Благотворительность
Основы средневековой религиозности
Целиком
Aa
На страничку книги
Основы средневековой религиозности

ПРИМЕЧАНИЯ

I. ВВЕДЕНИЕ

1 к стр. 19–21).

Ι. («В ΧΙΙΙ веке...») — Dante Parad. XV, 97 sq. Cp. Langlois Vìe. passim, напр. p. 336 сл. Société p. 159, 167 сл. Cp. прим. 94 и 95.

II. («В нашу задачу...») — Salimb. p. 84. Carm. Burana n. 172. р. 67. Cp. Ib. n. 33 р. 117, 37 р. 124, 43 р. 132, 46 р. 135, 49 р. 136, 53 р 146. — Carm. Burana De Phyllide et Flora, n. 65 p. 155 сл. — Cp. Hentsch 56 сл., 69 сл., 87. — Cp. K. Marold Ueber die poetische Verwertung dei Natur und ihrer Erscheinungen in den Vagantenliedern (Zeitschr. f. deutsche Philologie. XXIII) и Ueber den Ausdruck des Naturgefühls im Minnesang und in der Vagantendichtung. Lpz. 1890. M. Kuttner Das Naturgefühl der Altfranzosen und sein Einfluss auf ihre Dichtungen. Berl. 1889. G. Stockmayer Ueber Naturgefühl in Deutschland im 10 und 11 Jahrh. Lpz. 1910. — Walther von d. Vogelw. Under den linden. Cp. Minnesangs Früh1ing. 33,15 сл. 34,3 сл.

V–VIII. («Идея церкви...») — Kapcавин. Очерки, особ. гл. XV. Seеbеrg III, 282 сл., Hаuсk IV, 852 сл. Michael passim.


2 к стр. 26–28).

I. («Общение клира...») — Frideriсi Serm f. 78 с. «Ideo ecclesiam istam, ad honorem eius hedificatam, maxime cum sint hic multi et boni et sancti viri monachi, debent iusti homines visitare frequenter. Sic enim olim consueverant nostri cives et domine, et etiam postquam exaraverant filios et tradiderant nuptui filias, disponebant domui sui et reddebant se huic monasterio, ut sic adiutorio b. Michaelis et intercessionibus istorum religiosorum de his, que commiserant in seculo existentes, penitentiam lacerent salutarem. Unde confortamus vos et hortamur in domino, ut hanc ecclesiam visitetis frequenter et recomendetis vos orationibus eorum et prestetis eisdem vestrum consilium, auxilium et favorem, cum magna paupertate graventur...» Vita Rosae (A. SS. Sept. II) n. 8, n. 13. Humilianae Vita n. 5. 27. Vita Francisci Fabriani (Ib. April. III) n. 1. Cp. Fra Giordano XIX, 85 Cp. Langlois Vie, 178 сл.. 243, 244; Société, 23, 26, — Franz Messe 18 n. 2, 104. — Caesar. IV. 62 p. 193. Miracula B. Limbaniae (A. SS., Sept. II) n. 3. Dante Vita nuova (ed. A. d’Ancona) IV, p. 42. — Steph. de Bellav. n. 185, 194, 195. 275. — См. Franz Messe, passim.

II–III. — Innoс. III Sacrif. missae I, 2, c. 775 C. Ib. II, 47, col. 814. — См. Карсавин, «Очерки», особ. главы о вальденсах, арнольдистах и Франциске (Оглавление!) и «Вальденсы», passim.

IV. — Anоn. Ticinen. passim, особ. p. 29, 34. Sicardi Mitrale IX, 49 c. 424. Policratic. VIII, 2 p. 395,7. Belethi Ration, c. CXVIII сл. Cruel 239 сл. Zdekauer La vita privata dei Senesi. Henninger Sitten und Gebrauche bei der Taufe und Namengebung in der altfranzosischen Dichtung. Halle, 1891. Cp. Langlois Société, 94 сл., 152 сл., 159. См. Franz Messe и Bened., Cp. ниже пр. 17 и 18. Kellner Heortologie, отделы под заглавием «Frômmigkeit» в общих трудах по истории догмы и церкви. Для культа еретиков кроме общих трудов по истории ереси см. еще Cledаt.

V. — Мansi XXIII с. 26 can. XX (Narbonn.); col. 383 c. LXV (ex Lateran.); col 514 can. V(Tarracon.); c. 547, 750–751, 764, 870. Anon. Ticin. passim. — Количество праздничных дней в этих указаниях колеблется от 90 до 110 в год. В Падуе в 1278 г. их 130 (Botteghi). Belethus c. V c. CXVII c. 121 C, c. XI. Botteghi, 268; Lampertico, 181; Bоnaini I, 45 сл., 365, 708; Rоdо1ico, 55. Kоhler, 618. Geissler, 36 сл.; Lecоy, 366 сл. Kellner 132-134, 171 сл., 201 сл. Franz Messe, 442, 443. Fra Giordano XXXI p. 137. Mabillon Ann. Bened. V p. 555. Belethus, LXXXI c. 86, c. CXLV, c. 149. Ughelli V, 1243. Petri Cellensis Sermones, XIII (Migne 202 col. 674 B). A. SS. Julii Ip. 298. — Caes. IV, 11 p. 183. Steph. de Bell. 491 p. 423 — Innoc. III Serm. de SS. XIX, c. 341 B. Villani I c. 61; cp. Matteo Villani III, c. 85. Fra Giоrdanо XIX, 86. Belethus c. CXX col. 123; c. CXXX, col. 141D. Cp. Langlois Société, 85, 157. Thоm. Cantiprat. II, 49, 23 p. 457.

VI. — Belethus c. LXXII col. 79A. Mailhet Les fêtes religieuses au M. A. Revue chret. 6, 1897). Guechot Les fêtes populaires de l’ancienne France. Bled La fête des Innocents dans l’église collegiale de Saint Omer. Lefebure Fêtes lilloises du XIVe au XVIe s. и L’évêque des Fous de fête des Innocents.


3 (к стр. 28–30).

I–III. («Еще больше подходит...») — Steph. de Bellav. n. 77, 78. Humbertus 429 G-H. Wackernagel Altd. Pred. 69. Berthold v. Regens b. I, XX, 2, 3. Innocent. III Serm. de SS. XXII, 557C. Fra Giоrdanо, IV (6 дек. 1304); V, 17; B. XXXII, 264. Salimb 266,6; 243,41. Vita S. Petri Confess. n. 13 (A. SS. Aug. VI). Steph. de Bell. n. 275, 194. Friderici Serm f. 13: «Circa ergo ecclesiam exterius, i. e. populum, inquirendo de manifestis, ut si ibi essent haeretici vel adulteri seu adultere publice, quia parati eramus procedere contra eos, et si eorum sacerdos eorum curam sollicite haberet, paratus omni bora die noctuque ire ad dandum poenitentiam infïrmis extremam unctionem et corpus domini, quia in villis parum curant accipere, nisi per sacerdotes laici humiliter inducantur, ad que etiam, ut vos ipsi sitis solliciti et intenti, monemus et ortamur vos atque vobis distincte duximus iniungendum». На последних листах кодекса приведен любопытный отчет о визитационной поездке Федериго Висконти, отрывок из которого приведен в пр. 125. — Mansi XXII, Concil Later. IV c. 990. Ib. XXIII c. 749 (Cp. Cocchi, 116); col. 750 (Cenom. a. 1247), col. 756 CD. col. 693 (Biterr. a 1246), c. 735 (Statuta eccl. Cenom. a. 1247). — См. общие труды Lecoy (стр. 214 сл., 46. 59 сл.) Bourgain. Cruel. Linsenmayer (174, 128, 336, 157 сл. § 34. 160). Michael III, A. Franz Drei deutsche Minoritenprediger, 1907. Добиаш-Рождественская русск. и франц. издания.

IV. («Не все пожелания...») — Innoc. III. Reg. XΙ. 262. с. 1570 В. Vita fr. Iohannis. (А. SS. lunii II) n. 2. Policrat. VIII, 11 p. 299. Cp. стр. 275.

V. См. Карсавин. Очерки, passim, по оглавлению.


4(к стр. 30)

I–II. — Vita S. Ubаldi (А. SS Mаii III) n. 17. Ughеllі II с. 125 (а. 1264); с. 224; с. 305. 1 n. 57 (1229), с. 22 п. 64 (а. 1244–60). Ib. V, 857 n. 96. Mabillon Ann. Bened. а. 1141 р. 316 n. 114. Villani VI, 110 р. 441; VII, 131 р. 457 сл.; IX, 307 р. 335 (а. 1325); XII, 16 р. 27. Innoс. III. Reg. , 78 и 79 col. 69–70. Ib. V, 140, с. 1150. Mansi XXIII с. 127 (Decr. Greg. IX, 61 Ad capit. Massan). Воnaini I, 263 (Breve 1286 c. CLIV). Alberti Miliоli Liber de Tempor. a. 1233 p. 509. Salimb. 70,20 (a. 1233). Anоn. Ticinen. passim. — E. Friedberg. De finium inter ecclesiam et civitatem regendorum indicio quid medii aevi doctores et leges statuerint. Lipsiae 1861. Davidsohn, Hessel pss. Volpe (p. 9, 390 сл., 256 n. 2, 265). Lampertico, 200. Caggese I, 233. Salvemini Sludi (oc. 49, 46, 50). Rodoliсо (36. 52–54). Cocchi (83). Mazzi, Sorbelli, Sutter.


5 (к стр. 31–33).

I–VI. — Mansi XXI Later. II can. IX col. 528 B; XXII Later. IV can. XIV (col. 1003), can. XV, can. XVII, ХVIII; Ib. Later. III col. 220 A, can. VII c. 221 D, XI c. 224 E (cf. c. 483 В и 543 E), c. 582 В; Ib. C. Monspell. col. 940 can. I, II, XIV–XVII, XXI (col. 944). Ib. ХΧΙΙΙ Constit. Bonfilii a. 1232 col. 244; col. 697 can. XXV; col. 756 AB; 771 с. III; 845 сл. Ib. XXIV Ravenn. 1286 can. 3 c. 617. Ib. XXV Raven 1317 col. 599. — Vita Pingotti n. 14 (A. SS. Junii I). Vita S. Nicholai n. 37 (Ib) De S. Davino n. 4 (Ib.) De S. Iоhanna Sederini, 1 (Ib. Oct. ΧΙΙ p. 405). — Salimi. 61,16; 27,11; 62,11; 28,15; 329,24; 236,6; 329,24; 218,15; 376,19; 377,26; 378,4; 421,29; 425,8s; 427,32; 548; 62,4; 67,35; 68,6; 113,20; 118,22 и 41; 83 сл.; 488,21; 610,30 сл.; 594,35; 370,10. — Giovanni dalle Celle 1. XXI, XXII, XXV p. 78. — Steph. de Bellav. n. 169 p. 148. — Dante Inf. XIX, 1; XXII, 81; XXIII, 3, 103 сл.; XXVII, 67 сл. — Thоmas Cantiprat. I, 2, 3 p. 11 сл. — Du preste et du chevalier (Mоntaiglоn II, 47 сл. Cp. Добиaш стр. 71, 146 сл. Ср., впрочем, Berth. v. Reg. n. 8, 21, 22. — Caes. II, 3; III, 41. — Fra Giordano III, 9. Humilianae vita и процесс канонизации passini. Карсавин. Очерки passim, — особ. отделы о пропаганде еретиков. Там же о Пунгилупе, Ците, Умилиане (для VIII на стр. 33 — «Сильно непосредственное...» и т. д.)


6(к стр. 38–41).

III. («Человек ΧΙΙΙ века...») — См. ниже пр. 25 II. Ср. Саes. VIII, 93 p. 160; VI, 10 p. 364; XIII, 2 p. 316. Steph. de Bell. n. 25 p. 33 — Innоc. IlI Reg. XII, 7 c. 16. — Sa1imb.

IV. Lauchert pass. Langlois Connais, passim и предисловие. — Intentiо, 7–12.

V. Ценнейшим источником являются Акты Каркассонской инквизиции, сохраненные ватиканским кодексом 4030 и частью использованные Видалем (I. M. Vidal Le Tribunal d’inquisition de Pamiers в Annales de S. Louis des Français 1904–05 и отд.) и мною (в Очерках. См. также извлечения у Dôllinger Beitràge, II) — Процесс Пунгилупа см. Muratori Antiquit. V, Diss. LX, 96 сл. — Pract. Inquisit. p. 338. — См. Карсавин. Очерки passim. Hauck, IV, 507 сл.


7(к стр. 40–41).

II. («A с этим связана...») — Innоc. III. Reg. XII, 7, col. 17. — Specul, Perf. cap. II passim, напр. c. 2, 3, 4, 10, 11, 15, 16. Ib. c. IV, 62 p. 115 — Ptol. Luc. H. E. XVIII, 30 col. 1061; Annal. col. 1252 AB.) Cp. H.E. XXI, 4 (col. 1121). — См. стр. 133 (пр. 66).

III. — Steph. de Bellav. n. 227, n. 269 p. 225. Cp. Hauck IV, 80 сл. — См. стр. 125–127 (пр. 61), 130–131 (пр. 65).


8(к стр. 41–42).

I. («Богохульство...») — Mansi XXIII c. 151 n. CLV. Marténe Thés. II c. 622 (Ep. Clem. IV, 689). Bоnaini I, 385 (Breve a. 1286, c. XXVII). Botteghi Docum III a. 1277 p. 269; a. 1276 p. 236. Lampertico p. 186 сл., 257 сл. Kоhler p. 606 сл., 613. — Steph. de Bellav. n. 392 p. 343 — Caes. X, 45 p. 249; ib. 53 p. 254. — Cp. Reg. de Greg. IX n. 1466 (см. Добиаш, 137). Vidal см. Index; особ. n. 259 p. 377; p. 475, 492.


9 (к стр. 42–43).

I–IΙ. («Часто богохульство»...) — Petri Vall. Cern. Hist. Albig. c. IV (Migne 213 col. 552 D). Cp. Ib. c. XLVI (ib. 602 D). Cp. Caes V, 21 p. 302; II, 7 p. 70. — Salimb. 529,23; 367,3; 445,3. — Ср. Thomas Cantipratanus II, 49, 11 p. 450 сл. Cp. Steph. de Bellav. n. 386 p. 341; n. 226 p. 195.

III. — Marténe Thes. III (Vita Hugonis, IX) col. 1718 C. — Caes. IV, 39 p. 207; V, 2 p. 276, 12 p. 291 сл.; VIII, 42 p. 114; IX, 3 p. 169, 22 p. 181. Hauréau, Notices, V p. 149 сл. — Dante Inferno X, 14 сл.; Paradiso XIX, 82 (Cp. примеч. Scartazzini).

IV–V. (стр. 43) — Fra Giordano B. XXXI p. 261; XXXII p. 264 — Флоровская 87 сл. Cp. Freidank 10,17 сл. p. 8; 16,24 сл. Thоmasin v. Zirklaria Der walsche Gast, 4835 сл. — Salimb. 69,9. — Schonbach Altd. Pred. I n. 235 p. 360, 24. Schiavo, 58 сл. Cp. Michael IV, 38 и прим.


10 (к стр. 44).

1. — («При таком сочетании...») Leg. aurea ХСІ p. 396. — Berth. v. Regensb. I, 2–3. Cp. Baumker 339 сл., 341.


11 (к стр. 44–45)

I. («Несмотря на...») — Cp. N. Tаmаssiа San Francesco e la sua leggenda, 1906. Ph. Funk, 113 сл. B. Schmeidler. Italienische Geschkhtsschreiber des XII u. XIII Iahrh. Lpz. 1909. Kircheisen Die Geschkhte des literarischen Portrats in Deutschland. R. Teuffel Individuelle Personlichkeitsschiiderung in den deutschen Geschichtswerken des 10. und. 11 Iahrh. 1914.

II. — Leg. aurea CXXXVII, 5, p. 609 сл.

III. — Leg. aurea CXIII p. 400 сл. Cp. Cruel, 152 ai. — Steph. de fellav. n. 11 p. 20 сл. Innоc. III De contemptu mundi II, c. 13, c. 721; c. 30, c. 728; c. 36 col. 731. Pоlicrat. VII. 16: VIII, I p. 228.28; 229.18; 230,8. Cp. Cruel, 312 сл.


12 (к стр. 46–47)

I. — Альберт B. у Franz Messe. 472 — Thоmas. Aquin. S. Theol. 1 s. q. 1 a. 8. — Celanо II, p. II 159 p. 326, 18 p. 206 сл.: p. I, 16 § 24 p. 186 сл. Specul c. 4. Aegidii Vita, Doc. ant. fr. I n. 11 p. 51. n. 12 p. 53. Anal. Franc. IIІ, 86. особ. 22 сл.

II. — Ptol. Luc. H. E. XXIV, col. 1228A. Hist. Dulcini heres. p. 11.35. — Dino Compagni ІII, 21 — Villani VIII, 62 p. 78. — Caes. XI, 46 p. 304. Cp. Steph. de Bell. n. 439 p. 380; n. 440; n. 53 p. 60. Ptоl. Luc. H. E. XVIII, 28 col. 1065; 17 b, c. 1039. — Altоna, 12 сл.

IV. — Lauchert. 21 — Pоlicrat. II prol. p. 65.

См. Карсавин Символизм мышления и идея миропорядка в Средние века в Научн. Истор. Журн. № 2 (1914). Auber Histoire et théorie du symbolisme religieux avant et depuis le christianisme, I–IV. Paris 1884 (2 ed.) J. Sauer. Franz Messe, особ. 470 сл. 472. Он же Benedikt. passim. Г. Эйкен. История и система средневекового миросозерцания. СПБ. 1907 стр. 532 сл. Wackernagel Kleinere Schriften I, 121. — Friedensburg Münze 3 Abschn.: Symbolik oc..7 и 8 Absch.


13 (к стр. 48).

Pract. Inquisit. p. 145. — Caes. IX, 32 p. 298. — Petri Vall. Cernaii Hist. Alb. c. II (M. 213 c. 547 D). См. ниже II. 6 pass.


II. Основы вульгарной догмы.

К 14–22 см. труды по истории мистики, особенно немецкой, где богато использован текстуальный материал. См. Preger, Greith. Jundt, Delacroix, J. RibetLa mystique divine, I (1895), 11 (1883). Michael III, 170 сл. Zoepf и статьи об отдельных мистиках в Hаuсk Realenc. f. protest. Theol. u. Kirche.


14 (к стр. 52–54).

I. («Основной факт...») — Hugonis de S. Victore, Soliloq. de arrha animae II, col. 951 сл., passim; De arca Noe morali IV, 2; De arca Noe myst

c. VII сл., col. 692 сл. — Revelat. Gertrud II, Lib. spir. grat. 152, 116; 1, Legatus, 228. — Angelae Vita XI. 144 p. 209. — Greith. 125 сл. passim. David ab Augusta III. 64, 69. — S. Bernardi Claraeval. In Cant. S. LII, 3 сл.; LXXXV, 13. An. Franc. III 101.

I– IV, — Richаrdi de S. Victоre De gratia contempi. V, 5–14. — Michael, 164, 168 сл.; Vita Aegidii (Doc. ant. franc. I), 9 p. 48. — Christinae Mirabil. Vita n. 36 — Mariae Oigniac. Vita Prol. 6, 7. — Margaritae de Cortona Vita 263, 264, — Angelae Vita IV, 68, 197. — Breviloquium Clareni (Tocco, Studi) p. 295. Anal. Franc. III. 119.25. — Vidal n. 310 p. 437 сл. — Richardi de S. Victore De praepar. ad contempi, c. 81. Vacandard, I, 482 сл.

V–VII. («Мистик стремится...») — Hugonis de S. V. Solil. de arrha animae col. 970. — Angelae Vita 15l). — Preger I, 31, 32; cp. Ib. 37. 38, 42. — Revel. Gertrud. I, Legatus, 582; II, Lib. spir. gratiae, 167 сл.


15 (к стр. 55).

I–11. — Humilianae Vita n. — Caes. VIII, 51 p. 90; I, 4 p. 11. Cp. Stôckl I, 181; II, 420, 423. — Innocentii III Serm. de SS. IX, c. 489 сл. cf. Ib. col. 493 B сл.


16 (к стр. 56–57).

I–II. — Fra Giordano, XXXV, 153 — Innоc. III Serm de SS. XIII, c. 516 D сл. — Petri Vallium Cernaii Hist. Albg. IV (Migne 213 c. 551D сл.) — Martène De Ritibus, I p. 58 — Cp. Reinhоld, oc. 14, 15 сл.


17 (к стр. 57).

