10Бына Шемдың шәжәрәһе: Шемға йөҙ йәш ине; туфандан һуң ике йыл үткәс, улы Арпахшад тыуҙы.11Арпахшад тыуғандан һуң, Шем биш йөҙ йыл йәшәне; уның тағы ла улдары һәм ҡыҙҙары тыуҙы.

12Арпахшадҡа утыҙ биш йәш булғанда, уның улы Шела тыуҙы.

13Шела тыуғандан һуң, Арпахшад дүрт йөҙ ҙә өс йыл йәшәне; уның башҡа улдары һәм ҡыҙҙары ла булды.

14Утыҙ йәшендә Шеланың улы Эвер тыуҙы.15Эвер тыуғандан һуң, Шела дүрт йөҙ өс йыл йәшәне; уның башҡа улдары һәм ҡыҙҙары ла булды.

16Эверға утыҙ дүрт йәш булғанда, улы Пелег тыуҙы.17Пелег тыуғандан һуң, Эвер дүрт йөҙ утыҙ йыл йәшәне; уның башҡа улдары һәм ҡыҙҙары ла булды.

18Пелегка утыҙ йәш булғанда, улы Реу тыуҙы.19Реу тыуғандан һуң, Пелег ике йөҙ туғыҙ йыл йәшәне, уның тағы ла улдары һәм ҡыҙҙары булды.

20Реуға утыҙ ике йәш булғанда, улы Серуг тыуҙы.21Серуг тыуғандан һуң, Реу ике йөҙ ете йыл йәшәне; уның тағы улдары һәм ҡыҙҙары булды.

22Серугка утыҙ йәш булғанда, улы Нахор тыуҙы.23Нахор тыуғандан һуң, Серуг ике йөҙ йыл йәшәне; уның тағы улдары һәм ҡыҙҙары булды.

24Нахорға егерме туғыҙ йәш булғанда, улы Терах тыуҙы.

25Терах тыуғандан һуң, Нахор йөҙ ҙә ун туғыҙ йыл йәшәне; уның башҡа улдары һәм ҡыҙҙары ла булды.

26Етмеш йәшенән һуң, Терахтың Ибрам, Нахор һәм Аран исем ле улдары тыуҙы.

27Бына Терахтың шәжәрәһе: Терахтың Ибрам, Нахор һәм Аран тигән улдары булды. Арандың улы Лут тыуҙы.28Аран, атаһы Терах иҫән саҡта уҡ, тыуған ерендә, халдейҙарҙың Ур ҡалаһында, вафат булды.29Ибрам — Сарайға, Нахор Арандың ҡыҙы Милкаға өйләнде. Аран шулай уҡ Исканың да атаһы ине.

30Сарай түлһеҙ булды, бала таба алманы.

31Терах халдейҙарҙың Ур ҡалаһынан Ҡынаан еренә күсеп китте. Үҙе менән улы Ибрамды, ейәне Лутты (Арандың улын), Ибрамдың ҡатынын — килене Сарайҙы алды. Харран ҡалаһына килеп еткәс, туҡтап, шунда төпләнеп ҡалдылар.32Ошонда ике йөҙ ҙә биш йәшкә етеп, Терах вафат булды.

Ибраһим Алланың Ибраһимды һайлап алғаны

1Раббы Ибрамға былай тине:

— Ер-һыуыңды, туған-ырыуыңды, атаң йортон ҡалдыр ҙа Мин күрһәткән ергә кит.2Һинән бөйөк халыҡ үрсетәсәкмен, һиңә фатихамды бирермен, исемеңде бөйөк итермен, мөбәрәк булырһың!

3Һиңә берәү фатихаһын бирһә, ул да алыр Минән фатиха!

Ҡәһәр алыр һине ҡәһәрләгән!

11:28 Халдейҙар — Көньяҡ-Көнбайыш Месопотамияла йәшәгән халыҡтың боронғо исеме.

Ер йөҙөндәге бар халыҡ һинең аша булыр фатихалы.

4Ибрам Раббы бойорғанса юлға сыҡты; уның менән бергә Лут та китте. Харрандан сыҡҡанда Ибрамға етмеш биш йәш ине.5Ул үҙе менән бергә ҡатыны Сарайҙы, ҡустыһының улы Лутты, Харрандағы барлыҡ мөлкәтен һәм бөтә кешеләрен алып, Ҡынаанға юл тотто.

Ҡынаанға килеп еттеләр.6Ибрам был ерҙәрҙе Шехем тигән урынға, Море ағаслығына тиклем буйҙан-буйға йөрөп сыҡты. Ул заманда бында ҡынаандар йәшәй ине.7Әммә Раббы килеп, Ибрамға былай тине:

— Был ерҙе һинең тоҡомоңа бирәсәкмен.

Ошо урында Ибрам, үҙенә күренгән Раббыға бағышлап, ҡорбан усағы эшләне.8Артабан ул Бейт-Илдән көнсығышта ятҡан тауға табан китте. Сатырҙарын көнбайышта ятҡан Бейт-Ил менән көнсығыштағы Ая ҡалалары араһына ҡорҙо. Ибрам ошонда Раббыға ҡорбан усағы эшләп, ҡорбан килтерҙе.9Ибрам тағы ҡуҙғалып юлға сыҡты һәм Негевҡа табан йүнәлде.

Ибраһимдың Мысырҙа булғаны

10Был ерҙә көслө йот булғанлыҡтан, Ибрам Мысырға барып йәшәп торорға булды.11Мысырға яҡынлашып килгәндә, ҡатыны Сарайға былай тине:

— Һин бик матур ҡатынһың.12Мысыр кешеләре һине күрер ҙә: «Был уның ҡатыны», — тип мине үлтерерҙәр, һине тере ҡалдырырҙар.13Шуға күрә уларға: «Мин уның һеңле һемен», — тип әйт. Һинең арҡала миңә лә яҡшы булыр, минең ғүмеремде һаҡ лап алып ҡа лырһың.

14Ибрам Мысырға килеп еткәс, Мысыр кешеләре, ысынлап та, Сарайҙың һылыу икәнен күрҙе.15Ҡатынды күргән һарай кешеләре уның матурлығы хаҡында фирғәүенгә еткерҙе. Сарай фирғәүендең һарайына алынды.16Сарай арҡаһында Ибрамдың эштәре көйләнде: уның һарыҡтары, һыйырҙары, ишәктәре, ҡолдары һәм дөйәләре ишәйеп китте.17Әммә Раббы Ибрамдың ҡатынын үҙенә алғаны өсөн фирғәүенгә һәм уның яҡындарына ауыр бәлә-ҡазалар ебәрҙе.18Фирғәүен Ибрамды үҙ янына саҡырып алды ла былай тине:

— Ни эшләттең һин мине? Ниңә уның ҡатының икәнен әйтмәнең?19Ни өсөн уны һеңлем тинең? Шунлыҡтан мин уға өйләнергә булғайным. Ҡатыныңды ал да кит!

20Фирғәүен үҙенең кешеләренә әмер бирҙе, һәм Ибрамды ҡатыны, бөтә мөлкәте менән оҙатып ебәрҙеләр.

Ибраһим менән Лут

В1Ибрам ҡатыны, барлыҡ мөлкәте менән Мысырҙан ҡуҙғалып сығып, Негевҡа юл тотто. Лут та уның менән ине.2Ибрам бик байығып киткәйне — мал-тыуары ла, алтын-көмөшө лә күп ине уның.3Негевтан ул бер урындан икенсе урынға күсә-күсә, Бейт-Илгә тиклем килде. Бейт-Ил менән Ая араһындағы элек сатыр ҡорған урынға етте.4Үҙе ҡорбан усағы эшләгән урынға туҡтап, унда Раббыға ҡорбан бағышланы.