Mansi XXIII col. 706 A, col. 707 E; XXII col. 734 (can. XXIV). Ib. XXIII, n. IV (Ep. Innoc. IV, cp. X). Martène De Ritibus II, 91 — Большой материал собран A. Францем в Benedict. см. напр. I, 604 сл., 609. 611. Cp. Missile Riccardiano cod. 299 membr. s. XII. f. 227: «Benedictio in оmni loco. Benedic, domine deus omnipotens, locum istum, ui sit nobis in eo sanitas, sanctitas et castitas, virtus, Victoria et sanctimonia, humilitas et bonitas, mansuetudo et lenitas, et plenitudo legis, caritas et amor proximi, et obedientia deo patri et filio et spiritui sancto. Hec sit semper benedictio super hanc domum et super omnes habitantes in ea per eundem ... eiusdem». Ib. f. 228 a: «Incipit ordo ad capillos incidendum. Sicut unguentum in sanctis et ros in monte domini, sic descendit benedictio in caput famuli lui et... Oratio. Omnipotens sempiterne deus, Ihesu Christe domine, qui parvulis ad te venientibus et sancte bene+dictio [228 b] nis manus imponens talium esse regnum coelorum dixisti bene-f-dic hune famulum tuum. cui in nomine tuo initium capillorum incidimus, tu eidem aetatis provectum et intellectum sapientie tribue, ut te sapiat et te semper intelligat, qui vivis et regnas cum deo patre».


18 (к стр. 57–58).

— II. — Durandi Ration. III, 4, 1. — Franz Bened. I, 450; II, 6, 124 сл.. 140 сл., 171 сл., 399. — Missale Lаurenzianо (secundum consuetudinem

Romanae Ecclesiae) saec. XIII — Laurenz. Medic Palat. Cod. IV f. CXL a V. «Benedictiо agni. Te verum agnum, te solum innocentem devotissimis vocibus omnes invocamus, ut istius agni sive cuiscunque animalis sint carnes a te, deo vivo et vero, creati benedicas benedictione celesti, ut. quicunque ex Elis in tuo nomine gustaverint, veri agni Christi sanguine contra diabolum defensi salubriter vivant in perturbatione mundi per [dominum nosrtum»]. VI. «Benedictiо оmnis creature. Deus, qui per resurrectionem filii tui paschalia nobis gaudia contulisti, auge et sanctifica collata nobis hec dona tue largitatis mentesque nostras pariter spiritualibus reple deliciis per [d. n.]». VII. «Benedictio ovorum. Subveniat..., domine, tue benedictionis gratia huic ovorum creature, de qua pullos gallinarum dignatus es procreare, ut cibus salubris fiat tuis fidelibus in tuarum gratiarum actione sumentibus per Christum». (Ib. f. CXL b) VIII. «Benedictio casei. Dignare, domine omnipotens deus, benedicere et sanctificare hanc creaturam casei, quam ex adipe animalium producere dignatus es, ut, quicunque ex populis tuis fidelibus comederint, omni benedictione celesti et gratia tua saturati repleantur in bonis per [d. n.]». Ib. f. CXLV a

IV. «Benedictio pomorum. Te deprecamur, omnipotens deus, ut benedicas hunc fructum novum pomorum, ut, qui esu interdicte arboris letalis pomi in prothoparente iusti funeris sententia multati sumus, per illustrationem unici filii tui, redemptoris nostri, et spiritus sancti benedictionem santificata omnia atque benedicta et depulsis atque abiectis vetusti hostis atque primi facinoris incensoris insidiis salubriter in huius diei anniversaria sollempnitate de universis terre edendis germinibus sumamus per [d. n.]». F. CXLVIa «Alia. Benedic, domine, hunc fructum novarum arborum, ut hii, qui utuntur ex eo, sint santificati per [d. n.]. Item. Deus, qui arborum poma tua iussione et providentia progingui voluisti, nunc etiam ut eadem benedicere et sanctificare digneris, precamur, ut, quicunque ex eis sumpserif, incolumes esse valeant per [d. n.]». — Все три Benedictiones употребляются в день Св. Иакова Ib. F. ССLVIII b X. «Вenediсtіо uve. Benedic, domine, et hos fructus novos uve, quos tu, domine, de rore celi et inundancia pluviarum et temporum serenitate atque tranquillitate ad maturitatem producere dignatus es. et dedisti ea ad usus [f. CCLVIII c] nostros cum gratiarum actione percipere. In nomine domini nostri Iesu Christi, per quem hec omnia. I b. f. CLII d. X I. «Benedictio herbarum. Omnipotens sempiterne deus, qui celum et terram, mare et omnia, que in eis sunt, visibilia et invisibilia. verbo tuo ex nichilo creasti, quicque herbas arboresque ad usus hominum et animalium terram gingnere et unumquodque sementem in semetipso habere precepisti atque, ut herba non solum animalibus ad victum, sed etiam egris corporibus prodessent ad medicamentum, tua ineffabili pietate concessisti, te supplici mente et ore deprecamur, ut has diversi generis herbas clementia tua benedicas et sanctifices [f. CLII a] ac non solum ad necessitates hominum, verum etiam animalium salubres facere digneris, ut, quicunque ex eis in hac veneranda sancte Marie festivitate [i. e. Assumptione] in usum suum sumpserint, tana corporis, quam anime sanitatem accipiant per [d. n.]» Ib. f. СХХХVIII bc. и d. — приведено в тексте на стр. 58. Мissale Riccardiano Cod. 299 f. 228: «Benedictio novarum frugum. Benedic, domine, hune fructum novarum arborum, ut hi, qui ex eo utuntur, sint sanctificati per te, Iesu Christe. qui vivis». «Benedictio panis novi. Benedic, domine, creaturam istam panis novi, sicut benedœsti quinque panes m deserto, ut sit eadem benedicite et abundantia in hoc annuo alemento, que in ipsis quinque panibus fuit, ut omnes ex eo gustantes tam corporis, quam et anime percipiant sanitatem [per te], qui cum pâtre...». «Benedictiо ad omnia, que volueris. Benedic, domine, creaturam, istam, ut sit remedium salutis generis humani, et presta per invocationem nominis tui, ut, quicunque ex ea sumpserit, corporis sanitatem et anime tutelam percipiant per [te, I. Chr.]». «Benedictio cineris et cilicii. Benedic +, domine, hoc indumentum cilicii et cineris, ut sit remedium salutare generi humano, et presta per invocationem nominis tui, ut, quicunque hoc indumentum cilicii et cineris indutus fuerit, corporis sanitatem et anime tutelam percipiat per [te, I. Chr.] Cp. Reinhоld 101, 80. Iоannis Boni Proces. Canonis. n. 8. Гостия — Caes. IX, 11 p. 175, 2 p. 167 сл., 4 p. 170 сл., 3 p. 169, 17 p. 178, 18 p. 179, 19 p. 179, 20 и 21 p. 180, 20 и 23 p. 181 сл., 28 p. 186, 29 p. 186 сл., 33 p. 189, 39 p. 195, 41 p. 197, 7 p. 172, 8 p. 172, 10 p. 174, 12 p. 175, 42 p. 201, 48 p. 202сл. — Steph. de Bellav. n 317 p. 265-267. Mansi XXIII c. 746. — Belethus, XVIII c. 54 D. — Glabri Rad. V,I — Мartène De Ritib. I, 254, IV–VI; 253, IV; 250. — Bоnaini I, 706, 707, 709.


19 (к стр. 58–59).

Leg. aur. CLVIII 13 p. 705. — Langlоis Connaiss. p. 207. — Belethus, c. CLIV col. 154 C. — Caes. VIII c. 93 p. 160. — Schiavо XVII, 55 сл. — Reinhold, 20–27.


20 (к стр. 59–60).

I–II. — Franz Bened. passim, напр. I, 450; II, 124 сл., 140 сл., 171 сл., 399. — Leg. аur. LXII, 3 р. 280; cp. Leg. dor. LXIII p. 244. — Caes. X, 6 p. 221 сл.; VII, 38 p. 57; VIII, 69 p. 140, cp. 60; VIII, 53 p. 125, 54 и 56. — Leg. aur. XIII p. 86. — Steph. de Bellav. n. 320 p. 269. — Schroder, 44, 43. — A. SS. Nov. III, 27 сл.; Oct. VIII p. 378; Febr. II p. 870 c. II n. 7; Maii IV p. 137 сл ; Iulii VI p. 25 сл.; Nov. II, 1 p. 517 и 513.5; Iunii I Acta S. Davini n. 11; Iunii IV, 783 B и D, 1006 и 1008 г.; Maii I p. 470 сл. — Mansi XXII, (Dater. IV) can. LXII col. 1049 сл. XXIII col. 753 (a. 1247). — Ughelli V. 1220, 1231, 1263. Marténe De Rit. II, 345. — An on. Ticin p. 16,35; 17,1. сл. — Villani V, l p. 188 (a. 1167). Cp. Ли I, 31. — Friderici Serm. f. 50 a. «qui (Clemens) veniens cum cardinalibus et cum omnibus prelatis, existentibus in curia, consecravit eam. Et dum consecraret altare, fractus est sive fluctus sanguinis de naribus eius, et ceciderunt due gutte super marmor sive très; dicitur una deesse modo, quia dicìtur, quod quidam cum parte marmoris subtraxit, sicut videre potestis, et quod erat juxta altare, ibi in terra, que nunquam. inde potuerunt deieri, et ideo elevatum est de terra et appossitum iuxta lapidem altaris, sicut videtis et videre potestis, ut prò miraculo in perpetuam memoriam remaneret».


21 (к стр. 60–61).

I–II. — Franz Messe,87 и passim. — Durandi Ration I, 6, 5. Ib. 6, 3; Ib. I, 4, 2–15. — Ptol. Luc. H. E. XVI, 17 col. 1017. Ib. col. 924 — XII, 22. — Leg. aur. VI p. 46; XLVI, 4 p. 192; CXXXIII, 3 p. 515 сл. XL p. 152 (Cp. Ли I, 32 сл.) — Caes. VII, 45 p. 64; IX, 6 p. 608; IX, 10 p. 61. Cp. прим.

20. — Innoc. III. Serm. de SS. XXVII, c. 437 сл. (cp. c. 436 C.). — Petri Cantinelli Chrоnic a. 1280 (R.I.S. XLVIII p. II p. 42,8 сл.) — Policratic. II, 1 p. 66,19 сл. p. 67,2. — Marténe De Ritib. II, 242 — Lég. dоr. LXIII p. 247. В Laurenziana Plut. XXIX cod. XXXIX in 40 saec. XIII, который значится в каталоге под заглавием: «S. Isidorus de astris coeli seu potius S. Isidori et aliorum opera varia», мы находим подробное описание чина освящения церкви на f. 25а–28b. Тому же вопросу посвящена одна из проповедей Иеронима Нукского (Riccard. cod. 277 in f. membr. s. ΧΙΙΙ ineunte f. 98 d. Cp. Leg. aur. CLXXXII. — Pontificale Laurenziano Plut. VII sin. cod. V fol. saec. XIII f. 216 a. «Ordo ad signum (campanum) ecclessie benedicendum. Antequam eleves ipsum in altum. lavabis aqua, que benedicitur... [f. 216 b ] «.Bene+dic, domine, hanc aquam benedictione celesti, et assistat super eam virtus spiritus sancti, ut cum hoc vasculum ad invitandos filios ecclesiae preparatum in ea fuerit tinctum, ubicumque sonuerit eius tintinnabulum, longe recedat virtus inimicorum, umbra fantasmatum, incursio turbinum, percussio fulminum, lesio tonitruorum, calamitas tempestatum, omnes spiritus procellarum, et cum clangorem illius audierint filii christianorum, crescat in eis devotionis augmentum, ut festinantes ad pie matris ecclesiae gremium, cantent ibi canti[217 a]cum novum in ecclesia sanctorum, deferentes in socio preconium iube, modulationem psalterii, suavitatem organi, exultationem timpani, iocunditatem cimbali, quatinus... valeant in templo sancto tuo suis obsequiis et precibus multitudinem exercitus angelorum, salvator mundi deus». Далее смешивается с водою соль и следуют молитвы и псалмы (217 b ). Священник мажет колокол «de aqua benedicta cum oleo». «Оratiо. Deus, qui per sanctum Moysen legiferum tubas argenteas fieri precepisti, quas dum levite tempore sacrificii clangerent, sonitu dulcedinis populus monitus ad te adorandum fieret preparatus, quarumque clangore etiam hortatus ad bellum tela prosternerei adversantium, presta, ut hoc vasculum tue ecclesie preparatum sanctificetur [f. 218 a] a sanctifìcatione omnium spiritu sancto, ut per illius tactum et sonitum fideles invitentur ad gremium et, cum melodia illius auribus insonuerit populorum, crescat in eis devotio fidei, procul pellantur omnes insidie inimici, fragor grandinum, procella turbinum, impetus tempestatum, temperentur infesta tonitrua, ventorum fiamma fiat salubriter ac moderate suspensa, prosternat aereas potestates dextra tue virtutis, ut hoc audientes tintinnabulum tumescant et fugiant ante sancte crucis in eo depictum vexillum, cui [218b] flectitur omne genus celestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confìtetur, quod ipse dominus noster Iesus Christus prestare dignetur, qui absorta morte per patibulum crucis regnat in gloria dei patris cum eiusdem spiritu sancto per omnia secula seculorum. Amen. — Tunc extergat illud cum linteo mundo»... Следуют молитвы, семикратное снаружи и четырекратное внутри помазание хризмой. [f. 220]. «Tunc imponantur incersoria ignis et thymiama, thus et mirra et erigatur signum super incensorium, ut eorum fumus illud colligere debeat». Следуют молитвы, литании и подъятие.


22 (к стр. 61).

Ι. — Steph.de Bellav. n. 245 р. 209. — Cp. Finken. 196 np. l, 196 np. 2; 205, 206. Cp. ниже стр. 240 сл.

II. — Innoc. III. Reg. X, 190, col. 1292 B. — Policrat VII, 18 p. 167,25 XIX p. 170,3. Schmitz p. 415 n. 82–86; 531 n. 11; 544, II, XI n. 1; 547 n. 29; 558 n. 26; c. VI n. 1 на стр. 561, n. 6 на стр. 562. — Caes. II, 3 p. 63, 5 p. 65 — Lég. dоr. LXVI p. 266.


23 (к стр. 64–65).

III. — Vita S, Raynald in. 19 (A. SS. Febr. III). — Vita Caesarii Arelat. (Mabillоn I, 667). — Leg. aur. II, 3 p. 14; III, 5 p. 24; IX, 5 p. 59. — См. Franz II, 32,2 (Hartzheim Concil. Germaniae, Coloniae 1759, IV c. 81 p. 145) — Mansi XXIII can. XLII на col. 942 — Maury, 34.


24 (к стр. 65–67).

II. («Разве кто-нибудь...») — Friderici Serm. f. 77 b. (cp. Bandini IV p. 278): «Recordamini enim, quod cum olim essemus Pisanus canonicus et Plebanus de Vico et predicaremus in Plebe de Vico in dìe Veneris sancto, ubi erant omnes pariter congregati, et loqueremur contra diabolum dicendo, qualiter per mortem Christi fuerat ei una manus amputata, qua trahebat Sanctorum animas ad infernum, et alia debilitata, qua puniebat eosdem, surrexit quidam demoniacus natione de Lorentano et coepit dicere contra nos: — Noli me nominare et, ne loquaris de me, dicas aliud factum tuum! — Et cum [77 c.] magnus timor invasisset oinnes de ecclesia, cepimus in virtute domini nostri Iesu Christi crucifixi ei precipere, ut sileret et non turbare! predicationem nostram. Et per gratiam dei siluit et resedit. Et propter [hoc] reccurramus ad b. Michaelem, cuius festum colimus, qui diabolum eiecit de celo». — V ita S. Finaen. 16 (A. SS. Martii II).

IV. — Salimb. 568,20 сл. Cp. Ib. 577,12. - Cp. Caes. III, 2, 3, 5, 6. Hauréau II p. 229 сл. — Cp. Riccard. cod. 311 f. 78 b. «Narravit quidam magister parisiensis, quod cum quedam mulier peccasset et vir suus vellet constringere eam, quod iuraret, utrum tale peccatum commisisset, illa, timens iuramentum, sciens sa peccasse, ivit ad quendam sanctum virum, ut sìbi consuleret, quid super hoc esset factura ita, quod non iuraret, Nam quidam per de- monem cognoverat eam peccasse et accusaverat eam. Tunc dixit ei vir sanctus: — Vide et confitere peccatum tuum et postea ille malignus, qui te accusat, non cognoscet te. — Et sic factum est, quod postea non cognovit eam. Et sic vir suus, non valens hoc testimonio probare, ipsam in pace remisit».

V. — Franz Bened. II, 55 сл., 546 сл., 548, 550 сл., 554, 556 сл. 568 cp. 587 сл. См. Index. — Durandi Ration. II c. 6,5. — Sicardi Mitrale II, III, col. 67 B. — Martène De Ritib II, 346 сл. — Pontific. Laurenz. Plut. VII sin. cod. V f. 6 b: «De officio exоrcistae» [f. 7] «Exorcistam oportet abicere daemones et dicere populo: — Qui non communicat, det locum — et aquam in ministerio fundere». «Exorcista cum ordinatur, accipiat de manu episcopi libellum, in quo scripti sunt exorcismi, dicente sibi episcopo: — Accipite et commendate memorie et habetote potestatem imponendi manus super energumenos, sive baptizatos sive catechumenos». Cp. Durandi Ration. II, 6,2 — См. Gοrres Mystik, IV, 8 passim.

VΙ. — Caes. V, 29 p. 312 сл. — Vita S. Placidi n. 29 (A. SS. Iunii). — Salimb. 570,11 — Durandi Ration. II, 6, 5. — Franz II, 577, 587 сл.


25 (к стр. 67–70).

I. («Бесы вселяются...») — Flos f. 14 b. «Et si aliquis seductus a diabolo aliquando ceciderit in fornicationem aut in aliquod vitium mortale, per orationem bonorum praedicatorum debet liberari de potestate diaboli, quia, quam diu permanet vitium et peccatum in homine, tam diu potestas diaboli est in eo. Et postquam homo dimiserit vitium et peccatum, statim demon reliquerit eum». — Ib. f. 61: «...debemus intellegere, quod diabolus per baptismum exeat de cordibus fidelium». — Pontificale Laurenziano Plut. VII sin. cod. V in f. s. XIII f. 215 a. Молитва при крещении «Super masculum. Exorcizo te, immunde spiritus, in nomine+patris, et+filii. et spiritus+sancti, ut recédas ab hoc famulo dei. Ipse enim Christus imperat, maledicte dampnate, qui pedibus super mare [215 b] ambulavit et Petro mergenti dexteram porrexit...» То же самое отражено в ritus освящения храма. — Hieron f. 59 с.: «Sicut homo per peccatum sit habitaculum diaboli, sic per poenitentiam efficitur domicìlium dei». — Caes. V, 15 p. 293 сл.

II. — Fra Giordano, II, 169. — Friderici f. 2 b: «...Vitium contra naturam, quod dicitur abominatio, quia 'maius peccatum est, quam jacere cum matre. Unde dicit Augustinus XXXII Q VII [?]: «Adulterii malum, quod faciunt hii», scilicet clerici, «in. templo», i. e. in domibus et claustris templi, «et vere dicitur tale peccatum abhominatio.» Unde Ezech. XVI [Cp. Ezech. XVI, 27]: «Tradam te in manus palestinorum», i. e. daemoniorum, «qui abhominantur in via tua scelerata», i. e. in vitio contra naturam. Unde dicit Glos. Jerоn.: «Tante ignominiae id esse peccatum, quod daemones ipsum abhominantur». Set contra hoc videtur, quia ipsi [f. 2 c.] procurant omnia vitia car nalia; ergo non abhominantur. Et est responsio. — Procurant, ut fiat, set abhominantur actum, quia, dum perpetratur opus sodomiticum, recedunt a loco illo daemones, qui suggesserunt, ut perpetrarent. Vel potest dici, quod quidam nobiles daemones abbominantur, alii vero, minores — non. Nec est mirum, si tante abhominationis est peccatum, quia, licet legamus daemones succubos et incubos, nunquam tamen legimus angelos malos sodomitas, i. e. corpora humana assumpsisse, ut opus sodomiticum exercerent». Cp. Thomas Cantiprat. II, 30, 2–3 p. 320 сл.

III. — Caes. III, 7 p. 120, c. 8. Cp. Ib. III, 12.

IV–V. — Schrôder, 69 — Caes. III, 8p. 121; III, 6 p. 119; III, 9 p. 121 сл., Cp. Steph. de Bellav. n. 230 p. 198 сл. — Ptоl. Luс. H.E. VIII, 7 — Caes. III, 2 p. 124. Cp. Ib. c. 10 p. 122, c. 11 p. 123; V, 12. — Policratic. VII 6 p. 112,22 — Dante Parad XI,26.