5Ибрам менән бергә күсенеп йөрөгән Луттың да мал-мөлкәте, сатырҙары бар ине.6Малдары бик күбәйгәнгә күрә, уларға бергә йәшәр өсөн ер етмәй башланы.7Ибрам менән Луттың көтөүселәре араһында ғауға сыҡты. Ул саҡта был ерҙәрҙә ҡынаандар менән периздар йәшәй ине.8Ибрам Лутҡа:

— Беҙ бит туғандар, — тине. — Үҙебеҙҙең арала ла, көтөүселәребеҙ араһында ла ыҙғыш-талаш булмаһын!9Бына бөтөн ер һинең алдыңда. Әйҙә, айырылайыҡ: әгәр һин һулға китһәң, мин уңға китермен. Һин уңға йүнәлһәң, мин һулға ҡайырылырмын.

10Лут тирә-яҡты байҡап, шуны күрҙе: Иордан үҙәне тотош, — Соарҙың үҙенә тиклем — Раббының йәннәтеләй, Мысыр тупрағы ише һуғарыулы ерҙәр ине (был Раббы Содом менән Аморраны юҡ иткәнгә тиклем булғайны).11Лут үҙенә тотошлайы менән Иордан йылғаһы үҙәнен һайланы ла көнсығышҡа табан китте. Шулай итеп, улар айырылышты:12Ибрам Ҡынаан ерендә йәшәп ҡалды, Лут үҙәнлектәге ҡалалар араһында төйәкләнде. Содомға яҡын бер ерҙә сатырҙарын ҡорҙо.13Содом кешеләре боҙоҡ күңелле, Раббы алдында бик гонаһлы ине.

14Лут айырылып киткәс, Раббы Ибрамға былай тине:

— Үҙең баҫып торған урындан күҙеңде күтәреп баҡ: төньяҡҡа ла, көньяҡҡа ла, көнсығышҡа ла, көнбайышҡа ла ҡара.15Күҙ алдыңда ятҡан бөтә ошо ерҙәрҙе Мин һиңә һәм киләсәк

быуындарыңа мәңгелеккә бирәсәкмен,16нәҫелеңде ерҙәге ҡомдай иҫәпһеҙ-һанһыҙ итәсәкмен: ерҙәге ҡом булһа ни саҡлы, нәҫелең булыр һинең шул саҡлы.

17Бар, Мин һиңә бирәсәк ерҙәрҙең иңен-буйын йөрөп сыҡ.

18Ибрам, сатырын алып, тағы юлға сыҡты, барып Хеврон ҡалаһы янындағы Мамре ағаслығында урынлашты. Ошонда Раббыға ҡорбан усағы яһаны.

И1Шинар батшаһы Амрафел, Элласарҙа — батша Ариох, Эламда — батша Кедорлаомер, Гоимда батша Тидал хакимлыҡ ҡылған замандарҙа2һуғыш булды: улар Содом батшаһы Бераға, Аморра батшаһы Биршаға, Адма батшаһы Шинавҡа, Севоим батшаһы Шемәвергә һәм Бела (хәҙер ул Соар тип атала) батшаһына ҡаршы яу асты.3Улар барыһы ла бөгөн Тоҙло диңгеҙ булған Сиддим үҙәнендә йыйылды.4Был батшалар ун ике йыл буйына Кедорлаомер иҙеүе аҫтында булды, ә ун өсөнсө йылда баш күтәрҙеләр.5Ун дүртенсе йылда Кедорлаомер үҙе яҡлы батшалар менән Аштарот-Карнаимда — рафаларҙы, Һамда — зуздарҙы, Шаве-Кириатаимда — эмдарҙы,6таулы Сеир илендә (сүллек ситендәге Әл-Паран янында) хориҙарҙы тар-мар итте.7Унан боролоп, улар Айн-Мишпатҡа (хәҙер ул Кадеш тип атала) килде һәм Хасасон-Тамарҙа йәшәгән амалектар менән әмөриҙәрҙе ҡыйратты.8-9Бынан һуң Содом, Аморра, Адма, Севоим, Бела (хәҙер ул Соар тип атала) батшалары юлға сыҡты. Был биш батша дүрт батшаға: Элам батшаһы Кедорлаомерға, Гоим батшаһы Тидалға, Шинар батшаһы Амрафелға, Элла-сар батшаһы Ариохҡа ҡаршы Сиддим үҙәнендә һуғышҡа инде.10Сиддим үҙәнендә ыҫмалалы соҡорҙар күп ине. Содом менән Аморра батшаларының яугирҙары ҡасып барғанда ошо соҡорҙарға батты, тере ҡалғандар тауҙарға ҡасты.11Еңеүселәр Содом менән Аморраның бөтә байлығын, туплаған аҙыҡ-түлектәрен алып китте.12Ибрамдың Содомда йәшәгән туғаны Лутты ла бөтөн мөлкәте менән бергә алып киттеләр.