VI–VII. — Maury p. 380. Cp. Geissler p. 48 — August. Civ. Dei ХVIII, 18 (C.S.E.L. XL, 2, 289). — Isid. Etymol. VIII, 11 (M. 83, 314). — Bonaventura In II lib. Sentent, dist. VIII, 1. a. 3, q. I — Thom. Aquin. Summa 1 a, q. 51 a 3 ad sext. (ed. Leon. ΧΙΙΙ—V, 19). Quodlib. XI, q. 8, art. 1. — Fra Giordano B. XLVIII, 306. — Cp. Thiers IV, 503 сл., Ли II 420 сл.


26 (к стр. 70–71).

I. — Fra Giordano В. II, 17. Ptol. Luc. H.E. XVII. 18 — Villani XI, 2 p. 214 сл. — Vita S. Raynaldi n. 18, 141 (A. SS. lunii III) — Sicardi

Mitrale IX, 49, с. 428 A. Beleth. CLXI col. 164 A — Caes III, 12. Cp. Fra Giordano B. XLVIII, 306.

II. — Steph. de Bellav. n. 232 p. 200 — Caes. I, 56; II, 14; III, 6; V, 2, 5–7, 29, 51, 55, 56 — Leg. aur. XLIX, 206; LXXXVI p. 357. Schrôder 65 сл.

III–IV. — Leg. aur. XII; ХСIII p. 401 сл. LXV p. 292. — Ptol. Luc. H. E. V, 2 col. 823 сл. — Fra Giordano XVIII, 82. — Hieron. f. 14 a: «Per draconem diabolus intelligitur, qui in figura serpentis primo homini peccare suasit. Per caput draconis peccatum Ade significatur». — Giovanni dalle Celle (Biscioni) lett. IX p. 27; lett. XV p. 45. — Beleth. CXXXVII col. 141 D. — Martîni Légion. Serm. XXIX, c. 1038 С. — См. Ducange v. Draco. — Franz I, 160, 308 сл. — Sauer, 214 сл. — D’Ancona Origini del Teatro I, 230 сл.


27 (к стр. 71–72).

I. — Franz II, 24 сл.,47. — Fra Giоrdanо B. XXXXI, 291. — Lég. dоrée CXLII p. 548. — Geissler p. 49 сл.

II. — Leg. aur. CXLV pass. oc. 647; СХХΧΙΙІ, 5; p. 609 сл. — Richalmus y Pez. Thes. I, 2 c. XII c. 396, c. XXII c. 410. Ib. c. XLI c. 421; c. L c. 426; c. LXXX c. 443 — Caes. V, 11 p. 291. Cp. 12 p. 291 сл.; V, 8 p. 288 сл.; XII. 5 p. 319. — Steph. de Bell. n. 383 p. 338; n. 384 p. 339. — Ли II, 418 сл. — Salimb. 44,20 cл.


28 (к стр. 72)

Mansi XXIII col. 707B (a. 1246); XXII c. 723 C. — Thom. Aquin. Summa II, q. 2, 122, a 2, ad 3. — Pract. Inquis. V, 12 p. 301. — Steph. de Bellav. n. 180 p. 158; n. 182 p. 159; n. 383 p. 338; n. 384 p. 339. — Caes. II, 12 p. 79. — Ptol. Luc. H.E. XVIII, 6; cp. Ib. 8.


29 (к стр. 72–73).

I–II. — Caes. III, 12; II, 6 p. 118, 30 p. 102; V, 5 p. 282, 2–4 p. 276 сл.. 29 p. 314 сл. — Steph. de Bell. n. 27 p. 35; n. 232 p. 200. Cp. прим.26. — Булла Григория XI «Vox in rama» y Ripoll In. 81 и Marténe Thes. I c. 950 сл.


30 (к стр. 73–74).

I. — Richalmus — Pez. Thes. I, 2 c. XII c. 396. Cp. Ib. c. XLII c. 421; VI с. 391; XI c. 395; XIV c. 400. XXIX c. 416; XXXVc. 419 сл.; XXXVI c.420. LII c.427; ХСVIII c. 452; CXIX c. 462; СVII c. 461 и passim. — Caes. II, 13 p. 125; cp. Steph. de Bellav. n. 228 p. 196. Salimb. 570,35.

II. — Gaes. V, 7 p. 287. — Steph. de Bellav. n. 282 p. 233. Cp. Th. Wright Histoire de la Caricature et du grotesque dans la littérature et dans l’art, p. 65 сл. A. Graf c. XIV.


31 (к стр. 74).

Caes. V, 43 p. 327; 36 p. 319 сл. Cp. Ib. X, 11 p. 224 сл.; 37 и 38 p. 323. — Cp. Ли II, 419 сл. — Caes. V, 10; cp. Hauréau III, p. 120 — Cp. текст из Friderici Serm. в прим. 23.


32 (к стр. 76).

Св. Гинефор — Steph. de Bellav. n. 370 p. 325. Cp. «Книга Калилах и димнах (Сборник басен, известных под именем басен Бидпая), перевод с арабского М. О. Аттая и M. В. Рябинина». Москва 1889, стр. 157–159. — Возможно, что в эпоху Этьена уже были известны на Западе отдельные басни Бидпая (наиб. ранний перевод относится к 1251 г.), но отсюда едва ли что-нибудь следует. По всему контексту рассказа Этьена заимствование кажется маловероятным.


33 (к стр. 76–78).

Hаuréаu II, 325 — Cаes. V, 58 р. 297. Steph. de Bell. n. 365 p. 321. Cp. Maury особ. ch. II Les fées; ib. p. 13 сл. p. 16 n. 3, p. 22. Cp. Schiavo XVII. 97 сл. (§ 1), 104 (§ 2); Schrôder гл. IX; Geissier p. 48 сл.; J. Grimm Deutsche Mythologie 4 Aufl., II, 823. Cp. Fr. Wohlgemut Riesen und Zwerge in der altfranzôsischen erzàhlenden Dichtung.


34 (к стр. 78–80).

II. («Христианское воззрение...») — Steph. de Bell. n. 96 p. 87. — Hist. fr. Dulcini, p. 13,25 сл. — Caes. X, 29 p. 238 сл. Sicardi Mitrale I, 2, c. 17 A.

III. — P etri Vali Cern. H. Albig. I (M. 213 c. 543 D.) — Riccardiana cod. 311 f. 78 a: «Quоmodo quidam haereticus operatione daemonum non poterat a fidelibus comburi; set portato cоrpore Christi statim combustus est. Fuit quidam haereticus in provincia Provincie, qui debebat comburi. Cum autem projectus fuisset in ignem, clamavit: — Aias, aias nos! — Et statim daemones, qui erant in igne, extraxerunt eum de igne. Qui cum denuo fuisset proiectus, iterum clamans, ut supra, liberatus est, ita, ut catholici fere dubitabant de fide. Superveniens autem quidam prior fratrum predicatorum dixit episcopo, quod faceret aportari corpus domini, et sic talia non evenirent ulterius. Quod cum fuisset factum, proiectus hereticus în ignem clamavit tertio: — Aias, aias nos! — Et responderunt daemones: — Nefarons, hoc die maior, hoc enons. — Et sic combustus est». Наряду с первою вполне корректной провансальской фразой, вторая (ответ демонов) является, видимо, совершенным искажением, не поддающимся поправке.

IV. — Cаes. V, 33 р. 316, 32 р. 316, 16 р. 294 сл.; V, 56 р. 339 сл. Ср. V, 27 р. 310, 17 р. 295. — Процесс Чекко д’Асколи уДеллингера, II, р. 585 сл. — Caes. XI, 55 р. 309; V, 9 р. 289; XI, 16 р. 284, 41 р. 301.

V. — Roland. Patav. VII, 12 p. 108,33 сл. — Steph. de Bell. n. 383 p. 338, n. 384. — Caes XI, 17 p. 286. — Albrici Trium Fоntium Chron. a. 1233 (MGH. SS. 23 p. 931). — Hauréau V, 62 сл.

VI. — Caes. V, 10 p. 290. — Alb. Magni In IV Sent. dist, XXI D art. 9 Op. XXIX, 874). — Cp. Schiavo, XVII, 94.


34a (к стр. 82 «Святые исцеляют...»).

I–II. Caes. VII c. 24 p. 33; VII c. 16 p. 19. — Salimb. 12,1. — Lampertico p. 1 (Prooemium), p. 2 — Leg. aur. LVIII p. 264. Anal. Franc. III, 39,15 сл.


35 (к стр. 82–84).

I. («Религиозное сознание...») — А. SS. Sept., II, III — Ib. Novemb. III. — Leg. aur. XXX, 140 сл. — Ib. XXXVIII p. 169. Cp. Belethus LXXXII. Franz Messe, 178 сл., 279. Cp. Pez (Richalmus) I c. 377 с. 1.; Ib. с. III, c. 384 ВС сл. — Joinville Vie, n. 631, 632; cp. n. 651.

III. — Cruel, 148. — Maury Croyances, 24 сл., 45 сл., 51. — Finke 257. — Ptol. Luc. H.E. col. 957.

IV. — Caes. VIII, 56 p. 129; 61 p. 133. Cp. Cruel, 149.

V. — Caes. VIII, 51 p. 122. Cp. Geissler, 25 сл.


36 (к стр. 85–86).

I. («Святые проникают...») — Steph. de Bellav. n. 31 p. 38–41. n. 322 p. 271, n. 323 p. 271 сл., n. 324 p. 272. — Ptol. Luc. H.E. XII c. 26 col. 945. — Iоh. Iperii Ghron. S. Bertini с. 46, XVIII (Marténe Thes. III c. 702). Leg. aur. LXXXVII p. 364 сл.; II, 10 p. 21 сл.; CXVII, 6 p. 494; СХVIII p. 501 сл. pass.; CVII p. 450. — Caes. VII, 44 p. 62.

II. — Steph. de Bellav. n. 130 p. 111; n. 131; n. 133 p. 113. Cp. Marchione di Coppo Stefani Cron. Rubr. 194 в R.I.S. XXX p. I p. 69,30. Hauréau VI p. 85 сл. — Caes. VII, 43 p. 62, 42 p. 60 сл. — Steph. de Bellav. n. 153 p. 130, n. 318 p. 367 сл. Cp. Caes, VII, 45 p. 63. Cp. Schiavo, 278 сл. oc. § 3.


37(к стр. 87–88).

І. — Іnnос. III Hymn. de Christo et b. Virg. Maria (M. 217 c. 919 B). Cp. Wackernagel Altd. Pred., 358; Berthold v. Regens b. II, 135,8 — 14. — Schrôder 33, cp. 35. — Ib. 32. — Caes VI, 30 p. 382. Cp. Berth. von Reg. II, 7, 23–29. — Caes. VII, 2 p. 3; XII, 58 p. 362.

II. — Zeidler v. 3478. — Schrôder 28, 29. — Caes. II, 12 p. 78 сл. Cp. Hauréau III p. 137; IV p. 113. Cp. Michael, IV, 100 сл. Cp. Schiavo 109 сл. oc. 114 сл. и Geissler, 22 сл. — Hauréau VI, 291.


38(к стр. 90).

I–II. («Одним ангелам...») — Maury, 34 сл., 38. Schrôder, 56. — Flos f. 35 b: «Dico enimvоbis, quia angeli eorum semper vident faciem patrismei, qui in caelis est In hoc loco cognoscere possumus, quia unusquisque fìdelis homo habet angelum, sibi datum a deo, qui cotidie custodii еиш et défendit a temptationibus diaboli, et opera sua et orationes semper annuntiat ante faciem dei». — Franz Messe, 140, 142, 144, 274, 463, — Caes. V, 1 p. 274; VIII, 44 p. 115. — Anon. Ticin. p. 7,26, 4,18, 10,25, 9,20. — Caes. VIII, 42, 115; VIII, 43, 115; 1, 16, 23. Leg. aur. XI,3 p. 68; LXX p. 316; LIX p. 267; CXLV p. 652; XXVII, 1 p. 127. Lég. dоrée LXV p. 258. — Архангел Михаил. — Belethus c. CLIV col. 155 A. Leg. aur. CXLV. «Hоmiliae incerti auctoris seu pоtius passionale sanctorum — Laurenzîana Plut. XX cod. IV sec. XII (cf. Bandirli I, 611) f. 109: «Dedicati о. Basilicae S. Michaelis Archangeli». — «Memoriam S. Michaelis archangeli toto orbe venerandam ipsius et opere сredita et consecrata nomine demonstrat ecclesia, que non metallorum fulgore, sed privilegio comendata signorгь vili facta schemate, sed celesti est praedita virtute. Utpote quam fragilitatis humane memor archangelus, a celo veniens ad promerendam ibi mortalibus supernorum societatem propria sibi manu condere est dignatus>. Ib. f. 110 a: «Ex ipso autem saxo, quo sacra contegitur aedes, ad aquilonem altaris dulcis et nimium lucida guttatim aqua delabitur, quam incole stillam vocant Ad hoc et vitreum vas eius receptui preparatum argentea pendet catena suspensum. Morisque est populo communicatis singulis ad hoc vasculum ascendere per gradus donumque coelestis degustare liquoris. Nam et gustu suavis est et tactu salubris. Denique nonnuli post longas febrium flaminas hac austa stilla ceterum confestìm refrigerio po- tiuntur salutis. Innumeris quoque et aliis modis ibi et crebri sanantur egroti et multa, quae angelicae tantum licet potestati gerì, miracula comprobantur. Maxime tamen eiusdem diei natalis, cum et de provinciis circumpositis plus solito conflua turba recurrit et angelicae virtutis maior quodammodo credatur adesse frequentia». — Geissler, 33; Schiavо XIV, 294 сл. Caes. VIII, 45 p. 117. Schroder, 56. Schônbach. Altd. Pred. 1, 77, 78; III, 329. Schonbach Hartmann, 17. Anоn. Ticin. 10,15.


39 (к стр. 91–92).

I. — Dino Compagni Вступленіе.—Salimb. a. 1177, 1187, 1190. Cp. Migne 202 col. 15400. — Villani VII, 38 р. 368; XI, 95 p. 326; VII, 20 p. 345. — Dino Comp. III, 22 и 23. Villani VI, 88 p. 312 сл. Cp. VII, 65 p. 398; VII, 130 p. 449. — Petri Cantinoli Chron. в R.I.S. XXVIII p. II p. 12,17 a. 1276.

II. — Dino Comp. III, 33, 24. — Giоv. dalle Celle (Biscioni) lett. VI p. 21. — Salimb. 168,17.— Friderici Serm f. 59 b сл.: «...coepit se dilacerare et querelata facete de Deo dicens: О Deus, feceram hodie celebrari tibi missam prò viro meo, et ecce quomodo bene me exaudisti, confundens me et domum meam totam [59 c], quia nichil lucratur hoc anno et forte de fractura cruris monetar... Videre possumus, quod dominus prope est omnibus, qui fideli mente invocant eum».

III. — Flоs f. 32 a: «In hoc loco cognoscere possumus, quia propter peccata multe infirmitates eveniunt hominibus». — Mansi XXII (Later. IV) col. 1010. — Flоs f. 23 b: «Fideles dei quandiu in hoc seculo permanent, cottidie multas persecutiones, adversitates sustinent a malis hominibus, aliquando relinquit illos dominus in temptationibus et tribulationibus, ut ipsi cognoscant se per suas virtutes nichil boni facere, set per adiutorium et misericordiam dei».—Innoc. III Supplem. ad. Reg. CLXVI, col. 214 C. — Schrôder 135 сл., 137, 149. Cp. Ib. 143 и 144. Cp. M. Pfeffer Die Formalitaten des Gottes gerichtlichen Zweikampfs в Zft. f. roman. Philologie, IX (1885) passim.


40 (к стр. 93–94).

I. — Annоlied V, 72 сл. Cp. 1 b. XXXII, 553, ХХХIII. — Іасоbi de Vіtriaco Historia Hierosol. III (Bongars I, 1138, 1141, 1143, cp. Reuter II, 314,6 24 сл). Ep. Iacobi Vitriac. a. 1220 (Bоngars 1146 сл.) — Sa-

limb. a. I177, 1187, 1190. Pétri Cantinelli. Chron. в R.I.S. XXVIII p. II p. 93,8 сл., 46 сл., 47,8. Iohannis Cоdagnelli Gesta obsidionis Damiatae в MGH. SS. XXXI p. II, p. 467 сл., 471, 474, 483, 485,22; 488,5; 489. — Rolandin. Patavin. p. 112,20; p. 116, 119,32, 127, 149; p. 5, 6. Liber duelli christiani etc. в MGH. SS. XXX p. 11 c. 674 сл. 679,24. Cp. Marchione di Coppo Stefani Rubr. 27 в R.I.S. XXX, 1 f. 18–19, p. 15,15 — Walt. v. d. Vogelw. 82 p. 137 v. 61 сл. Cp. Hauck IV, 521 сл. — Eретики и иудеи. — Caes. II, 23 p. 92, 24 p. 94, 25 p. 95, 26 p. 98 сл., ib. 30 p. 102. Pétri Vali. Cern. Hist. Albig. c. XLV (M. 213 c. 599 D), c. LXXII (c. 671 C сл.), c. LXXXVI (c. 710 сл.) c. XXXIV (c. 583 B). Salimb. 395,17.

II. — Freidank 26,24 p. 20. — Walth. v.d. Vogelw. 83 p. 140 v. 71 сл. Cp. Altona 6, 18, 21. Cp. Jean Bоdel II, 156 сл. Diez Leben und Werke der Troubadours p. 588 Cp. Pétri Vali. Cern. Hist. Albig. c. XXXIV (M. 213 col. 583 B). - Greg. VIII y M. 202 col. 1540 C сл. - Fra Giordano XIX, 85. Cp. Dinо Comp. III, 7. Altona 1. Schiavo XIV, 102 сл.; XVII, 64 сл. Geissler 13 сл.

III — Ptol. Luc. H.E.I, 10 col. 762 сл. — Vill. VII c. 29 p. 358, c. 9 p. 332 — Dinо Comp. III, 1. — Ptol Luc. Ann. a. 1277 col. 1291 B. Ли II, 183–185.

IV. — Villani XII, 16 p. 30. Cp. Ib. VI, 65 p. 286 сл. — Ib. XI, 118 p. 348. — Dino Comp. III, 15. — Vill., II, 1 p. 89; VI, 33 p. 256. — Leg. aur. LIX p. 266. — Friderici Serm. f. 122 c: «Set considerandum est nobis quales flores apparuerunt in terra nostra Pisana. Set certe de quinque possumus dicere et primo de beato Petro principe apostolorum, qui, licet non fuit hic martirizatus, tamen primo citra mare in terra nostra apud Gradua Amenses, ubi propter yemem stetit et hedificavit ecclessiam...» Другие святые ib. 122 d: Торпет, бл. Райнерий, Доминик, св. Бона, бл. Убальдеска, «que, sicut prò certo didicimus, virgo fuit». — «Unde non simus négligentes, quod terra nostra adornetur et nobis reddatodorem i. e, salutem, scil. animarum et corporum, sicut fuerunt nostri predecessores, qui tales flores, i. e. sanctos nostros, quos prediximus, non curaverunt per Romanam curiam canonizari, i. e. catalogo sanctorum ascribi, ut sic possent a nobis prò sanctis publice venerari» и ниже f. 123 b мотивы — «ut terra nostra ex istis floribus pulcritudinem sentiat et profectum».


41 (к стр. 94–96).

I. («Передаваемое традицией...») — Jоinvillen. 297, 298. — Keutel p. 9 n. 23, p. 30 n. 69. — Steph. de Bellav. n. 338, 387, 391, 392. — Caes. IV, 21, 22, 38 p. 206. — Salimb. a. 1285 p. 583. — Raoul de Houdenc Meraugis de Portiesquez. Paris. 1861 p. 165 (см. Keutel 29 n. 66).

II.–Vill. VII, 65 p. 398. — Ib. XI, 1 p. 203 (a. 1233). — Ptоl. Luc. H.E. XXIV c. 1 col. 1225 D.

III. — Annоlied (ed. Kehrein) III, 35. — Leg. dorée XI, 1 p. 63, — Annоlied XLII–XLIII. — Caes. VI, 10p. 364. — Schrôder 7–13, 13 сл. — Revel. Gertrud. II Lib. spec. grat. 135, 148 сл., 405 сл. — Schiavo 99 сл. oc. 102, 106. — Geissel 16 сл.


42 (к стр. 96–97).

Осtаviаn 4186, ср. 4280, в K. Vollmôller Altfranz. Biblioth. ΙΙΙ 1883 (см. Keutel 14 n. 36). — Durmart, 2927 в Stengel Bibl. d. litt Ver. i. Stuttgart, 116 (Keutel 5. Cp. Ib. 2 n. 2; 9 n. 24; 14 n. 35; 34 n. 54). — Roman du Chastelain de Cоucy (Crapelet, Paris, 1826), 6630 (см. Keutel 14 n. 34. Cp. ib. 30 n. 68; 13 n. 33). Schônbach Hartmann, Cp. 26 сл. — Schrôder 143, 144.