13Тере ҡалғандарҙан берәү иври Ибрамға килеп бөтәһен дә һөйләп бирҙе. Ибрам ул саҡта үҙе яҡлы Эшкол менән Анерҙың туғаны әмөри Мамреның ағаслығында йәшәй ине.14Туғанының әсиргә эләккәнен белгәс, Ибрам ырыуындағы өс йөҙ ун һигеҙ яугирҙы алды ла, дошмандарын эҙәрлекләп, Данға тиклем барып етте.15Ике төркөмгә бүленеп, төндә һөжүм иттеләр. Дошмандарын еңеп, артабан Дамасктан төньяҡта урынлашҡан Ховаға тиклем уларҙы ҡыуып барҙылар.16Ибрам бөтә мөлкәте менән Лутты ла, ҡатын-ҡыҙҙарҙы ла, әсирҙәрҙе лә алып ҡайтты.

Мәлик-Садиҡтың Ибраһимға фатиха биргәне

17Ибрам Кедорлаомер менән уның яҡлы батшаларҙы еңеп ҡайтып килгәндә, Шаве үҙәнендә (хәҙер ул Батша үҙәне тип атала) уға Содом батшаһы ҡаршы сыҡты.18Шулай уҡ Шалим батша һы Мәлик-Садиҡ, Бөйөк Алла ҡаһины, Ибрамға икмәк менән шарап тотоп ҡаршы сыҡты ла19шундай фатиха һүҙҙәре әйтте:

20Күк менән ерҙе яратыусы Бөйөктәрҙән-бөйөк Алла фатихаһында ул Ибрам!

Бөйөк Алла мәрхәмәтле,

бирҙе һинең ҡулыңа дошмандарыңды!

Ибрам уға ғәнимәтенең ундан бер өлөшөн бирҙе.

21Содом батшаһы иһә Ибрамға әйтте:

— Кешеләремде бир миңә, ә табышыңды үҙеңә ҡалдыр.

Әммә Ибрам Содом батшаһына былай тине:

22— Мин Раббыға, Бөйөктәрҙән-бөйөк Аллаға, күк менән ерҙең Хакимына ҡулымды күтәреп ант итәм.23Һинең мөлкәтеңдән бер нәмә лә — бер һүрентең дә, аяғыңдағы ҡатаңдың ҡайышы ла кәрәкмәй. Һу ңы нан: «Ибрамды мин ба йыт тым», — тип әйтәһе булма.24Кешеләрҙе ашатыуға киткән сығымдан һәм минең менән барыусыларға тейеш өлөштән башҡа бер ни ҙә кәрәкмәй миңә. Мине яҡлап яу сапҡан Анер, Эшкол, Мамре үҙҙәренең өлөшөн алһын әйҙә.

Алланың Ибраһим менән килешеү төҙөгәне

И1Ошо ваҡиғаларҙан һуң, Ибрам Раббының тауышын ишет те:

— Ҡурҡма, Ибрам.

Мин Ҡал ҡа ның һинең.

Мул булыр һиңә бүләгем.

2Ибрам былай тине:

— Эй Раббым, Хакимым! Балам да булмағас, Һинең бүләгең миңә нимәгә? Вариҫым кем бит — сыбыҡ осо туғаным Дамаск ке ше һе Элиезер.

3— Миңә нәҫел бирмәгәс, — тине Ибрам, — әҡрәбәм вариҫым була инде.

4Раббы тағы өндәште:

— Юҡ, булмаҫ ул һинең вариҫың:

Вариҫыңды яралтыр үҙ орлоғоң!

5Раббы Ибрамды сатырҙан сығарҙы ла былай тине:

— Ҡара күккә, һана йондоҙҙарҙы: һанап бөтөрһөңмө уларҙы?