43 (к стр. 97–99).

II. («Бог справедливый...») — Аnon Тісіn. 3,13. — Roland. Раtavin. XII,4 p. 162,14. Cp. Ib. 6,4. — Vill. XI, 114. — Dino Comp. III, 22, 34, 12. — Gregor. VIII y M. 202 col. 1540 C сл. — Iohannis Iperii Chron. S. Bertini y Martène Thes. III c. 769 (c. LIII p. VI). — Vill. VII c. XII p. 345. — Policratic. IV, 12 p. 276,30. Ib p. 237. — Roland. Patav. III, 2 p. 42,5 сл.; IV, 9 p. 64,17; XI, 8 p. 149,39 и 12 p. 152,13. — Policrat VIII, 21 p. 379,21. — Troeltsch выясняет понимание «закона преимущественно в богословии. См. напр. 252 сл.

III. — Dino Comp. III, 14; II, 1; III, 31.

IV. — Ptol Luс. H.E. XXIV, 9 col. 1189 — Voll. VI, 88 р. 312; VI, 65 p. 286. Cp. Dino Comp. III, 38; Ib. 41. — Ptol. Luc. H.E. XXIII,  23 c. 1178 Ib. XXII c. 43 (a. 1164). Cp. Annal a. 1270 c. 1288 B.

V. — См. Карсавин. Очерки (глава «Аллилуя и флагелланты 1260 г.»). — VIII. XI, 1 р. 203 (а. 1233). Cp. Ephemer. Urbevetanae в R.I.S. XV, p. V, f. 13 (1913) а. 1349 р. 29. — Flos. f. 32 а: «Quinque modis flagellât deus homines in hoc seculo. Alii flagellantur propter probationem, sicut flagellatus est Iob et Tobia. Alii propter hoc flagellantur, ut virtus dei glorificetur in illis, sicut fuit cecus, cuius dominus unxit oculos de sputo et illuminavit. Alii propter custodiam humilitatis flagellante. Alii flagellante propter multas iniquitates, quas fecerunt, ut cognoscant in isto seculo penas, quas in. inferno debent s usti nere, sicut fuit Herodes rex et Pilatus et multi tales. Alii flagellante propter peccata, quae iam fecerunt, sicut fuit ille infirmas, qui iacebat ad fontem Syloe, et sicut fuit ille paraliticus, de quo modo legitur in hoc sancto evangelio».


44 (к стр. 100).

II. — Franz Messe II, 24–25. — Leg. aur. XI.3 p. 68; LXX p. 316. — Schrôder, 37 сл — Keutel, 2. См. прим. 38.


45 (к стр. 100–101, в тексте не помечено).

I. («Но не все человечество...») — Leg. aur. LXXIX p. 344; CXLIV p. 639; XXI passim и 2 p. 105.


46 (к стр. 101–102).

IV. («Могущественное положение...») — Friderici Serm. f. 44 a: «Et certe vìdetur, quod [«esse ut deus» — на полях кодекса] voluerit Lucifer, cum esset preditus in naturalibus et cognosceret se creaturam et sic creatorem esse non posse. Et est dicendum dupliciter, primo quod voluit esse Lucifer simili altissimo quo ad quaedam, non quo ad omnia, scilicet ut teneret civitatem per se in parte aquilonari et nulli subesset...» — Hieron. f. 59 c. «Sicut autem peccatum separat hominem a deo et coniungit diabolo, sic et penitentia separat nos a diabolo et réconciliat deo. Et sicut homo per peccatum fit habitaculum diaboli, sic per penitentiam efficitur domicilium dei». Cp. Flоs f. 33 b. — Hieronym f. 15 b. и 21 a: Дьявол «habitat in inferno... domus diaboli mundus est, cuius princeps Illе dicitur». — См. Карсавин Очерки, Прилож. VIII, 1 p. 835–838; 2 p. 838–40; 3 p. 841. — Flоs f. 54 b: «...fortitudo, quia venerat nuntiare ilium, qui per fortitudinem suam vieil diabolum et nos de potestate sua liberavit». Cp. f. 18 a.

V. — Flos f. 7 b: «... princeps mundi, quia diabolus tenet principatum in cordibus illorum, qui plus amant mundum, quam deum creatorem suum. Quando potestas diaboli est expulsa a cordibus fidelium per presentiam domini, tunc princeps mundi, i. e. diabolus, est iudicatus, i. e. dampnatus». Cp. Langlois Connaiss. p. 33, 36. Friderici Serm. f. 39 a: «Item queri potest quare sicut ipse dixit facta sunt, ut sic non per mortem et passionem, set solo verbo genus humanum de potestate diaboli redemisset. Multum enim esset ille reprehendendus, qui posset multos carceratos liberare vel unam turrim solo verbo hedificare vel unam domum et non faceret, set magnis sumptibus et laboribus liberaret vel hedificaret. Et est respondendum, quia dominus, cum sit judex justus et diligit justitias, ut dicit psalmista, non per potentiam, set per justitiam voluit hominem liberare. Homo enim propter peccatum juste a diabolo tenebatur, quamvis diabolus ipsum non juste teneret, et quia [f. 39 b] diabolus voluit Christum, qui peccatum non fecerat nec dolus inventus fuerat in ore eius, ut habetur I Pétri II, qui etiam fuerat conceptus de carne non peccatrice, set spiritus sancti operatione sanctîficata, ut habetur Luc. I, merito expoliari debuit illis, quos iuste tenebat... Nichilo tamen dyabolus considerans patientiam Christi et exultationem animarum sanctorum, in limbo existentium... quasi per Christum cito et in brevi expectantium liberationem, suggesit uxori Pylati, ut faceret eum liberali, set cum misisset ad virum [на полях: «Iudei cum instantia petebant Barrabam dimitti et Christum crucifìgi et secundo cum non posset apud Iudeos optinere liberationem Christi»], iam Barabas latro ad petitionem Iudeorum liberatus erat et Christus traditus crucifigendus, lavans Pylatus manus suas propter iniustam mortem Christi [на полях: «dixit: innоcens sum ego a sanguine iusti huius Math. XXVI]. Et quia mulier eum a morte voluit liberare, in resurrectione sua primo mulieri voluit apparere Math. ult. Cum igitur quilibet homo propter peccatum primi parentis, in quantumcunque sanctus existeret, ad liberationem sui sufficiebat, nullus poterat satisfacere pro tota gente humana deo patri. Et ideo sic oportuit pati Christum et intrare in gloriam suam, Luc. ult. Item, quare per tale genus mortis, scil. crucis. Et est responsio. — Quia talis mors magis fuit penosa et magis vituperosa sibi et suis. O quantum dolorem poterat habere mater, que videbat filium sine culpa et peccato tam vilissima morte in patibulo condempnatum. Tunc enim adimpleta fuit prophetia Symeonis ut... gladius matris animam pertransiret Luc. II.» — Freidank 9, 17 сл. p. 7. Flоs f. 13.: «Iste princeps mundi, i. e. diabolus, venit ad dominum nostrum, quando vidit mori quasi hominem, eristìnwrit se posse rapere animam eius sicut ceteras animas, quas tenebat per peccatum primi hominis. Set postquam cognovit, in eo non esse peccatum, confusus et tristis discessit et insuper potestatem, quam prius tenebat, amisit». — Hieron f. 40. — Дьявол страдающего Христа «non deum, set purum hominem putavit». — Friderici Serin, f. 67 a: «...ut tristaretur Lucifer ridendo hominem in corpore glorioso tenere iam locum in celo, unde ipse ceciderat, et precipue mulierem, per quam ipse Adam induxerat ad peccandum, de quo habere potuit maiorem confusionem». Другими причинами Федериго считает 1) то, что часть тела Марии (т. е. тело Христа) была уже на небе, 2) желание Бога порадовать опечаленных потерею трети своего сонма ангелов и 3) порадовать людей. Ср. Leg. aur. VI р. 46.


47 (к стр. 103).

Riccardianа cod. 311 f. 69: «Insidiatur diabolus, sicut Jeo in cubili suo. ut decipiat pauperem, ut deciperet unumquemque fidelem». — Mariae Oigniac. Vita n. 30 p. 553. Cp. ib n. 31 сл. — Hierоn. f. 89 c: «Sicut diabolus primum etc. См. Карсавин. Очерки, p. 818, n. 2. — Cp. Schônbach Studien, 151 (1905 — 06) p. 104 сл. — Flоs f. 13 b: «Fur, i. e. diabolus, semper docet homines tacere illa, que sunt contraria deo, facit eos concupiscere honores huius seculi et gloriata mundi amare». — Ib. f. 45: «Cotidie, fratres, sustinemus persecutionem a diabolo, quamvis non carnaliter, tanti spiritualiter cum eodem diabolo convenit nos semper pugnare». Ib. f. 1 b.: «male suggestiones... ex parte diaboli mittuntur»; f. 6 a: плохой пастырь «non docet eos, quos diabolus lacerat variis peccatis. Et lupus rapit et dispergit оves. Iste lupus spiritualiter signifìcat diabolum, qui cotidie non cessat devorare animas fidelium, quando provocat eos ad iracundiam et superbiam et ad multa alia mala, unde anime pereunt». — Hieron. f. 14 b: «Diabolus ad hoc laborat, studet et nititur, ut homo labetur et cadatur in peccatum et mortem... Diabolus namque suggerit cotidie, ut mala faciamus, quod si non potest prùdere, suggerit, ut de bonis, que facimus, tandem superbiamus». Cp. Schonbach Altd. Pred. III, 84,4. Zeidler v. 1163 сл., 2146 сл. и passim. — Friderici f. 116 d: «Set adversarius noster diabolus, considerans, quod si per hoc non potuit nos impedire in via mandatorum dei, effìcitur coluber in via, sicut dicitur. Gen. plt. — Fiat Dan coluber in via, cerastes in semita. Dan significat diabolum, qui coluber est decipiendo per seculi blandimenta incedentes latam viam preceptorum ducit fraudulenter in devìum. Cerastes, i. e. serpens cornutus, est in semita, cum ambulantes per arta consiliorum, ut virgines et pauperes, qui omnia prò Christo reliquerunt, avertit a semita, per temptationem violentam in eos totis viribus insurgendo, ut faciat eos exire de ordine sive sensus sive census inobedientes esse, vel quod intraverat penitere etc. Ideo dicit Isaias XXXIII. Angeli pacis, maxime qui ad eorum costodiam deputati, amare flebunt. Et subditur ratio, quia dissipate sunt vie, cessavit transiens per semitam. Dissipata est via frugalitatis, i. e. temperantie, et largitatis sive caritatis in mercatoribus et sacerdotibus et aliis habentibus proprium, et hoc per avaritiam, scilicet defra[u] dando entecam suam sociis suis, vel dando ad usuram, vel subtrahendo pupilII® et nepotibus suis, vel eundo in cursum, vel deferendo arma ad saracenos

contra, excommunicationis sententiam, quod est toti civitati nostre ignommiosum, cum consueverint mercatores pisani homines catholici reputari per mundum, vel etiam emendo bladum, vinum vel oleum ad novellum, cum hoc non sit honestum pro familia». — Dino Compagni I, 22, — Freidank 145,25 сл.


48 (к стр. 103–104).

I. («Недремлющий враг...») — Dino Compagni III, 28. — Hartmann v. Aue Heinrich v. 335 сл. — Villani II, 8 p. 98 сл., p. 102. Cp. Ptol. Luc. H.E. XII, 5 col. 931 — Schrôder 64. — Limborch Histor. Inquisit. Tolosanae Liber, p. 366 сл. Hist. fr. Dulcini p. 75 сл. — Villani VII, 31 p. 360 — Roland. Patavin. p. 17,5 сл. — Leg. aur. II. 3 p. 14. — Flоs. f. 39 b: «Spiritus malignus nichil aliud cotidie operatur, nisi quomodo possit inter hommes discordiam seminare», f. 1: «O c u 1 i autem illorum tenebantur, ne eum agnoscerent, quia antiquus hostis tenebat eorum visum, ne possent agnoscere, quod videbant». — Hartmann v. Aue Gregorius v. 303 сл., 1960 сл., 2246 сл., 2495 сл., 2602 сл., — Durandі Ration. VI, 32, 8. Cp. Innоc. III Serm. XIII col. 372 B. — Steph. de Bellav. n. 229 p. 197.

II. — Hieron. f. 30 b. — Franz. Messe 423, 443, 456 и passim. — Martini Legion. Serm. XII, c. 684; Ib. XIII (c. 809 D). — Berthold v. Regens b. n. 3, 10, 24, 33. Карсавин Очерки стр. 817, 830 сл., 832 сл.


49 (к стр. 105–106).

(«Как среди добрых...») — Martini Legion. Serm. VII, c. 565 AB. Cp. Policrat. VIII, 17 p. 345,31, p. 348,21. — Caes. V, 4 p. 280. — Steph. de Bellav. n. 245 p. 207. — Fra Giordano ХVIII, 82. — Petri Celiensis. Serm. LIX col. 821 A; XVI. — Leg. aur. XLIII p. 177. — Martini Legion. VII, c. 565A-C. Cp. Ib. XI c. 703A. и col. 686 D сл. — Schônbach Altd. Pred. II, 100, 3. — Migne 171 c. 584D. — Cp. Schiavo XVII, 94 сл., 96 сл.


50 (к стр. 107–109).

I. («Бог, мироправитель...») — Caes. XII, 28 p. 339. Langlois Connaiss., 69.

III. («Франческо Буондельмонти...») — Villani XI, 146 p. 353. — P. Gali Morel. Offenbarungen der Schwester Mechthild von Magdeburg oder das fliessen.de Licht der Gottheit, Regensb. 1869, III, 1 p. 61, VII, 1 p. 220 (см. Michael III, 199). — Карсавин Очерки стр. 62 сл. Cp. Wаllherv. d. Vogel w. n. 75, p. 115.

IV. — Kарсавин Очерки стр. 62–63. Флоровская, 86.


51 (к стр. 110–111).

(«Во всяком случае...») — Rоlаnd. Pаtаvin. IV, 9 p. 64,17, p. 149,39. — Flоs f. 23 b. См. пр. 39, III. — Hieron. f. 54 c: «Secundum iustitiam continuo cum peccator peccat debet puniri. Set misericor[f. 54 d.] diter expectat eum deus in hac vita, ut convertatur et penitentiam agat». — VIII. VI, 88 p. 312. — Hieron. f. 54 d: «Aliquando deus misericordia sua ideo punit peccatorem in hac vita, ne puniat in futura». — Caes. XI, 1 p. 267. — Roland. Patav. IX, 13 p. 132,7 сл.


52 (к стр. 111–113).

II. («Могущество Дьявола...») — Vita Peregrini n. 28 (А. SS. Junii I). — Caes. V, 51 p. 332.

IV. (стр. 112) — Franz Messe II, 24. — VIII. XI, 2 p. 211. — Fra Giordano II, 5.

V. — Policrat. VI, 17 p. 46,15 сл. — Freidank 68,10 сл., p. 50. — Fra Giordano B II, 169.

VI. — Fra Giordano B XXXVI. 278. — Leg. aur. LIX, 2 p. 268; LXXVI p. 340; XXVII, 3 p. 129 и p. 128.

VII. — Fra Giordano B XXXVI p. 269. — Haurèau II, p. 206. — Haurèau вероятно для стилистического украшения относит приводимое им мнение к «réponses tellement subtiles qu’elles semblent de simples jeux d’esprit». Cp. ib. V, 92 сл.


53 (к стр. 115 «Своеобразие...»)

Cp. Policrat. II, 2, 24–25 и 70,3. Cp. Langlois. Connaiss. passim Lauchert pass.


55 (к стр. 115–116).

I. — Fra Giordano VI, 187. — Prоcess canonis. Iоh. Boni I n. 80. — Caes. X, 1 p. 217.

II–III. — Ptol. Luc. H.E. XXIII, 10. — Fra Giordano VI, 188. — Caes. X, 1 p. 218. Cp. Stôckl II, 431 сл. — Flos f. 9 b. о Никодиме, который «propter miracula, que dominus faciebat, intelligebat ipsum esse missum a deo, set tamen non adhuc credebat eum esse verum deum». Ib. f. 14 t (привожу всю проповедь): Secundum Lucam. In ilio tempore convocatis Iesus XII discipulis dedit illis virtutem et potestat em super omnia de mоnia et reliqua. Dominus noster, antequam ad passionem veniret, convocavit XII discipulos suos, et concessi! eis virtutem et potestatem super omnes infìrmitates, et misit eos predicare regnum dei et sanare infirmos. Propter hoc concessit dominus discipulis suis miracula facete, quibus ipsi annuntiarent verbum dei. Forsitan nullus homo crederet eis predicantibus regnum dei, nisi eos videret aliquod miraculum facere. Set ista omnia miracula cotidie fiunt in sancta ecclesia per bonos predicatores, quando predicatione eorum aliquis, qui est infirmus in fide, roboratur ad fidem, et quando aliquis, qui est mortuus in peccatis, per doctrinam eorum revocatur ad emendationem et veram confessionem. Et si aliquis seductus a diabolo aliquando ceciderit in fomicatìonem aut in aliquod vitium mortale, per orationem bonorum predicatorum debet liberali de potestate diaboli, quia, quamdiu permanet vitium et peccatum, in homine, tamdiu potestas diaboli est in eo. Et postquam homo dimiserìt vitium et peccatum, statim démon reliquit eum. Et ait ad illos: Nichil tuleritis in via: neque virgam, neque peram, neque pecunia m, neque duas tunicas habeatis. Dominus volebat, ut discipuli sui in hoc seculo haberent pauperem vitam et non predicarent propter lucrum terrenum. Propter hoc precepit eis, ne aliquid portarent secum: ut ipsi non cogitarent aliquid, quod contrarium esset. Contradixit dominus portare virgam propterea, quia paedicatores dei non debent expectare auxilium nisi a deo. Peram eis portare contradixit, quia delectationem camis et omnia genera vitiorum fugere debemus. Cum panem contradixit, monet nos, ut non in crapula et ebrietate vivamus. Duas tunicas propter hoc eis contradixit, quia nos non debemus habere duplicem animum, ut aliud ore lo [f. 15 a] quamur, aliud in corde habeamus. Habeamus itaque simplicem animum, ut omnem duplicitatem de corde nostro expellamus: ut deum habitatorem habere mereamur, cuius est honor et gloria». — Cp. Funk, 146. — Innоc. III Serm. V. (M. 217 c. 355В. сл. — Ib. c. 336A). — Flos f. 11 a.: «Ista miracula, quae operatus est dominus in discipulis suis corporaliter, modo facit ea per sacerdotes suos et clericos et bonos etiam christianos spiritualiter. Quando enim in ecclesia infantes baptizantur in nomine sanctae trinitatis, tunc potestas diaboli, que erat in eis, fît fore expulsa. Tunc paedicatores loquuntur novis linguis, quando verbum dei predicant et alios docent benefacere. Et quando malas cogitationes per predicationem suam tollunt de cordibus hominum, tunc tollunt serpentes. Malitia namque in corde hominis est quasi serpens. Et qui audiunt mala verba et mala hortamenta et mala consilia et non credunt et non operantur, quod audiunt, illi bibunt venenum, set non nocebit eis [автор имеет в виду известное чудо Иоанна Богослова]. Et qui alios homines vident fîrmos in bono opere et confirmant et ammonent eos, ut faciant bona opera, illi quasi imponunt manus super egros, ut bene habeant. Ista signa, per quae animae solvuntur, maiora sunt, quam ilia, quae corporaliter termino facta sunt».


56 (к стр. 116–118).

I. («Итак, чудо.»») — Chronica Fossae novae a. 1198 (Ughelli X, 24). Ib. a. 1199. — Ptol. Luc. H.E. XXIV, 42, c. 1212. Cp. Caes. IX, 58 p. 210.

II. — Miracula Raynerii. (A. SS. Junii III), n. 112 p. 450, n. 88. Cp. Ib. 103 сл. n. 95, n. 131, 139. — De S. Nicоlaо Pereg. (Ib. p. 235 сл.), Acta p. III n. 58. — Vita S. Gerii в A. SS. Maii VI p. 161. — Vita Bononii n. 15 p. 630. (Ib. Aug. VI). — Process. Ioann. Boni n. 89 p. 793, 79 p. 792 в конце. A. SS. Aug. VI Miracula p. 818 сл. n. 6 и 7. — Steph. de Bellav. n. 55 p. 61. — Process. Ioh. Boni n. 141. — Iacobi Vitriac. Ep. a. 1216, 6 (Bоehmer, 97).

III–IV. — Vita Rayn. (A. SS. Junii III) n. 176. — Process. Iоan. Boni n. 141. — Hartzh eim III, 612 сл. — Salimb. 76,28. — Ptol. Luc. H.E. XXIV (Clemens V) col. 1233 B. Cp. Salimb. 78,32. — Alberti Miliоli Lib. CCLXXXXIII.


57 (к стр. 118–120).

ІІІ. («Много пророчеств...») — P. Diepgen и Finke pass. — Holder-Egger Italienische Prophetien des XIII Iahrh. в Neues Archiv XV XXX и XXXIII. — Fr. Kampers Kaiserprophetien und Kaisersagen im Mittelalter. München, 1895. — Policrat. I, 10 p. 49 сл., 11 p. 51,r, p. 53,24; II, 27 p. 143, 28 p. 161,15. — Salimb. p. 539. Ib. p. 547,11. Cp. Ib. p. 278, 372, 374, 455, 457. — Vill. V, 25.

IV. — Salimb. a. 1282 p. 512,16 сл. a. 1284 p. 532. — Steph. de Bellav. n. 363 p. 319. Cp. n. 394 p. 345.

V. — Dino Comp. II, 3. Cp. Ib. 28 — Vill VI, 35 p. 257, 73 p. 292. — Salimb. 41,21 сл., 45,34 сл. — Ptоl. Luc. H.E. XXII, c. 36, col. 1160. — Roland. Patav. X, 11 p. 139. Cp. Ib. p. 83 сл.; XII, 18 p. 172,26. Cp. p. 33 (XV) и прим. 3. — Schmitz p. 414 n. 69 — 71. — Mansi XXIII a. 1247 col. 737. Ib. col. 392 E — Hauréau I, 24. Policrat II, 14 p. 87,26. Cp. ib. c. 15. Ho c. 17 p. 97,4 сл., — Ib. p. 98,1 сл.; p. 100л сл. c. 16 p. 94,10; p. 95,23.


58 (к стр. 120–121).

I. — Vill. XI, 114 p. 342 сл.

II. — Lincy Livres de Légendes p. 210. (См. Maury p. 16 n. 3). — Leg. aur. XLV p. 184 сл. (История Иуды). — Holder-Egger в Neues Archiv XXX p. 337, 339, 345. — Rоland. Patav. V, 23 p. 85, 17.

III. — Villani II, 8 p. 99; VII, 121 p. 449 сл.; p. 450. — Roland. Patav. 1. c. — Vill. VI, 70 p. 289. Cp. Maury, 17.

IV. — Dôllinger II p.597. — Vill. VII p. 450. — Sycardi Cremon. Cron. a. 1176 (MGH. SS. XXXI p. II p. 167,35 — текст I Reg. 2,6,7 — Roland. Patav. V, 21 p. 84,36 сл. — Hartmann v. Aue Gregorus v. 85 сл. Cp. v. 110 сл. и passim.


59 (к стр. 121–122).

II. («Вера в астрологию...) — Vill. XI, 81 р. 304. — Sаlimb. а 1216 р. 32,10; р. 160,21.

III. — Ptоl Luc. H.E. XXI, 34 col. 1139; XXII, 26 с. 1155. Ср. Іb. ХХ, 22 с. 1105. — Ib. XXIV, 1 с. 1222 DE. Ср. с. 1225 С, 1225 Е сл., 1227 D, 1230 D, 1232 D, 1234 В. — Caes. X, 25 р. 237. Ib. X, 23 р. 235 сл., 24 р. 236. — Roland. Patav. IV, 1 p. 71,5.


60 (к стр. 122–123).

VIII. VII, 95 p. 248. — Процесс Чекко у Dôllinger II, 585 сл., 586. — Іb. р. 589 сл. — Ib. 590. — Policr. II р. 112,1.


61 (к стр. 124–127).

I. («Дойдя до идеи»...) — Fra Giordano XXI p. 97; XXII p. 99. — Villani X, 20 p. 41 (a. 1237). — Процесс Чекко y Dôlling. II p. 592. — Ib. p. 586. — Pоlicrat II, 26 p. 139,7.

II. — Policrat. II, 19 p. 118,29. — Процесс Чекко y Dòll. II p. 593. — Engelberti abb. Admontens. Tractatus de providentia Dei y Pez Вbl. VI p. I c. V p. LXVIII.

III. — Роlicrat II, 14. — Ib. I, 12 p. 53,16. — Vill. X, 86 p. 82 сл. Cp. «Appendice» n. 24 p. 394 сл. Cp. Doll. II, 588.

IV. — Policrat. II, 18 p. 101,24.

V. — Policrat t. I p. 112,21, 113,1 сл. и c. 24 p. 133 сл. — Langlois Connaiss p. 259 сл.

VI. — Vill. X:10 p. 41 сл. — Cp. Policr. II, 28 p. 162,23; 25 p. 135,30, p.

136,10 II, 2 р. 68,3, 13 р. 87,3, 14 p. 87,19. — Ptol. Luc. H.E. XIX, 12 c. 1077.—Vill. XI, 2 p. 209 сл. Cp. ib. p. 214 и 216.


62 (к стр. 127–128).

I. — Fra Giordano XIX, 86. Cp. Mansi XXIII, can. XLIX (48) c. 942. Cp. Steph. de Bellav. n. 52 p. 59, n. 356 p. 315. Cp. T h. Wright Latin Stories n. 41. — Cp. Steph de Bellav. n. 353, 354 p. 315, n. 355. Cp. Pоlicr. I, 13 p. 54, p. 56,28 сл.; p. 61,18, 64,15.

II. —Villani XI, 68 p. 295. Cp. Ib. IV, 16 p. 156 сл., 24 p. 172. — Salimb. 164,11 a. 1239. — Ib. p. 452.

III. — Dôlling. II p. 587 — Ib. p. 588. — Salimb. 538,24. — Rоland. Patav. IV, 12 p. 66,17 сл.; XII, 5 p. 163,11, 2 p. 160,14.

IV. — Villani III, 1 p. 125 — Salimb. 278,13 сл. — Dòlling. II, 588. — Roland. Patav. V, 21 p. 84,22 сл. Cp. Ib. XII, 2 p. 160,14; ХII,5 p. 163,11.


63 (к стр. 128–129).

Dolling. II, 589. — Bibl. Aedil. Eccl. Flоrent. (Laurenziana) cod XXXVII in 40 s. XIII f. 64 d: «Elementa colere aut lumen lune aut stellarum cursus autem suis operibus christianis non. licet. Non licet christianis... colere elementa aut lune aut stellarum cursus aut monere signorum fallatia pro domo facienda vel propter segetes vel arbores plantandas vel conjugia socianda.» Назначается эпитимия на 5 лет. — Mansi XXIII а. 1246 can. IX col. 707 D. Ib. XXII can. XXIX col. 733. — Doll. II p. 590 и 589. — Durant. Specul. p. IV De Sortilegis. — Mansi XXIII Const. Bonfilii a. 1232 col. 244 E. Ib. XXII c. 428 (ок.1179 г.) и c. 723 C. Cp. Л и II, 455–456.


64 (к стр. 130).

II. — Salimb. 543,16. Cp. Vill. X, 61 p. 59. Cp. Salimb. 278,13.— Ptоl. Luc. H.E. XXIV (Clemens V) col. 1234 A. — Steph. de Bell. n. 331 p. 281. — Pract. Inquisit. 153. Cp. Geissler, 64.


65 (к стр. 130–132).

I. («Так статуя...») — Vill. I, 42 p. 65, c. 60; II, 1 p. 89; III, 1 p. 124, 39 p. 218. Cp. Ib. VIII, 39 p. 41. Cp. Marchi on e di Coppo Stefani Cronaca Fiorentina Rubr. 24 p. 13 (R.I.S. XXX p. I f. 18–19). Cp. Ib. p. 16,15 (Rubr. 27). Cp. Roland. Patav. V, 23 p. 85,22.

II. — Caes. V, 40 p. 325.

IIІ. — Steph. de Bellav. n. 364 p. 319.


66 (к стр. 133).

Vill. X, 183 p. 166. — Ib. XI, 67 p. 294. — Ib. ХII, 56 p. 93. —Leg. aur. CLVI p. 693. — Langlois Connaiss.p. 34. — Lauchert 4, 8, 21, 169. — Vill. VII, 92 p. 423, 70 p. 89, 120 p. 448. — Dino Comp. III, 12.


67 (к стр. 133–135).

I. — Lаnglоis р. 8. Cp. Ib. р. 120. — Рolicrat II, 14 р. 87,20.

II. — Lаuсhert (прив. в пр. 66). — Spécul с. 4. — Карсавин. Очерки стр. 323 (Migne 196, 1433).

III. — VIII VI, 42 p. 267.

IV. — Friderici Serm. f. 40. — «Crucis forma sive figura... ab ipso initio mundi processi!, quando formavit dominus hominem de limo terre Gen. Quid ешш ipsa statura humana expansis manibus et brachiis nisi expresse formam crucis contine!, et per eam videlicet formam intelligatur reformandus, in qua fuerat formatus. Hinc Noe longitudinem arche federis, in qua salvata sunt ea, que diluvium evaserunt, trecentorum cubitorum conposuit Gen. VI Qui numerus misteriumcrucis,per quam salvanda a periculo liberabantur, continet eo, quod idem numerus per thau litteram, que crucis formam exprimit, designate. Hinc Iacob cum duobus filiis Ioseph benedicens manus et brachia in forma crucis cancellavi!, ut ad dexteram supponeret minorem. Gen. XVIII». — Innоc. III Serm. comm. IV col. 611 сл., De Sacrifie. Missae II, 44 col. 824 D.

V. — Fra Giordano XI, 52.


68 (к стр. 136–138).

I. («Она делится...») — Belethus с. LV col 60 B. Durandus VI, 1. Leg. aur. Prologus p. 1–2.

II. — Tocco Studii p. 337. Эсхатологические описания см. Migne 197 col. 250 сл., 256 сл., 270, 1022 сл., 1034 D. — Vill ΧΙΙΙ, 24 р. 185. — Giov. dalle Celle lett. XIV p. 38,40. — Salimb. 587,12. Cp. Neues Archiv XV p. 168. — Arch. f. Litter u. KG. des MA. II, 154 сл.


69 (к стр. 138–140).

I. («Мы видели...») — Hugonis de S. Victore De Sacram. 1, 2 c. 17, 18, 20. — Hauck IV, 80 сл. — Stòckl I, 179 сл., 182 сл., 256–275, 258 сл., 260, 267, 297 сл., 322, 325 сл., 333, 340, 350, 400; II, 647–648, 570 сл. 572. — См. изложение доминиканской философии в III т. Зееберга. — Stòckl. II, 310 и пр. 5. — Ли I, 64 сл. — Luca. Tudensis De altera vita III, 2.

II. — Hartmann v. A. Gregorius v. 2488. Cp. v. 478 сл., 2677 сл., 2688 сл. — Caes. V, 40 p.209. — Ib. c. 41 p. 210. — Actus, 31 Anal Fr. III, 50,20.

III. — Caes. I, 27 p. 32 сл. Cp. Berth. v. Regensb. I, 50, 384. II. 17, 27. — Freidank 6,17 p. 5. — Флоровская, 87.

IV. — Freidank 5, 3, 4 p. 4. — Parzifal 786, 5 сл. — Steph. de Bell n. 39 p. 50. Cp. Ib. n. 48p. 56 сл. — Freidank. 1. c. — Policrat V c. 4 p. 295,8. — Caes. I, 4 p. 11, 5 p. 11, 6 p. 12. — Martini Légion. Serm. I c. 31 D. Ib. XII c. 733, XIII c. 741, XXII c. 893.


II, 8.

К примеч. 70–75. См. прим. 14, a также Greven и Funk (отделы о бегинках и Марии из Уаньи), Карсавин Очерки особ. 325 сл. — Для Италии главный использованный материал — Opera Francisci, Celano, Tres Socii, Speculum, Speculum I, Vita Bernardi (Anal. Franc. III в Chron. XXIV), Vita Aegidii (Ib. и Doc. ant. franc. I), Vita Massaei (Anal. Franc. 1. c.), Vita Margaritae de Cortona, Vita Angelae de Foligno. См. также Vitae Mariae Oigniacensis, Christinae Mirabilis, Margaritae Iprensis (A. SS. Iulii V, 3 сл.), Луитгарды (Ib. Iunii IV, 187 сл.), Евы (Ib., Aprii. I, 435 сл.), Иды из Лео (Oct. XIII, 100 сл.), Иды Лувенской (Aprii II, 156 сл.), Христины из Штоммельн (Iunii V), Лукардис (Anal. Boll. ХVIII, 310 сл. 1899). См. Pez Віbl. VIII, 35 сл. — Revelаt. Gertrud., — Grеіth, 291 сл., 424 сл.


70 (к стр. 141–142).

II. («Мистика обращается») — Francisci Opera Admon. XVI, Testam: «Filium dei discemo in ipsis» (т. e. in sacerdotibus). — II Celano II, 201. — Francisci Opera Admon. I, Epist. II, De reverenda corporis. — Mariae Oigniac. Vita 8, 25 — Humilianae Vita 44, 46. — Angelae Vita VII, 121, 122 (200) и с. XXI p. 230–232.

III. — Francisci De reverentia corporis, Testam. — Specul. 65.

IV. — Seeberg III, 127 сл. — Vacandard I p. 484 сл. — Caes. VIII, 21. Salimb. 569,10 сл. Chron. XXIV (Anal. Franc. III) p. 309 сл. — Tamassia, 91 сл. Карсавин 1. c., Greven l. c. Funk 1. c. Thom. Cantiprat. II, c. 40, 2; с. 50,5. — Revel. Gertrud. Lib. spir. grat. II, 37, 177, 354.


71 (к стр. 142–143).

I. («Ho мистика не вполне...») — Greith 217, 240, 248. — Doc. ant. franc. I n. 19 p. 61 — Bernardi In. Cant. LXXIV, 6; De dilig. Deo c. X.

II. — Angelae Vita 117 (205) — De erroribus Beghardorum в Max. Bibl. Patr. XXV, 310, 206, 267. Cp. Steph. de Bell. n. 343 p. 295 сл., 298. — Doll. II n. 37 p. 388; n. 38 p. 391, p. 392; n. 14 p. 392; n. 26, 36 p. 393; 15, 29 — ib.; n. 39 p. 395 сл. Cp. Preger I p. 461 сл., 207 сл. — Jundt Panth. 106 сл., 108 сл.


72 (к стр. 143–145).

II. («Мистик везде ищет..»,) — Francisci Opera: Cantic fr. Solis, Laudes creaturarum. I Specul. 19. Specul. 115–117, 118, 119. — Zeidler v. 3215 сл. — Greith 64, 220, 274 сл. — An. Fr. III 44,30. Revelat. Gertrud. I. Legatus 26, 62 сл., 90.

III. — Francisci Opera: Admon. XIX, XVII, V. — I Spec. 13.

IV. — Angelae vita IV, 79, 198.


73 (к стр. 145–146).

III. («Нисхождение в душу...») — Doc. ant. franc. I n. 6 p. 43, n. 9 p. 47 сл.

IV. — I Spec. 13. — Doc. ant. franc. I n. 15 p. 57, n. 10 p. 49. — Actus, 10. — Revel. Gertrud. I Legatus 59 сл., 106. A n. Fr. III, 99, 102,6.


74 (к стр. 143–149).

I. («Уже Гугон...») — Hugоnis de S.V. De sacramantis I p. VI c. 2 col. 264, c. 5 col. 266, c. XII c. 270; c. XIV c. 271 c. XXVI c. 278 сл.

De archa Noe morali I, 2 c. 621 сл. Annotat eluc, in Dyon. II, 1. — David ab Augusta III, 65 n. 3. — Angelae vita 161 — Wackernagel Altd. Pred. 540 сл.

II. — Bach Meister Eckhart der Vater der deutschen Spekulation. Wien, 1864, 85 сл. — Jundt Meister Eckhart. — Deutsch. в Realencyklop. f. protest. Theol. u. Kirche.

III. — Marténe Thes. IV, 163 сл. — Pseudo-Rainerius в Max. Bobliot patr. XXV, 262 сл. — Preger.

IV. — Angelae Vita V, 88 (200).

VI. — Dôllinger II n. 37, 38, 39 и др. — Preger I, 461 сл. Michael III, 172. — Angelae vita I, 22, 189.


75 (к стр. 149–151).

Actus 30 p. 106. — Angelae vita Prol. II, 4 p. 186 сл. — Ib. IV, 76 (197), 80 (198), 81, 82 (199); XI, 145 (209). — Hildegardis Ep. 29 (Migne 197) — Christinae mirabilis vita n. 40 p. 657. — Cp. An. Fr. III 100,20 сл.; 44,3; 81,9; 101,18.

III. Основы религиозной деятельности.

76 (к стр. 164–165).

I. («Яркими красками...») — Rituale Roman, у Schmitz, 758. — Frа Giordano X, 46, 47, 48. — Hugonis Eteriani Liber de anima corpore exuta c. XV (M. 202 col. 201 C) — Schroder, 61 сл. Schiavo XVII, 72 сл., 79 сл. — Caes. XI, 11 p. 278. — Cp. Revelat. Gertrud, II Lib. spirit. gratiae 148, 225, 312, 405 сл. Cp. Greith 223 сл. 247 сл.

II. — Hugonis Eteriani о. c. II c. XVIII col. 325 B, c. XI c. 192 A, c. XII c. 193 A–D, c. 194 A. — Berthold v. Regensb. I, 127 сл. — Caes. XI, 15 p. 283. Cp. ib. I, 34 p. 41; II, 7 p. 71, 31 p. 104 сл. Cp. Steph. de Bellav. n. 15 p. 23, n. 20 p. 28. — Ib. n. 36, 37, 222 p. 194. — Ib. n. 24 p. 30. — Cp. Thom. Cantiprat. I, 3, 5 p. 16 сл. — Cp. Caes. XII, 2 p. 316. Innoc. III De Cont. mundi III, 4 c. 738, 5–12 739 сл., c. 16–17 c. 745 сл. — Actus, 29 p. 101 сл. — Thom. Cantiprat. II, 51, 11 p. 477. — Franz Messe, 218 сл. Schiavo, 82 сл. Schônbach Studien IV (1907) p. 102–110 сл.


76a (к стр. 165–166).

I. — Steph. de Bell. n. 50, n. 51 p. 59, n. 57 p. 62. — Hugonis Eteriani Lib. de anima c. IX col. 187 C. Cp. Ptol. Luc. H.E. XVI, 3 c. 1010; XVI; 18 c. 1018. Cp. Caes. I, 32 p. 37. Innoc. III De cont. mundi III, 1 c. 735 сл. — Steph. de Bellav. n. 60 p. 63. — Caes. XI, 2–7. Cp. 10 p. 277.

II. — Карсавин. Очерки, глава об Аллилуе и флагеллантах. — Caes. II, 30 р. 101 сл. — Steph. de Bellav. n. 63 p. 66, n. 64 p. 68, n. 66. — Hauréau III, 285. Cp. Schiavo XVII, 67 сл. 70 сл.


77 (к стр. 167–169).

I. — Caes. II, 20 p. 90. Cp. Ib. c. 21. — Ib. XI, 14 p. 283. Cp. Martène Thes. I c. 390 CD.

III. — См. Добиаш, 135.

IV. — Processus Ioannis Boni n. 365 сл. — Ib. n. 362, 364,1. — B. Peregrini Miracula n. 1 (A. SS. Iunii I). Dino Comp. III, 8. Marténe Thes. I c. 396 B (Vôtum Rubeaci).


78 (к стр. 170).

Ludus de adventu Antichr. XII s. (M. c. 949 D — 950 A.) Cp. Jоinville 43, 45. — Explanatio Athan. Symb. (M. 213) c. 737 A. — Ib. c. 738 D. Cp. Innoc. III Serm. de SS. XX c. 544 C. Cp. Berth. v. Regens b., 4.


79 (к стр. 171).

Steph. de Bell. n. 227, n. 269. Cp. Hauck IV, 871. — Martène Thes. IV col. 641 сл. (Statuta Guillelmi Biterr, a. 1342, IV.)


80 (к стр. 172–174).

I. («Без сомнения...») — Alanus ab Insulis De fide cathol. (M. 210) I c. 41 col. 346 D. Ib. c. 347 A. — Cp. Hugonis de S. Victore De Sacram. I, p. 10 c. 2–4, 327 сл. Cp. Stôckl I, 306 сл.

II. — Tocco. Due opuscoli inediti di Arnaldo da Villanova в Studii p. 226. — Steph. de Bell av. n. 206 p. 179. Cp. Joinville n. 46, 47.

III. — Symboli Aposto 1. Explan. (M. 213) c. 725 D, c. 726 D. — Seeberg III, 299, 349. Schônbach Altd. Pred. I, 42. — Ritschl Fides implicita, 1890. G. Hoffmann Die Lehre von der fides implicita innerhalb der Katholischen Kirche, 1903. — Steph. de Bellav. n. 328. p. 277 en. — Leg. aur. LXXXIII p. 352. — Steph. de Bellav. n. 332 p. 282–283.