— Нәҫелең һинең шул тиклем буласаҡ, — тине уға Раббы.

6Ибрам Раббыға ышанды, һәм Раббы быны тәҡүәлелек билдәһе тип ҡабул итте.

7Ибрамға:

— Ошо ерҙәрҙе һиңә мираҫ итеп бирер өсөн халдейҙарҙың Ур ҡалаһынан һине бында алып килгән Раббы Мин, — тине.

8— Раббым Хакимым! Был ерҙәрҙең минеке булырының билдәһе ҡайҙа? — тип һораны Ибрам.

9Раббы былай тине:

— Ошонда Миңә өс йәшлек тана, өс йәшлек кәзә, өс йәшлек һарыҡ алып кил, алатуба менән күгәрсен килтер.

10Ибрам уларҙы алып килде лә, һәр ҡайһыһын урталайға бүлеп, түшкәләрҙе бер-береһенә тәңгәлләп һалып ҡуйҙы; ҡоштарҙы ғына икегә бүлмәне.11Һуйып һалынған малдарға йыртҡыс ҡоштар ябырылды, әммә уларҙы Ибрам ҡыуып ебәрҙе.

12Ҡояш байып барғанда, Ибрамды тәрән йоҡо баҫа башланы, әллә ниндәй ҡот осҡос ҡараңғылыҡ һәм ҡурҡыу солғап алды уны.

13Раббы Ибрамға былай тине:

— Шуны бел: һинең нәҫел-ырыуың дүрт йөҙ йыл буйына сит илдә ҡол булып, иҙелеп йәшәр.14Әммә уларҙы ҡол иткән халыҡ Минең хөкөмөмә дусар булыр. Шунан һуң һинең нәҫел-ырыуың унан китер, бик байығып ҡайтыр улар.

15Ә һин тыныс ҡына ер ҡуйынына инерһең, арҙаҡлы аҡһаҡал булып гүр эйәһе булырһың.

16Нәҫел-ырыуыңдың тик дүртенсе быуыны ғына ҡайтасаҡ бында, сөнки әмөриҙәрҙең гонаһы саманан ашмаған әле.

17Бына бер саҡ, ҡояш байып, ҡараңғы төшкәс, мейестән бөркөлгәндәй төтөн үә ялҡын хасил булды һәм урталай киҫелгән түшкәләр ара һы нан үтеп китте.

18Шул көндө Раббы Ибрам менән килешеү төҙөнө һәм былай тине:

19— Мысыр сигендәге йылғанан алып бөйөк йылға — Евфрат йылғаһына тиклемге ошо ерҙе — кениҙар, кениздар, кадмондар,20хеттар, периздар, рафалар,21әмөриҙәр, ҡынаандар, гиргаштар һәм иевустарҙың бөтә ерен һинең нәҫелеңә бирәм.

Хәжәр менән Исмәғил

Л1Ибрамдың ҡатыны Сарай бала тапмай ине. СарайҙыңА.О Мысырҙан килгән Хәжәр исемле хеҙмәтсеһе була.2Сарай Ибрамға былай тине:

— Раббы миңә бала бирмәне инде. Минең хеҙмәтсем менән йоҡла, бәлки, ул миңә бала табып бирер.

Ибрам Сарайҙың һүҙен тыңланы.3Сарай хеҙмәтсеһен — Мысыр ҡыҙы Хәжәрҙе иренә ҡатын итеп бирҙе. Был ваҡытта Ибрамдың Ҡынаанға килеп урынлашыуына ун йыл самаһы үткәйне.4Ибрам Хәжәр менән йоҡланы. Хәжәр ауырға ҡалды. Үҙенең йөклө икәнен белгәс, маһайып китеп, ул хужабикәһен һанға һуҡ май баш ла ны.

5— Минең ошолай кәмһенеп йәшәүемә һин ғәйепле, — тине Сарай Ибрамға. — Хеҙмәтсемде ҡуйыныңа һалдым, ә ул, ауырға ҡалғайны, эреләнде лә китте. Әйҙә, Раббы беҙгә Үҙе хөкөмөн ҡылһын.