IV. — Innoc. III. Serm de SS., XXI c. 552 B. Cp. Seeberg III, 324 сл. (Гильом Оксеррский), 327 — 328 (Александр из Галеса), 345 Фома Аквинский), 349.


81 (к стр. 174–175).

II. («Мы должны верить...») — Hugonis de S. Victore De Sacram. I p. 3 c. 2, p. 10 c. 4. De arca Noe mor. IV c. 3. — Stôckl II, 442 сл. — Alani de Insulis. (M. 210) De arte seu articul. cath. fidei, Prologus. Cp. Stôckl I, 226 сл., 307, 310 сл. — Cp. Joinville n. 50. Greith. 432. Карсавин Вальденсы.


82 (к стр. 175–176).

I. — Dante. Parad. XX, 44 сл. — Leg. aur. XLVI, 10 p. 196. — Bern. In Cantic. Serm. 66,1. — Arch. f. Litter. u. Kg. des MA. III, 10, 20.

II. — Sicardi Mitrale VI, VIII c. 280 C. — Innоc. III. Serm. XXVII c. 436 B. Seeberg. III, 327, 331, 335, 336, 349. Cp. Alani de Insulis.

Elucid. in Cantic. cantic. c. VII, (M. 210 col. 99B) ANN Stadenses (MGH. SS. XVI) p. 372. — - Schônbach Altd. Pred. I, 4. Cp. Walther v. d. Vоgelw. n. 94 v. 131 сл. p. 155. — Steph. de Bellav. n. 170 p. 149. Cp. Martini Legion. Serin. III, c. 80 сл.. c. 81 B–D, c. 82 B.

III. — Stôckl I, 158. — Ib. 224 § 65. — Bern. In Cantic. XXII 7, 8 c. 881 AD; LXII, 5. — Ritsch I Geschichte des Pietismus I, 46 сл. — Seeberg III, 130 сл. — Cp. Флоровская, 105,1. Cp. Denifle Belege p. 34 («vere ex fide justifia» etc.), 43 сл., 53, 70 сл., 74 qu. 88. 80 сл., 81–82, 92, 93 сл., 96, 98, 109 сл., 131 сл.


83 (к стр. 180–181).

II. — Steph. de Вellаv. n. 262 p. 222. — Martini Légion. Serra. XXIX c. 1043 C. — Innoc. III. De cont. mundi. Prolog. c. 714 B.

III. — Giov. dalle Celle lett. I p. 11 сл.; lett. IX, p. 28; lett. XII p. 34. — Roland. Patav. XII, 18 p. 172,13 сл. Cp. p. 173,7. — Cp. Langlois Vie p. 8 сл., 83 сл., 96, 139 сл.


84 (к стр. 181–182).

Martini Légion. Serm. XXIX c. 1043 C. — Innoc. III Serm. соmm. IX c. 351 B. — Petri Cellensis Epist. LXIII (75) y Migne 202 col. 492 B. — Innоc. III Serra. IX c. 351 C. — Innoc. III De cont. mundi IV col. 703 D, V c. 704 CD. — Caes. IV, 5. Cp. Freidank 22,16 сл. Cp. Heinrich von Melk. Ezinn. v. 663 сл. (ed. R. Heinzel, Berlin, 1867). — Innoc. III De cont. mundi IX col. 705 D. Langlois. Vie p. 79 сл., 104, 139.


85 (к стр. 182–183).

I. — Fra Giordano XI p. 51. Cp. пр. 83.

II. — Caes. XI, 3 p. 272. — Innoc. III. De cont. mundi I, 13 col. 707, 14 c. 707 сл.

III. — Giov. dalle Celle lett. XLIII p. 73. Cp. Innoc. III Serm. comm. c. 629 A (M. 217). — Hierоn. f. 28 b: «Sancti igitur de hoc mundo fugientes in hac via non stare, sed per hanc viam transire dicuntur». — Frider. f. 3 a: «...Ionas autem perambulabat eam itinere unius diei. Jonas interpretatur qui donavit se Deo vel dоlens, per quem intelliguntur sancti et ministri, qui se deo dedicant et dolent de incolatu miserie, qui mundum perambulant una dieta, que est contemptus mundi. Contempnendo enim bene perambulatur et contempnendo etiam bene habetur. Unde Iosue in principio: omnem locum, quem calcavit vestigium pedum nostrorum, vobis tradam. Locus quidem sunt temporalia, que data sunt ad remedium laboris tempore peregrinationis, que debet calcare pes noster. i. e. affectus, ut vestigium imprimatur et evidenter appareat signum contemptus et tunc nostrum erit. Nostrum enim est, quod totaliter in usum nostrum convertitur. Temporalia autem in usum nostrum per contemptum convertuntur Unde tunc maxime nostra sunt».


86 (к стр. 183).

Fra Giordano X, 45. Ib. III, 9. — Giov. dalle Celle lett XI p. 32. — Fra Giordano III, 7.


87 (к стр. 183–185).

I —  Elie de Saint Gille, 1366. (G. Raynaud Chansons de geste. Société des anc. poètes de la France). Cp. Honorii Augustod. Specul. eccl. (M. 172) c. 929. Cp. Linsenmayer 293 сл., 311. — Le Roman de Foulque de Candie p. Herbert Leduc de Dammartin. Tarbé, 133,25.

II. — Hugonis de S.V. De Sacraux. I, 3 c. 20. — Steph. de Bellav. n. 215 p. 187. Cp. Freidank 11,23 сл. p. 9. — Cp. Hauck, IV, 66 en. Linsenmayer, 320 сл.

III. — Cp. выше стр. 143 сл. и пр. 72.


88 (к стр. 186–187).

I. («Мир — бурное...»). — Schônbach I, 220, 29; 351, 10 и прим. — Fra Giordano III, 9. — Ib. III, 7 сл. — Giov. dalle Celle lett. XI p. 32. — Innoc. III Serm. coni. VI c. 617. — Giov. d. Celle 1 I p. 11 сл. — Ib. I. XII p. 34. Cp. Caes. XI, 18 p. 287.

II. — Petri Cellensis Serm. II (M. 202 c. 642B). — Fra Giordano IV, 13. — Hieron. f. 79 c: «Per retia secularia desideria intelliguntur, quibus de mari, h.e. de pravo corde, malos pisces, i. e. opera carnis, sicut est fornicatio, immunditia, luxuria et cetera, Petrus et Andreas, i. e. prudentia et fortitudo carnis, abstrahunt. Hec quidem retia sunt relinquenda, quia secularia desideria sunt abneganda». — Fra Giordano III, 10. — Ib. III, 11. — Ib. III, 7. — Langlois Connaiss. p. 130. — Leg. aur. LXXVIII p. 343 (Vita S. Petronillae).


89 (к стр. 187–188).

Innoc. III Serm. comm. VI c. 617. — Anal. Franc. III 45,11.


90 (к стр. 188–189).

II–III. («Но что такое мир...») — Hieron. f. 74 а: «Notandum est tria esse paupertatis genera. Est enim paupertas necessaria, qui habent miseriam; simulatoria — falsam letitiam; voluntaria — bonam conscientiam. Necessaria illorum est, qui mendicantes vadunt hostiatim, aliena cupiunt, invident habentibus, deterunt divitibus; et sic dei ordinatione hec est peremptoria, perimit enim suum donum, aliena aufert furto, rapina, latrocinio, torquentur adversitate, cruciantur prosperitate. Nam si affluant divitiis, tumore et fastu superbie alios despiciunt... Simulatoria ypocritorum est, qui simulant, quod non sunt, et dissimulant, quod sunt. humilìtatem pretendunt, cor dolosum intrinsecus autem sunt lupi rapaces... sublato favore et veneratione humana a fructibus eorum cognoscuntur. Voluntaria potest haberi et cum rebus et sine rebus... Set melius est, ut sine rebus sit. Nam qui iuxta ignem ponitur, timet uri. Nudi ergo cum nudo luctari debemus. Expeditus viator cito iter suum peragit. Natator nudus flumen trans- meat. Hec reddunt hominem perfectum... Nam pauper in cella, dives in conscientia securius dormit in terra, quam dives in auro et purpura...» — Specul 3. — Giоv. d. Celle lett. XIV p. 38. Cp. Thom Aquin. S. qu. 184 art. 1 n. 7. qu. 185 art. 6. — Cp. Ratzinger 383 сл., 385. — Fra Giordane IX.38. — Laurenziana. Bibl. Aedil. Eccl. Fior. cod. XXXVIII membr. 40 s. XIII f. 107 a: «Si laicus, an laboret, ut divitias accumulet, quod est avaratia, velut ab hominibus laudatur, quod est vana gloria, vel dignitates optineat, quod est superbia...» Breviloquium Clareni (Tocco Studii) p. 295 сл.


91 (к стр. 190–193).

I. — См. Карсавин. Монашество passim. Zôсkler Askese passim. — Specul. Perf. I passim. — Policrat. V, 17 p. 358 сл. Cp. p. 356,б сл.

II. — Карсавин. Очерки, гл. «Религиозные организации мирян» passim. — Specul. Perf. 19; cp. Ib. 14. Ib. c. 10, 11. Hist. fr. Dulcini p. 76,1 сл. Cp. у Zanoni об уставе умилиатов-терциариев, гл. IV и р. 19 сл. Cp. Wattenbach Ueber die Sekte der Brüder vom freien Geiste в SB. d. Beri. Akad. 1887, 530.

III. — Hist. fr. Dulcini p. 8,1 сл. — Vita Pingotti n. 6 (A.SS. Iunii III). — Vita Iоachimi n. 5 (Ib. Maii VII). — Thom. Cantiprat. II, 47, 3 p. 432 сл. (De Guillelmo Cornelio heretico). — Flоs f. 35 b: «Illi sunt pusilli, qui in hac vita sunt humiles et despecti. Certe, qui scandalizaverit tales, offendet deum, qui habitat in illis... Et quamvis in oculis omnium ipsi sint despecti et viles, tamen apud deum sunt magni et potentes. Et de talibus aperte manifestat dominus in hoc loco, quia non sunt contempnendi: Dicoenim vоbis quia angeli eorum semper vident faciem patris, qui in coelis est». — Salimb. 364 сл.

IV–V. — Ratzinger, 383 сл. — Dmitrewsky passim. — An. Fr. III, 37 сл. — Mariae Oigniac. Vita, 45. — Caes. V, 18 p. 296. — Steph. de Bellav. n. 173 p. 152 Cp. n. 168 p. 146. — Actus, 7; 4 p. 17 сл. Cp. послание Анджело Кларено y Tocco Studii p. 302. — A n. Fr. III, 36,28, сл.


92 (к стр. 194–195).

I. — Margaritae de Cortona Vita n. 50 p. 313. — Steph. de Bellav. n. 224 p. 195.

II. — Flоs f. 8 b: «Et nos, karissimi, mundemus corda nostra ab omni sorde et talem mansionem praeparemus in corde nostro, ut semper dignetur habitare Iesus Christus, dominus noster...» Belethus IX, c. 21 C. — Pollerat. VIII, 8.

III. — Leg. aur. CLXXVIII p. 808. Cp. Thom. Cantiprat. II, 30, 35, p. 340 сл. — Alanus de Insulis Summa de arte praedic. c. XLVII, c. 194 D. Cp. Guiberti de Novigento Opusculum de virginitate, passim. (M. 156). — Anal. Franc. III 89,17.

IV. — Friderici. f. 2 b: «Et nota, quod VIII sunt rationes, quare simplex fuit fornicatio prohibenda... prima propter sterilitatem; secunda propter educationem prolis; tetria propter crebram interfectionem prolis; quarta propter impotentiam mulieris sibi providendi tempore prolis; quinta propter disciplinam viri, quod concubina alii se concédat; sexta propter naturalem equitatem, quia equum est, ut unus unam habeat; septima propter pacem generis humani, ne unus propter hoc contra alium rixerit; octava propter exemplum avium, maxime turturum, quia una uni adheret». — Policrat. VIII, 11 p. 295,2 сл. — Ib. p. 305,5 сл. — Laurenziana Plut. XX cod. XXXIX s. XIII f. 33 b: «Peccasti cum muliere, quando corpus domini adprehendisti?» — Schmitz 99; 387 сл. n. 83; 431; 547 n. 29 и n. 30; 727; 796 n. 57. — Laurenziana Plut. XX cod. XLV s. XIII De officiis ecclesiasticis f. 2 b: «Mulier, que intrat ecclesiam ante mundam sanguinem post partum, si masculum genuerit, XXXIII dies peniteat, si feminam — LXVI. Si que presumpserit ante institutum intrare, tot dies in pane et aqua peniteat, quot ecclesia carere debuerat. Qui concubuerit cum ea his diebus, X dies in pane et aqua peniteat». — Laurenz. Plut. XXIX cod. XXXIX membr. s. ХIII in 40. [Canones penitentiales] f. 33 b: «Quecunque mulier peccat, quando in partu est ante quadraginta dies, quadraginta dies peniteat. Similiter peniteat, si peccat, quando menstruo tempore est, si in ecclesiam intraverit» (Cp. Leg. aur. XXIII, 4p. 112). Ib. f. 33 b: «Si die dominico peccasti cum uxore tua, très dies pent. in pane et aqua». F. 34 a: «Omnes dies dominicos ad vespera in vesperam cum omni veneratione observare decrevimus et ab inlicito opere abstinere...» F. 35 b: «Omnis homo ante sacram communionem a propria uxore abstinere debet». — Friderici. f. 117a: «Item dissipata est via conjugii, ne ducat ad celum multis modis. Primo per adulterium... Item dissppatur via matrimonii, cum sterilitas procreatur... Item dissipatur per inordinatam libidinem. Nil est fedius, quam amare uxorem tanquam adulteram, querere in uxore delectationes inordinatas preter ilium modum, quem ordinavit natura». — Berthold v. Regens b. I, 318, 29. Cp. Schônbach Studien, 151 (1905–06) p. 35 сл. Cp. Thom. Cantiprat. II, 30, 55 p. 359. — Statuta synod. Hugonis Biter. VIII (Marténe Thés IV c. 654 сл.). — Sicardi Mitrale IX, 49 col. 428 A; I, 11 col. 39 B. — Policrat. I, 6 p. 43,18 сл.; p. 133. - Alanus de Insulis De fide catholica I c. 64 col. 366 D. — Innoc. III Reg. I, 63 c. 55. — Hauréau I, 188 сл.; 201 сл. — Mariae Oigniac. Vita Prol., 5; n. 12 p. 550. Cp. Hentsch p. 43. — Флоровская, 93 сл. — Pract. Inquisii. 94. Cp. «D’un Hermite que la Dame fist baignier en aigue froide» — изложено y Schiavo XVII, 62.


93 (к стр. 195–197).

I. — Карсавин. Очерки стр. 411 сл. — Spес. 64. — Flоs f. 35а: «Illе homo humiliat se sicut parvulus, qui omnem honorem seculi pro deo spernit. Et sicut parvulus non concupiscit aliénas divitias, non reddit malum pro malo, et non cogitat malum, ita unusquisque christianus, qui in regnum celorum intrare desiderati semper debet habere humilitatem et laudem seculi semper debet fugere». An. Fr. III 60,4.

II. — Caes. VII c. XLVIII p. 67. — Spec. 48. Cp. Ib. 47 и 49.

III. — Карсавин. Очерки стр. 314 сл. — Caes. I, 39 p. 46 сл. — Francisci. Opera ed. Lemmens p. 20 сл. — Карсавин о. c. 341 — 347. — Flоs 1. c. см. выше I. — Bernardi Claraeval. De gradibus humilit. I, 2 и далее, особ. любопытные сопоставления праведности и порочности: XIII–XIV, XXII, 57. — Angelae Vita 216, p. 224, 219. — Аn. Fr. III 88,4.


94 (к стр. 197–198).

I. — Alanus de Insulis. Summa de arte praedic. c. XXXIX c. 184 сл. — Villani VI, 25 p. 248; ibt. c. 1. — Hauréau II, 8. — Salimb

169,24 — Villani X с. 150. - Bonaini I, 452 (Breve a. 1286 c. LXV). — Fra Giordano В. XXII p. 241. — Dante Purg. IX, 1; XXIII, 94 сл., 100 сл. — Vita Dianae n. 3 (A. SS. Iunii II). — Steph. de Bellav. n. 282 p. 233. — Laurenziana Bibl. Aedil. Fior. Eccl. Cod. XXXVII s. XIII f. 106 c: «Item sacerdos ita discrete penitentiam injungat maritatis, ne maritis propter nimiam afflictionem effìciantur abhominabiles vel de adulterio suspecte». — Frider. f. 114 b: «Item mulier debet se ornare, ne propter eius incultum vir eius ad aliam declinaret et sic peccaret». — Ib. f. 122 b: «Pulcrior color huius mundi dicitur a phylosophis albedo permixta rubedine, quod ab olim usque hodie probant domine et domicelle, que facies suas albedine permixta rubedine adornant, quod si faciunt, ut magis placeant viris suis et per hoc avertantur ab aliis mulieribus, vel ut, cum sint domicelle, ut habeant bonos maritos, propositum earum laudabile est. Alioquin valde peccant. Debent enim dummodo sub deo viris suis in omnibus conplacere sine peccato mortali, ubi vero peccatum mortale commitetur, debent viris modis omnibus debellare et potius ab eis omnia mala sustinere, quam malo consen [122 c] tire». Cp. Schônbach Studien 151 (1905–06) p. 33,7 сл.

II. — Steph. de Bellav. n. 461 p. 397. — Mansi XXII c. 730; XXIII c. 30 (a. 1227) can. VI, col. 711 a (a. 1246), c. 714 (a. 1247), col. 683 n. IV (a 1245), c. 684 n. I, c. 244 D. — Salimb. 626 ,15; 627,15; 628,28; 639,33; 33,1. — Anon. Ticinens. passim. — Roland. Patav. 25,2 17,27. — Salimb. 611,18. — Steph. de Bellav. n. 194 p. 168. — Frideric. f. 12a.


95 (к стр. 199–201).

I. — Fra Giordano III, 10. — Berthold v. Regens b. I, 35,18. — Humilianae Vita n. 5. — S. Zitae Vita n. 2, 10, 11, 23. — Lucchesii Vita (A. SS. Aprii III p. 594 сл.). — Finae Vita (Ib. Martii II p. 236 сл.) n. 3. Cp. Pingotti vita (Ib. Junii I) n. 4, 8, 11, 3. — A. SS. Junii II, 363 сл., Augusti III, 93 сл., Sept. IV, 709 сл. Cp. Ptol. Luc. H.E. XV c. 9 col. 991 сл. — Michael IV, 180 сл. pss.

II. — Salimb. 377,26. сл. — Ib. 56,15 Ср. 54,20.

III. — Карсавин. Очерки, см. по оглавлению,особ. гл. о религиозных организациях мирян. Troeltsch pass. (см. оглавление). — Hartmann von Aue Gregorius v. 1507 сл., v. 2215 сл. Cp. Langlоis Vie p. 18 сл., 26 сл., 173 сл. Cp., впрочем, Schônbach Hartmann, 73. Diepgen, 89 сл. — Leg. aur. CLXIII p. 728.


95a (к стр. 201–203; в тексте не помечено).

I. («Отрицание мира...») — Innoс. III De contemptu mundi с. XX с. 712 В. — Policratic. VII, 22. См. Карсавин. Очерки, гл. XI passim.

II. («С намеченным...») — Steph. de Bellav. n. 10 p. 20, n. 9 p. 18.


96 (к стр. 205–206).

I. — Flos f. 35 b: «Si autem manus tua vel pestuus scandalizat te, abscide eam et projice a te. Per manum, pedem et oculum debemus Intelligere aliquem propmquum nostrum aut amicum. Si isti tales in aliquo modo nos scandalizaverint in via dei et voluerint nos trahere ad aliquem errorem, melius est, ut dimittamus amorem iüorum et fugiamus societatem ipsorum, quam nos cum illis simul pereamus. Et melius est, ut soli intremus ad vitam eternam, quam cum multa turba nostrorum propinquorum in inferno dampnemus».

II. — Humilianae Vita n. 6. — Raymundi Palmarii vita (A. SS. Juin VI) n. 24. Cp. Карсавин Очерки, 546. Cp. Thоm. Cantiprat. II, 54, 16, 17 и 18 p. 528 сл. Cp. Schônbach Studien VII (1907) p. 87. — Leg. aur. CLXVIII p. 760. — Ib. CLXXV p. 803. — Langlois Connaiss., 43. Cp. Vita Hugonis March. XV y Marténe Thes. III col. 1721 сл.


97 (к стр. 206–207).

II. («Непосредственная любовь...») — S. Bernardi Clar. In Cantic. cantic. s. LXXXIII, 3 сл. — S. Zitae vita n. 4, cp. n. 3. — Humilianae vita I n. 5, cp. n. 2, 4. — A. SS. Junii II p. 445 сл. — Leg. aur. CXXIX p. 582. — Caes. VI, 3 p. 347. — Ib. VIII, 13 p. 93. — Ib. VIII, 21 p. 99. — Actus, 24. — Steph. de Bellav. n. 503 p. 433. Cp. Mariae Oign. vita n. 50.


98 (к стр. 207–208).

I. — Ratzinger, 341 — Iohann. Iperii Chrоn. XLIII p. IV y Martène Thes. c. 643. — Caes. IV, 6 p. 177. — Angelae vita X, 137 (208).

II. — Très Socii VII, 22. Cp. Карсавин Очерки 290 сл. — Steph. de Bellav. n. 155; cp. n. 156. Cp. Villani IV, 19 p. 161. Caes. VIII, 33 p. 107. _ Ib. VIII, 32 p. 106.


99 (к стр. 208–211).

I. — Bonaini I, 704. — Anon. Ticin. 34,9 сл. — Ratzinger oc. p. 305 сл., 349 сл., 364.

II. — Steph. de Bellav. n. 145 p. 123. Cp. n. 153 p. 127. — Gio v. d. Celle lett. III p. 14. Cp. lett. IV, lett. VII p. 22 сл. — Schmitz p. 611. — Hauréau IV, 16 f. 401 — Ib. p. 175. — Leg. aur. XXVI, 5 p. 123. — Ib. IX, 6 p. 60. — Ib. II, 4 p. 14 сл. — Christinae Mirabilis vita n. 45 p. 638. Cp. Ratzinger, 381 сл.

III. — Schônbach Altd. Pred. II, 21, 57. — Honorii Augustod. Elucidarium II, 20 (M. 172 c. 1150). — «Die Vorauer Novelle» в SB. d. Wien. Abd. CXL (1899). Ib. CXXXIX, IV (1898). — Schmitz 611, 737. — Ib. 596, 99, 323 (n. 104, 105), 326 (n. 109–110). — Caes. XII, 32 p. 342, 33 p. 342. — Ptol. Luc. H.E. XVIII, 16 c. 1054. — Steph. de Bellav. n. 28 и 29 p. 35 сл., n. 30 p. 37, n. 33 p. 42. Cp. Jundt Les amis p. 37.

IV. — Caes. IV, 65, 233 сл., 66, 68 p. 235 сл., 69 p. 237. — Steph. de Bellav. 144; cp. 147, 150. — Hauréau IV, 110. — Steph. de Bellav. 10 p. 20.

V. — Innoc, III Libell. de eleemosyna col. 745, c. II c. 750 C. — Ib. c.

IV c. 752 D. — Ib. c. III c. 750 D. — Ib. a 751 A. Cp. c. 752 CD. Cp. V c. 753 сл. — Caes. XII, 19 p. 329. — Ib. IV, 65–69 p. 233 сл.


100 (к стр. 211–212).

Salimb. 54,20. — Raymundi Palmarii vita n. 19. (A. SS. Juii VI). — Mariae Oign. vita n. 56. Cp. Карсавин Очерки 493 и pass. (см. оглавление). Zanoni p. 19 сл. гл. II p. 64 сл. Lecoy p. 32 сл. Greven 103 сл.


101 (к стр. 213–214).

I —  Подробное развитие идеи «законов» см. у Troeltsch pss.

II–III. — Berthold v. Regensb. I, 48, 1–13. — Karajan Deutsche Sprachdenkmaler, 3 сл. Cp. Scherer Geistliche Poeten der deutschen Kaiserzeit II, 7 сл. — Ptol. Luc. H.E. IX, 9 c. 900. — Leg. a ur. XXVI, 5 p. 122.


102 (к стр. 214–215).

Hieron. f. 79 d: «Iustitia carnis est dei precepta carnaliter observare iustitia vero spiritus est dei mandata spiritualiter observare». — Flоs f. 62. «Custodiamus itaque omni tempore mentem nostram in omni opere dei et precepta eius in corde nostro sollicite consideremus. Sicut enim ovis ruminar hoc, quod manducat, ita et nos sanctas scripturas cotidie subtiliter inter nosmetipsos cogitemus». — Ib. f. 13 a: «Quicumque pereunt, per suam culpam pereunt, qui contempnunt precepta dei. Et qui precepta dei firmiter custodiunt, illos semper salvat deus». — Steph. de Bellav, n. 349 p. 309. Cp. Hauck IV, 868 сл. — Caes. VI, 35 p. 387. — Cp. судьбу францисканского устава, хотя бы у бегинок. Pract. Inquisìt, р. 267. Cp. Tocco Studii, 281 пр.


103 (к стр. 216–217).

II. («Моральный идеал...») — Hieron. f. 66 b: «Duo sunt, que, si vigilanter attendimus, nostre saluti valde sunt utili», precepta videlicet et exempla Preceptis namque instruimur ad sapientiam, exemples infirmamur ad bonam vitam». — Angelae vita X, 143 p. 209, XIV, 165 сл. p. 214 сл. pass. Ib. с. XVI и ХVII. — Mariae Oigniac. vita. Prol. 1 p. 547. — Wackernagel Altd. Pred. 127 — 133; 152. — Policrat. III, 9 p. 197,25 сл. — Ib. V, 4 p. 295,21. — Steph. de Bell. n. 258 p. 219.

III. — Pоlicr. I, 4 p. 29 сл. — Caelestini pp. III Epist. CLVI (M. 206 c. 1033 D). — Annоlied XXXIV, 577 сл. — Pétri Cantinelli Chronic. в R.I S. ХХVIII p. II, a. 1280 p. 42,8 сл. A n. Fr. III, 74,19.


104 (к стр. 218–219).

I. — Caes. I, 6 p. 12. — Hieron. f. 64 b.: «Nos, qui filii sumus dei, ipsum imitando similes ei esse debemus». — Flos f. 76: «De iniustitia increpavit Spiritus Sanctus infideles, qui noluerunt sequi exemplum apostolorum». — Fra Giordano VI, 21 сл.

II. — Fra Giordano XI, 49 сл. ос. 51 и 52. Ib. B. II, 168. — Innос. III Serrm, de SS. XV с. 521 сл. oc. 524 D. — Ib. s. XVII c. 538 D. — Innoc. III Serm. comm. IV c. 609 сл., c. 614 D. — Pоlicr. VII, 23 p. 207,18.

III. — Explan. Symb. apostol. M. 213 c. 732 сл. — Liber de diversi s ordinibus et professionibus, M. 213 c. 811 D. (Prol. 4); Cp. III, 23 c. 824 B, Cp. 27 c. 826; V, 37 c. 831 A; cp. VI, 50 сл. c. 839 сл. — Joinville, 20. — Caes. IV, 18 p. 189; I, 6 p. 12. — Lib. de divers. ordin. 1. c. V, 36 c. 830 CD. — Ib. V, 37 c. 831 A. — Ib. VI, 52 c. 840 D. — Ib. c. 841 C.


105 (к стр. 219–222).

I. — Bernardi Claraev. In Cant. cant. LXIII, 3 c, 1072. Cp. Michael IV, 226.

II. — Innoc. III Serm. com. VIII c. 627. — Bern. Clar. In Cantic. s. XV, 6. Ib. XLIII, 4; XLVIII, 3. — Wegele Die hl. Elisabeth v. Thüringen в Hist. Zft. 1861, 5, 351 сл. — Margar. de Cortona vita I, 1 p. 304. Ib. 5p. 305. Cp. Ib. n. 9, 14, 15, 81, 83, 98, 120, 131. Mariae Oigniac. vita n. 17, 18, 21, 23. Cp. Thom. Cantipr. I, 25, 5 p. 102. Ib. 7 p. 105, 8 p. 105 сл. Cp. Eckberti Abb. Soliloquium, IX y Pez Bibl. VII, 29 сл. — Angelae vita I, 23 p. 189, 34, 190. oc. c. VI, 92 сл., p. 200 сл. IX, 126 p. 206.

III. — Leg. aur. L p. 213.

IV. — Polie rat. VII, 21 p. 191,23; p. 193,6; p. 195,14 сл.; p. 196,16, 199,16; c. 23 p. 208,32; p. 209,6. — Steph. de Bell. 74.

VI. — Steph. de Bell. 63 p. 66.


106 (к стр. 223–224).

Angelae vita n. 29, 190; Prol. I, 186.


107 (к стр. 225–228).

II. («Механизация...») — Карсавин Очерки р. 434 сл. et alibi. — Mariae Oigniac. vita n. 33, cf. n. 35.

III. — Marténe Thes. IV, 159 (can. XXI). — Alani de Insulis Sum. de arte praedic. c. XXXIII col. 174 C. — Hartmann v. Aue Gregorius 46 сл., 2700 сл. Cp. Michael III, 177. — Карсавин Очерки 1. c.

IV. — Hilgers passim. — Seeberg III, см. по оглавлению. — Hauréau ΙΙ, 109.

V. — Freidank 39,22 сл.

VΙ. — IΙ Vita Roberti de Arbrissello n. 27 в A. SS. Febr. III p. 618.

VIΙ. — Caes. I, 25 p. 30 сл., 26; Cp. c. 27 p. 32 сл.


108 (к стр. 229–232).

Ι. — Angelae vita Prol. II, 8 p. 187. Ib. 9. — Margar. d. Cortona vita n. 71 p. 317, n. 80 p. 319, n. 219. — Bern. Clar. In Cantic. cantic. s. LII, 3, XXIII, 15. — Mariae Oigniac. vita n. 65.

II. — Angelae vita IV, 77 p. 198. — Ib. III, 54 p. 194; 56. — Ib. Prol. II, 13 p. 188; I, 25 p. 189, — Cp. Anal. Franc, III 42,15. — « Richardi de S. Victore De contemplatione IV, 10, 13. — Gôrres I, 299 сл. — Angelae vita I, 34 p. 195, IV, 73 p. 199. — Actus, 30.

III. — Bern. Clar. In Cantic. s. LVII, 11. Cp. Caes. IV, 52 p. 212. — Angelae vita II, 38. — Zeidler v. 3478 сл. Angelae vita I, 20–21 p. 188. Cp. Gôrres I, 294. — Angelae vita V, 90 p. 20; X, 135 p. 207; 140 p. 208. — Michael III, 179.

IV. — Bern. Clar. In Cantic. IX, 7; XLI, 6; XVIII, 6. — Michael III, 180 сл., 184, 186. — Angelae vita IV, 70 p. 197. Ib. 229 p. 227.

V. — См. общие труды, указаны перед прим. 14 и 70.


109 (к стр. 232–233).

I. — Bern. Сlаr. In Cant. s. LII, 4; XLI, 3. — Michael III, 183. Aegidii vita n. 9 p. 48.

II. — Preger 121, 130. — Angelae vita X, 141; III, 66 p. 196; 228 p. 227.

III. — Angelae vita III, 38 p. 191; IV, 72 p. 199; 235. — Actus 11. — Max. Bibl. Patr. XXV, 276 сл. n. 53, 63, 66, 81, 82. — Климент V, булла 1311 см. Clement V, tit. III, 3. Cp. Jundt Panth. p. 48. — Wattenbach Ueber die Sekte vom freien Geiste в SB. d. Berl. AK. 1887, 533. Mоlinier Etudes sur quelques ms. des bibliothèques d'Italie. P. 1897 p. 159 сл. Tocco Studii p. 236 сл. (a. 1327).


110 (к стр. 234–235).

I. («Не случайно...») — Caes. VII, 34 p. 43, 111 p. 272. — Innoc. III Serm. comm. I c. 317 c. — Caes. IV, 52 p. 218. Cp. Zeidler passim.

II. — Cp. Карсавин Античное христианство и средневековье в Сборнике в честь Н. И. Кареева, СПБ. 1914 г.

III. — Саes. I, 27 р. 32 сл.; V, 40 р. 209 сл., 41 р. 210. Hаuсk IV, 92 сл. Hartmann v. Аue Henrich ѵ. 1251 сл.


111 (к стр. 236–237).

I. — Мargar. de Cori vita n. 2–6 p. 304 сл. — Hartmann v. Aue Heinrich v. 1251 сл. и passim Cp. Schiavo XVII, 63. — Actus 41. — Hauck IV, 94.

II. — Leg. aur. III. — Stadler Heiligenlexikon IV, 547. — Mariae Oigniac. vita n. 11 p. 550. — Petri Mart. vita n. 2 (A. SS. Aprii. III). Leg. aur. LXIII, 4 p. 280. Cp. A. SS. Sept. III Vita S. Iоannis Laud. I, 2. Cp. Ib. Aug. VI Vita Petri Confess p. 641 сл. Ib. Febr. II Vita Raynaldi p. 379 сл. n. 2. Ib. Iunii III Vita B. Julianae p. 919 сл. n. 4. Ib. Iunii II p. 369 сл. Vita Dianae n. 2. Ib. Iunii I Vita Pingotti n. 3. Ib. Maii VII Vita B. Gerardescae p. 165 сл. n 1. Ib. Aug. VI Vita B. Margar. Fav. p. 845 сл. n. 1. — Nicolai Tolentini vita n. 5. (A.SS. Sept, III p. 644 сл). Cp. A. SS. Sept. II Vita S. Rоsae p. 433 сл. n. 8 (p. 434). Ib. Iulii IV Acta Benigni p. 341 сл. n. 1. Ib. Mardi I Vita Gulielmi p 657 сл. n. 5. Ib. Martii II p. 236 сл. Vita Finae n. 3. — Leg. aur. XCVI p.

417. Cp. Caes. 1, 4 p. 11, 5 p. II. Martini Légion. s. I col. 31 D, s. XII c. 733, s. XIII c. 741, s. XXII c. 843. Policrat. V, c. 4 p. 295,8. Leg. aur. CLXI p. 712. — Wackernagel Altd. Pred. 135. — David ab Augusta De compositione III, 37 n. 2 сл. — Franz Messe 139 сл., 116 сл. 140, 142. Cp. ib. 469. Acta оfficii Bоnоnie в Hist.. fr. Dulcini p. 64,4. — Ib. p. 69,1, 69,4; 69,10. Cp. Hagen Minnesinger III, 80 n. 9.


112 (к стр. 237–238).

Hierоn f. 25 c: «Si ergo peccatum est infirmitas anime et penitentia medicina, tanto studiosius eam debemus accipere, quanto amplius desideramus vitam et sanitatem anime nostre». — Flоs f. 9 b: «Quia sicut homo non potest iterum introire et renasci, sic, qui baptizatus est, non est rebaptizandus. Sive enim ab haeretico sive ab aliquo peccatore fuerit baptizatus in nomine sancte trinitatis, non est iterum rebaptizandus. Propterea ne invocatio tanti nominis vilescat. Nam si aliquis post baptismum ceciderit in aliquod peccatum, debet purgare illud per confessionem et multas lacrìmas. In quo ordine spiritalis nativitas impleatur». — Fra Giordano XXIV, III; ХΧΙΙΙ, 106; B.X, 310 сл. — Рrасt. Inquisit. III, 34 p. 133. — Hauréau VI, 330; IV, 148. Cp. Ib. IV, 27. Langlois Vie, 111. 149 сл.


113 (к стр. 240–242).

II. Leg. aur. III, 6 p. 26. — Ib. IX, 5 p. 59. — Ib. LVII, 7 p. 256. — Ib. LXIII, 1 p. 279. — Ib. IX, 6 p. 60. — Ib. XXVI, 5 oc. p. 123 sq. Ib. 6 p. 125. — Anоn. Ticinen. p. 33. — Guillaume d’O range La Bataille d’Aleschaus, 340 (См. Altona, 16). — Petri Blesensis Ep. 139 (M. 207 col. 415). Cf. Thom Cantiprat. I, 12, 2 p. 47 sq. Ib. II, 2, 3 p. 126 sq.

III. — Steph. de Bell. 212 p. 184. — Leg. aur. CLIX, 3p. 705. — Innоc. III Supplem. ad Reg. LXXIV col. 108 B. — Steph. de Bellav. 140. Cf. Ib. 129 p 110; 119; 120–122. См. прим. Lecoy. Cf. Riccardiana cod. 311 f. 76 b: «De Salutatione B. Virginis Mariae miracula. De quodam, qui saepissime salutabat B. Virginem». — Cf. Anоn. Ticin. p. 33, особ. n. 4. Cf. Steph. de Bell. 113–116. — Ib. 108, 128.

IV. — Policrat. II, 1 p. 66,19 sq. — Caes. X, 56 p. 255. — Steph. de Bell. 308 p. 259. Cf. Marténe Thés. I col. 889 CD. — Steph. de Bellav. 304 p. 255 sq. Cf. 305 p. 256. — Ib. 303 p. 255. Cf. Ib. 311–313. Cf. Roland. Patav. V, 14 p. 81. Cf Thom. Cantipr. II, 1, 8 p. 115 sq.

V. — Caes. V, 46 p. 331. Cf. 44 p. 328; Franz Messe, 627. — Ib. 25; 21,2. — Innoc. III. Reg. III, 9 col. 1042 AB (M. 215).


114 (к стр. 242–244).

I. — Richalmus, c. I (Pezle. 379 C). Ib. c. V c. 390, c. VII c. 392 sq. — Pоlicr. II, 1 p. 66,19. — Ib. p. 67,2. — Steph. de Bell. n. 204 p. 177. — Ib. n. 205. — Ib. n. 119. Cf. 121–122. — Cruel, 163 сл. особ. 283 сл. Anon. Ticin. p. 32. (Там же об «avicule panis»).

II. — A. Lechner Mittelalterliche Kirchenfeste und Kalendarîen in Bayern. Freiburg, i Br. 1897 p. 207 (Hauk IV, 65) Franz. Bened. passim.

III. — Mansi XXIII col. 1004 (a. 1260). — Ib. col. 25 сл. (a 1227). — Pract. Inquisit. III, 41 p. 154 sq. — Schmitz p. 385 (n. 74), 539 (n. 10). — Добиaш p. 33, 35. — Dollinger, II, 313. — Schônbach SB. d. Wien. Akad. 147 p. 7 сл., 48 сл., 59 сл. (Приведено у Вульфиуса — Идея всеобщего священства у вальденсов. См. Ж.M.Н. Пр. 1910,10 passim).


115 (к стр. 244–246).

Ι. — Leg. aur. СХХХVІІ, 5 р. 610. Cf. Policrat. ΙΙ, 1 р. 67,1. - Legаur. СХLIІ р. 633. — Steph. de Bellav. 32 p. 41–42. Cf. Ib. 97,98. — Caes. V, 44 p. 329.

II. — Leg. aur. CL p. 675. Cf. Schrôder. 61 сл. — Добиaш p. 33. — Innoc. III Reg. IX, 159 c. 986 (M. 215). — Ib. IX, 5 c. 812. — Martène Thes. IV c. 829. — Ib. VI col. 831; col. 268 (can. CXLV).-Добиaш, 127. — Petri Vallium Cernai Hist. Alb. c. IV (M. 213 c. 551C).

III. — Dino Comp. II, 13. Cp. прим. Del Lungo. — Joinville 129. — Migne 189 col. 1265. Cf. Ib. 205 c. 106 D. — Mariae Oign. Vita n. 85. Franz Messe, 3 сл., 116 сл., 36 сл., 73 сл., 85; 115 сл., 183 сл., 192, 195 сл., 203 сл., 211 сл., 215, 268 сл. — А. Ebner Quellen und Forschungen zur Geschichte und KG. d. Missale Romanum im M.A., 1896 p. 12 сл. — Cp. Caes. XII, 32 p. 342; Ιb. 33 p. 342. Schónbach Hartmann, 19–23. — Caes. III, 2 p. 112 сл.; 3 p. 113; 5–6, p. 115; 23 p. 93. Ib. III, 15–18 p. 130 сл.; 21 p. 137, 19 p. 135. — Cp. Steph. de Bell. 176–179; 183. — Caes. III, 4 p. 114. Cf. II, 14 p. 83. — Leg. aur. CLXIII p. 733 сл. — Іb. p. 739.


116 (к стр. 246–247).

(«Заклинания демонов...») — Cp. Finte, 206. — Mansi XXIII c. 414 (can. IX, a. 1236). — Ib. c. 707 D (a. 1246). — Kohler, 601 сл. — Mansi XXIII col. 707 B (a. 1246); col. 942 (XL). — Ib. col. 942 (XLI). — Ib. can. XLV, XLIX, XLVII, XLII. — Durantis SpecuL IV p. 4 De sortilegis. — Langlois Connaiss. 260 сл., 17 сл., 19. — Добиаш, 131. Cp. Soldati La Poesia astrologica nel quatrocento. Firenze, 1906 (Введение о XIII в.) Easter A. study of the magic elements in the romans d’aventure and the romans bretons I. Baltimore, 1906. A. Maury La Magie.


117 (к стр. 247–249).