6— Үҙ хеҙмәтсеңә үҙең хужа, — тип яуапланы Ибрам. — Теләһәң ни эшләт.

Сарай Хәжәрҙе рәнйетә башланы, һәм Хәжәр унан ҡасып китте.7Раббы мәлиге Хәжәрҙе сүлдә бер ҡоҙоҡ — Шурға алып барған юлдағы ҡоҙоҡ янында осратты.8Унан:

— Сарай хеҙмәтсеһе Хәжәр, ҡайҙан киләһең дә ҡайҙа китеп бараһың? — тип һораны.

— Хужабикәм Сарайҙан ҡасып китеп барам, — тип яуап бирҙе Хәжәр.

9Раббы мәлиге уға былай тине:

— Хужабикәңә кире ҡайт та уға буйһон.10Һинең нәҫелеңде кү-бәйткәндән-күбәйтермен, хатта уны һанап иҫәбенә сығырлыҡ булмаҫ.

11Раббы мәлиге уға тағы шуны әйтте:

— Әле ауырлыһың, һинең улың булыр. Уға Исмәғил, йәғни «Алла ишетер» тип исем ҡуш, сөнки һинең хәсрәтеңде Раббы үҙе ишетте.

12Улың булыр егелмәгән тайҙай,

Һәр кешегә ҡулын күтәрер.

Барыһынан да үҙе шуны күрер,

Ситтә йәшәр туғандарынан.

13Үҙе менән һөйләшкән Раббыны Хәжәр: «Эл-Рои», йәғни «Мине күргән Алла» тип атаны. Сөнки: «Мин Алланың үҙен күреп, Уны күргәндән һуң да иҫән ҡалдыммы икән ни?» — тине.

14Шуға күрә Кадеш менән Беред араһында ятҡан был ҡоҙоҡ Беғер-Лахай-Рои тип атала.

15Хәжәр Ибрамға ул табып бирҙе, Ибрам Хәжәрҙән тыуған улына Исмәғил тип исем ҡушты.16Хәжәр Исмәғилде тыуҙырғанда, Ибрам һикһән алты йәшендә ине.

Алланың Ибраһим менән Сараға ул вәғәҙәләгәне

Л1Ибрамға туҡһан туғыҙ йәш булғанда, Раббы уға күренде лә былай тине:

— Мин Ҡөҙрәтлеләрҙән-ҡөҙрәтле Алламын. Минең юлымдан йөрө, тәҡүәле бул.2Һинең менән килешеү төҙөйөм һәм нәҫел-нә сә бең де иҫәп һеҙ-һан һыҙ күп итәм.

3Ибрам йөҙ түбән ергә йығылды, ә Алла уға:

4— Мин һинең менән килешеүем шул, — тине. — Һин бик күп халыҡтарҙың атаһы булырһың.5Исемең Ибрам түгел, Ибраһим, йәғни «күп халыҡтарҙың атаһы» булыр, сөнки һине бик күп халыҡтарҙың тәүатаһы итәсәкмен.

6Сикһеҙ күп итермен ырыуыңды һинең, таралырҙар һинән тотош халыҡтар, нә ҫел-нә сә бең дән сығыр бат ша лар!

7Һинең менән, тоҡомоң менән килешеү төҙөрмөн — был килешеүем мәңгегә булыр, быуындан-быуынға күсер: Мин һинең Аллаң, һинең нәҫел-нәсәбеңдең Аллаһы булырмын.

8Әле һин килмешәк булып йәшәгән ошо ерҙе Мин һиңә һәм нәҫел-ырыуыңа бирәсәкмен — ҡынаандарҙың бөтә ерен нәҫел-ыры уы ңа мәңгегә бирәсәкмен һәм уларҙың Ал ла һы бу ла саҡмын.