I. («Много объектов...») — Richalmus (Pex. Thes. I, 2) c. XXIV (c. 412), c. XXVI. — A non. Ticin. p. 29–30. — Corp. Iur. can. c. 1 caus. 26 qu. 5 c. 9,14. — Caes. IX, 48, 42. — Franz Messe, 97. — Schônbach I, 95, 21. Cf. Ib. 112, 34. Hauréau I, 245. — Pract. Inquis. III, 42 p. 157; 43 p. 158; p. 292–93, 301. Добиаш, 33.

II. — Caes. V, 47 p. 332. — Policrat. II, 1 p. 66,19. - Petri Vall. Cern. Hist Alb. c. IV (M. 213 c. 551 C.). — Caes. X, 44 p. 248. — A non Ticin. p. 32. — Pract. Inquis. 153. — Vida 1 p. 264 сл., 275.

Cp. Hartel A. Verzauberte Oertlichkeiten und Gegenstànde in der lt. franzôsischen erzàhlend. Dichtung. Hannover, 1908.


118 (к стр. 250-251).

О магии и магах см. кроме указанных в пр. 116 сочинений обе работы Hаnsenа. Cp. Vidаl особ. p. XLVIII n. 6 сл. и Index под «Sorcellerie» особ. р. 53, 61, 87, 113 сл., 115 пр. 4, 128, 155,3; 169 сл., 217,9. 337, 405 сл., 474, 495 сл. Cp. Langlois Vie, 251.

I. — Maury Croyances p. 60. — Caes. V, 2; cf, III, 4. — Ib. V, 2. Cf. V, 3 p. 278 сл. — Salimbene 393,20. Caes. V, 4. — Policrat. I, 9 p. 49. — Ib. II, 28 p. 164,14.

II. — Kohler, 603 сл. Bartholus y Panizza в Arch. Trentino VII, 38. — Mansi XXIII c. 773. Salimb. 572,7.


119 (к стр. 252–253).

I. («Отверженность магии...») — Добиаш , 90.

II. — Steph. de Bell. 237 р. 202, 245, 361, 362, 394. D'Оvidіо Dante e la Magia и Ancora Dante e la Magia в его Studi sulla Divina Commedia. Cp. Vidal n. 168 p. 251. Cp. L. Fumi Eretici e ribelli nell’Umbria dal 1320–1330, 1899, passim. Cp. Golubovich p. 116 сл.


120 (к стр. 254–255).

I. — Pract. Inquisit. 271, 272. Hist. fr. Dulcini p. 9,22. Флоровcкая, 105. — Processus Ioann. Bonin. 140, 142. — Ib. n. 412, 446, 107 a (Cp. Martene Thes. I, 905 F). — Ib. 100. — Ib. 162, 335 сл., 362, 364, 357, 139, 135. Cp. Dino Comp. III, 8. — Anal. Franc. III, 101,31.

II. — Vita Benevenutae n. 94 (A. SS. Oct. XIII). — Petri Vall. Cern. Hist. Albig. c. 551 D сл. (M. 213). — Caes. X, 6p. 221 сл. — Cp. Anal. Franc. III, 101,31; Process. Ioann. Bonin. 16. — Ib. n. 232. Cp. Jundt. Amis, 57. Cp. Schiavo, 290 сл.

III, — Prоcess. Iоan. Bоnin. 228; cp. n. 256. — Martini Legion, vita c. XIX col. 20 A сл. — Policrat. V, 8 p. 317,3. Thom Aquin. Summa Th. III Suppl. qu. LXXI, 5. Cp. Dante Parad. XX, 44 сл. Caes. 1, 16 p. 23. — Process. Ioann. Bonin. 233.

IV. — Process. Ioann. Bonin. 5. — Ptol. Luc. H.E. XXIV, 31 c. 1200. — Process. I. Bonin. 232, 198. — Ib. 311, 330.


121 (к стр. 259–260).

I. — Mansi XXIII c. 736 B (a. 1247). — Карсавин Очерки, 331 сл. — Freidank 150,16 сл. Cf. 149,27; 150,8; 151,7. — Ib. 180,8. — Ib. 15,23. — Ib. 14,24. — Flоs f. 5 a: «Illi, qui sunt episcopi et pastores, hodierno die in sancta ecclesia tenent locum apostolorum, quia potestatem ligandi et solvendi habent». — Hieron. f. 74 d: «Claves iste non sunt metallice nec alicuius manibus fabricate, set per claves regni coelorum intelliguntur potestas iudicandi et scientia discernendi. Nam qui potestatem habet iudicandi, sicut ille, qui est episcopus vel presbyter, et scientiam non habet discernendi, ille utique quia unam tantum clavem habet neque ligare debet neque solvere, et si fecerit. apud homines erit ligatus vel solutus, set non apud deum, quia deus non dixit Petro: Tibi dabо clavem, set claves... Videndum est, quare deus ligare er solvere super terram dixit, non sub terram. Super terram ligat et solvit, qui vivum ligat et solvit, sub terram vero, qui mortuum ligat et solvit. Quare sicut deus vivos ligare et solvere ecclesiae concessit, sic mortuos ligare et solvere sibi retinuit». — Flos f. 21 b: «Et tibi dabo claves regni celorum. Claves regni celorum nichil aliud significant nisi potestatem ligandi atque solvendi. Sicut clavis ad hoc ponitur in hostio, ut amici recipiantur et extranei excludantur, sic potestas ligandi et solvendi sacerdotibus datur, quia iusti debent recipi et iniusti expelli. Et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in celis; et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in celis. Non debemus intelligere, quod ista potestas sit data soli beato Petro; set, sicut respondit pro omnibus: Tu es Christus, filius dei vivi, ita in uno omnes acceperunt potestatem ligandi et solvendi. Hec potestas non solum data est apostolis, set episcopìs et sacerdotibus, qui tenent ordinem apostolorum in sancta ecclesia. Ipsi habent potestatem solvendi et ligandi. Quoscunque vident humiles et vere penitentes, hos possunt absolvi a timore eterne mortis».


122 (к стр. 260–262).

I. («Ho необходимость...») — Martène Thés. IV col. 162 can. LIV. — Ib. VIII c. 833 (a. 1287).

II. — Freidank 15,23. — Fra Giordano III, 9. — Friderici Serm. f. 110 c. — Ib. f. 112 c: «...prelati, qui debent esse voluntarii in lege domini et populum et subditos suos per viam mandatorum ducere usque quo perveniat ad domum habitations dei». Cp. Добиаш p. 86 сл.

III. — Friderici Serm. f. 91: «Prima confessionis conditio est, quod sit deliberatoria, ut peccatum diu prius cogitet, antequam ad confessionem accedat, quanto tempore peccasti, a quo tempore eccepisti, quo genere, quotiens et huius. Numquid si tu, veniens in presentia Regis negotium tuum propositurus, prius deliberares et precogitar es, quid prius deberes proponere, quid postea, — sic multo fortius in presentia Regis summi, loco cuius sacerdos consistit, et ei flexis genibus humiliter debes confiteri, non superbe sicut multi, qui se flecti ad pedes dedignantur». «Secunda conditio confessionis est, quoniam oportet, quod sit integra, quod sit oris et cordis, quod... cum dicitur: Confitebor, scil. simul corde et [91 b] ore, et fatebor. Oportet enim, ut sicut os peccata eicit, ita et cor illa eiciat. Alio modo debet esse confessio integra, ut omnia peccata simul fateantur, saltem mortalia, nec unum dicatur uni sacerdoti, aliud alii. Unde versus: «Gratia larga dei veniam non dimidiabit aut nichil aut tоtum propinando dabit...» «Item tertia conditio est, quod sit accusatoria Oportet, ut peccator se accuset, non alium. Quidam sunt accusantes complexionem suam vel socios suos, qui illos ad peccatum conpulerunt, vel diabolum, vel ipsum deum, dicentes: Deus michi dedit talem complexionem, quod non possum continere. Ipsi mentiuntur, quoniam in quacumque miserabili conditione posset homo sai vari... Ex hoc contigit, quod sepe cadant in peccatum luxurie actualiter, quando contingunt eis nocturne pollutiones et illusiones, malunt cadere in actualem fornicationem quam ita pollui. Non enim homo indormiendo potest peccare, quia dum dormit patitur et non agit. Vigilando autem omne peccatum committitur». Ib. f. 91 c: «Item conditio confessionis est, quod sit proprii peccati, non alieni vel communis... Item quinta conditio, quod oportet, quod sit recta, non indirecte. Et hoc notatur, cum dicit: Dоminо ipsi enim debemus confiteri et non homini vel mundo, quamvis confitearïs homini ea intentione et fine, ut soli deo intendas confiteri et peccatum tuum manifestari». — Hieron. f. 23 a: «Per lignum autem, quod durum est et in igne ad comburendum satis durât, durum et grave peccatum accipitur. Cui si apponatur ignis interne compunctionis, profecto et crematur et in pulverem, h.e. in contritionem, efficitur... durum et grave peccatum sine magna compunctione non dimittitur. Locus autem, in quo ignis ac[f. 24 b]cenditur, cor nostrum est, ubi peccata nostra compunctione solvuntur». — Mansi XXII c. 391 (a. 1139 Later. III). — Mabillon Ann VI a. 1139, 288.

IV. — Mansi XXIII Later. IV can. XXI col. 1010. — Ib. XXII col. 738 B. — Ib. XXII col. 732 can. XVIII. Cp. выше стр. 29.


123 (к стр. 262–263).

Durandi Ration. I, 4, 6. — Giov. d. Celle 1. XV, 41. Fra Giordano B. XI, 202. Cf. Ib. B. IV–XIX, p. 171–232. — Ib. XXXVIII, 234. — Friderici f. 37 a: «...quod quilibet christianus et christiana debet libenter ire ad predicationem, quia illuminari potest eius intellectus audiendo... et inflammari affectus». Ib. f. 43 d: «Set per hanc ystoriam pulcra moralitas docetur, ut scil. uxores obediant viris suis. Et est verum in omnibus, que non sunt peccatum, in peccato vero potius debetur uxor omnia mala a suo viro sustinere, quam malo eius precepto consentire». Ib. f. 37 a: «Nota de quodam scholari parisiensi, multum peccatore, nolente ire ad aliquam predicationem, qui tamen fuit inductus a quodam suo socio, ut iret tantum videre. Qui ivit ponens [se] fortuita casu in medio audientium recta facie ad predicatorem. Et cum predicator respiciendo quasi in faciem illius de peccatis omnibus, quibus ipse erat inretitus, predicaret aperte, ille tunc contritionem habuit peccatorum suorum et dixit socio, quod bene ad opus suum duxe[f. 37 b.]rat eum ad predicationem. Sic igitur patet, quod libenter debet quilibet homo ire ad predicationem».


124 (к стр. 263–264).

I. Annоlied XLV, 773 сл.


125 (к стр. 265).

I. — Ughelli. V, 772 n. 74; 858 A сл. — Ib. I, 1093 сл. — Salimb. 27,5 cf. 28,5. — Ib. 594,28. — Cp. Добиaш passim.

II. — Mabillon Ann. VI p. 483 a. 1153. — Dino Comp. III, 5; III, 32. — Friderici f. 140 d: «Quo vero ordine ivimus in Sardiniam et per Sardiniam et redivimus de Sardinia et cum quibus, omnia per ordinem inferius adnotatur, ut successores nostri, cum tempus advenerit, cognoscant facilius, quid huiusmodi sint fatturi». F. 141 a — Пиза снаряжает ему роскошный корабль, провожает его во главе с подестa. F. 141 с. — посещение Castellum de Castro — «... et quia circa vesperas erat, quod non intraremus castrum, set sospitaremus apud fratres minores, ilia nocte placuit castellanis ad hoc maxime, ut die lune in mane sollempni deberemus intrare. Quod sic factum est, quia cum magna processione clericorum, fratrum minorum, laicorum et omnium tam Castelli de Castro, quam Stampace, et etiam cum pallio serico supra capud nostrum receperunt nos equitantes in equo sellato, et sella cohop erta de scherleto rubeo, et freno et pectorali deargentato, castellanus cum quibusdam nobilibus et mercatoribus nos adextrando. Nos vero eramus induti de camisia superna et cincti alba et pellibus agnellinis, cohopertis de optima scherleta, cuius cuna [?] consistit libr. X et. s. VIII pisanis, et cum birreto sive giaffarda sive elmusa, sicut utitur dominus papa, de eodem scherleto forrata de grisio, alia erat ferrata de agnis [?], tertia de sendado rubeo. Cappa etiam pro aqua erat de predicto scherleto et callige et capellum pro aqua, quod erat de penis pavonum, cohopertum erat intus et extra de ipso scherleto, cum cordone de serico vermilio, occree vero et subtellares, quasi feminiles, et planelle erant de optimo corio rubeo yspanito, calcaria etiam erant deargentata cum serico sanguineo cohoperta. Et sic intravimus sollempniter in Castellum de Castro usque in ecclesiam sancte Marie, ubi fecimus sermonem ad populum, incipientes: Vade et vide, si cuncta sunt prospera erga fratres tu os et pecora [141 d], quam require supra ХСVIII. Et sic descendimus in quoddam hospitium iuxta ipsam ecclesiam, quia domus Archiepiscopi non erat capax».


126 (к стр. 266–267).

I. — Fra Giordano III, 9. — Salimb. 302,15. — Ib. 62,4; 61,16. — Ib. 213,19. — Iacobi Vitriac. Ep. a. 1217, 7 (Bоehmer, 98).

II. — Ughelli II, 120, 122. — Mansi XXII Later. IV can. XVII c. 1006. — Hauréau VI, 328. — Salimb. 118,41.

III. — Mansi XXII a. 1214 can. II col. 940. Ib. can. XV. — Ib. can. VII, XIV. Ib. XXIII, col. 845 сл. can. L. Cf. Ib. XXII c. ХХVIII col. 220 A. — Salimb. 326,14 сл. — Innoc. III Reg. II, 183 c. 734. — Processo Trentino в R.I.S. XI, V p. 79,15. Cp. выше стр. 30 сл.

IV. — Salimb. 427,17.— Ib. 1264,18. — Mansi XXIII c. 756 A B. — Ib. XXII c. XVII c. 1006. — Ib. XXIII col. 244. — Botteghi p. 239 сл. Doc. IX p. 272. — Dino Comp. I, 22. — Mansi XXII c. 707. — Sal. 518,19. — Langlois Vie p. 11 сл., 99 сл.


127 (к стр. 267–270).

I. — Salimb. 426,34 сл. — Ib. 430,9 сл. Cf. Innoc. III Reg. I, 143 c. 126; Ioannis Iperii Chronic. S. Bertini c. LII p. IV (Martène Thés. III c. 758).

II. — Salimb. 409,18. Cf. Ib. 403,29. Cf. Hauck, IV oc. 885 сл.; Langlois Vie, 326 сл.; Hentsch p. 59 b, 60 сл.

III. — Mansi XXII col. 831 can. XXI. — Ib. col. 219 can. IV. — Ib. col. 902. Ib. XXIII col. 749 E. — Ib. XXII col. 940 can. V. — Ib. can.XIV. — Ib. c. XVII — Ib. XXIII col. 756 AB. — Salimb. 425,8. Langlois p. 334. Cp. Добиаш passim.

IV. Salimbene 77,9.

V. Salimb. 120,18. — Ib. 123,17.


128 (к стр. 271–272).

I. — Freidank 16,14 сл.

II. — Michael II, I–II; IV, 208 сл. Cp. MGH. S S. XVII, 232 сл. — Mansi XXI, 282 CD. — Ib. 286 C (can XXI). — Ib. VI, 527 D; VII, 527 сл. VIII, 528 A. Ib. XXII, 244.


129 (к стр. 272).

I. — Особ. Lateran. IV особ. can. VI, VII. (Mansi XXII). — Mansi XXIII, 243 сл.


130 (к стр. 273–275).

I. («У народа было...») — Ср. Langlois Vie p. 47 сл. — Hauréau Ι. 236 «Parvus erat limes» etc. — Salvemini p. 60 сл. — Bоtteghi 262, 265. Cf. Anon. Ticin. 33,17 сл. — Salvemini, 46. — Caelestini pp. III ep. CCXXX (M. 206 col. 1118 B).

II. Ughelli II, 224. — Tiraboschi Badia di Nonantola I, 137. — Salvemini 49, 39. — Villani VII, 131. — Salvemini 50, 81 сл., 621 сл.. 647. — Ib. 50.

III. — Salimb. 421,29. — Ib. 39,11. — Ib. 83,15.


131 (к стр. 275–277).

I. («Еще можно...») — Ann. Stadenses a. 1248 (MGH. SS. XVI, 371 сл. Ib. 372,11). — Schmitz, 539 (n. 12). — Steph. de Bellav. 316 p. 265. Cf. Thom. Cantiprat. 1, 9, 3 p. 37. — Berthold v. Regensb. 1, 104. — Ib 265. Innoc. III Serm. comm. XII c. 368 C. — Caes. IX, 26 p. 184; IX. 41 p. 197; IX, 53; II, 3 p. 63, 5 p. 65. — Angelae vita VII, 114 p, 204. — Margar. de Cortona n. 179, 180, 187. Mariae Oigniac. 72, 86.

II. Innoc. III Reg. XI, 146 col. 1463. Cf. Hauck IV, 860. — Martène Ampl. coll. IX, 1251 — Cp. Breviloquium Clareni y Tocco Studii p. 294 сл. Arch. f. Litter. u. KG. I, 560–562 pss. Angelae vita 1. c. Freidank 13,23 сл.; 14,1 сл. p. II. — Ib. 15,11 p. 12. — Ли I, 433. — Freidank 149,15 сл.; 151,23. — Нauck III, 600; 674; 776 сл.


132 (к стр. 277–278).

Freidank 149,15 сл. p. 112. — Ib.23 сл. Cf. 148,4 — 154,17 passim. — Ib, 151,23. Archiv. f. Litter u. KG. V, 510 сл. Histor. Jahrbuch. III, 649 сл., 653. Карсавин Очерки гл. II. Schоll, Schmоll pass. Caes. VII, 58 p. 78. Cf. Martini Legion, s. IV c. 499 CD. Cf. Innoc. III Reg. IX, 208 c. 1050 ВС. — Kapсавин о. с. и Вальденсы pass. — Everwini Ep. ad. Bern., 662; cf. Hauck, IV, 860. — Ann. Stadens. MGH. SS. XVI 371 сл. (a. 1248). D. Vôller Die Sekte von Schwabisch-Hall und der Ursprung der deutschen Kaisersage в Zft. f. KG. IV, 1891, 360 сл. Arch. f. Litter. u. KG. III, 369, 38. Ib. 155, 8.


133 (к стр. 280).

Hauck IV, 539 сл. — о виндсбахском рыцаре.


134 (к стр. 288–283).

Ι. — Cp. Hаuсk IV, 477 сл., 482 сл.

ΙΙ. — Рolicrat VI, 24; 67,6 сл. Ib. 67,14. Ib. 69,2. — Innос. III Supplem. ad. Reg., 66, cf. 39. — Tocco Studii p. 321–322 сл.; 324 сл., 327–332 pass.; 335. — Гильдегарда y M. 197 col. 270 A; 1013 D; 1014 A.

III — Walth. v.d. Vog. n. 69 v. 46 сл. p. 98. — Policr. VI, 24 p. 71,6. — Acta Off. Bоnоn. (R.I. SS. XI p. V) p. 58,22; 59,26; 60,46–61,3; 53,17 сл.; 54,34; 58,16; 76,35; 78,11. Флоровская 92, 93. — Hist fr. Dulcini p. 8, 9. Cp. Tоccоp. 261. — Limbоrch Hist Inquisit p. 360 сл.


135 (к стр. 283–285).

I. См. Карсавин Очерки passim. — Сlarenо у Tocco Studii p. 308 сл. Steph. de Bellav. n. 350 p. 310. — Pract. Inquisit. V, 1 p. 283.

II. Cp. Acta Off. Bоnon. (R.I.S. XI p. V) p. 76,7 сл.; 78,15. Cf. Pract. Inquisit 274. — Acta Off. Bоnоn. (1. c.) 58,22; 59,26; 60,46–61,3; Hist. fr. Dulcini p. 8,9. Флоpовcкaя 92, 99 сл. См. Карсавин Очерки и Вальденсы pass.


136 (к стр. 286–287).

Ср. Флоровская, 97 сл. — Tocco L’eresia nel medio evo. Preger.


137 (к стр. 288–290).

I. («Идея церкви в религиозности...») — Ср. Флоровская р. 80, 82, соб. 85, 100. Tocco Studii p. 321 сл. Ср. роль «sapientes» в инквизиционных процессах — Флоровская 65 сл.

II. — Ср. Documents inédits р. I'hist. de France 28, 1 p. 140 сл. n. СΧΙΙΙ (1269 г.) Ср. Schônbach Hartmann и Das Christentum in der altdeutschen Heldendichtung, 1897 pass.