9Алла Ибраһимға былай тине:

— Һин үҙең, һинән һуң нәҫел-нәсәбең быуындан-быуынға Минең менән килешеүҙе үтәр.10Минең һеҙҙең менән төҙөгән килешеүҙе барлыҡ нәҫел-нәсәбең үтәһен: ир-аттарығыҙҙың һәммәһе лә сөннәтле булһын.11Минең менән килешеү билдәһе итеп енес ағзаһы осондағы тирене киҫегеҙ.12Яңы тыуған ир балаларҙың һәр береһе донъяға килгәндең һигеҙенсе көнөндә үк сөннәтләнһен — быуындан-быуынға китһен был. Үҙ йортоңда тыуған бала ла, сит ырыуҙан һатып алынған бала ла —13һәммәһе лә: үҙ йортоңда тыуғаны ла, һатып алынғаны ла һис кисекмәҫтән сөннәтләнергә тейеш. Ошо рәүешле Минең менән мәңгелек килешеү билдәһе һеҙҙең ғәүрәтегеҙҙә ҡаласаҡ.

14Ә сөннәтләнмәгән — енес ағзаһы осондағы тиреһе киҫелмәгән — кеше үҙ халҡынан ситкә ҡыуылыр, Минең менән булған килешеүҙе боҙған өсөн булыр был.

15Алла Ибраһимға тағы былай тине:

— Ҡатының Сарайҙы инде Сарай тип атама, бынан һуң уның исеме Сара, йәғни «батша ҡыҙы» булыр.

16Мин уға фатиха ҡылам һәм һиңә улан бирәм, Саранан донъяға киләсәк ул.

Фатихамды бирәм Мин уға: унан тыуыр, таралырҙар донъялағы тотош халыҡтар, нәҫеленән булыр батшалар.

17Ибраһим йөҙ түбән ергә ҡапланды ла эстән генә көлөмһөрәп: «Йөҙ йәшлек ҡарттың балаһы буламы? Сара туҡһан йәшендә бала таба булырмы?» — тип уйланы.

18Аллаға:

— Эй Раббым, исмаһам, Исмәғилдең минең вариҫым булыуын насип итсе, — тине.

19— Үҙеңдең ҡатының Сара ул табыр, — тине Алла Ибраһим-ға. — Һин уға Исхаҡ тип исем ҡушырһың. Мин уның менән, уның нә ҫел-нә сә бе менән мәңгелек ки ле шеү төҙөрмөн.

20Һинең Исмәғил тураһындағы үтенесеңде лә ишеттем: Мин уға фатихамды бирәм, уның тоҡомон түлле итермен, бик күп булыр уның нәҫел-ырыуы. Исмәғилдән ун ике юлбашсы сығыр, унан бөйөк халыҡ таралыр.21Әммә Минең килешеүем киләһе йыл ошо ваҡытта Саранан тыуасаҡ улың Исхаҡ менән булыр.

22Алла Ибраһим менән һөйләшеп бөткәндән һуң юғарыға олғашты.

23Шул уҡ көндө Ибраһим улы Исмәғилдең дә, йортонда тыуған йәки һатып алынған хеҙмәтселәренең дә — өйөндәге бөтә ир затынан булғандарҙың енес ағзалары осондағы тирене киҫте. Ул бөтәһен дә Алла ҡушҡанса эшләне.24Сөннәткә ултырған саҡта Ибраһимға — туҡһан туғыҙ,25ә улы Исмәғилгә ун өс йәш ине.26Ибраһим да, улы Исмәғил дә,27Ибраһим йортондағы ир затынан булғандарҙың һәммәһе — уның өйөндә тыуғандар ҙа, сит ырыуҙарҙан һатып алынған хеҙмәтселәр ҙә шул бер көндә сөннәтләнде.

Раббының Ибраһимда ҡунаҡта булғаны

"IО1-2Мамрелағы изге ағас янында Ибраһимға Раббы күренде. Ибраһим көндөҙгө эҫелә сатыр ауыҙында ултыра ине. Күтәрелеп баҡһа, күрә: алдында өс мосафир тора. Уларҙы күреү менән ҡаршыларына йүгереп барҙы ла, ергә ҡап ла нып, былай тине:

3— Эй Ха ки мым, Һинең ил ти фа ты ңа ла йыҡ мын икән, мин ҡолоң эргәһенән үтеп китмәсе.4Хәҙер аяҡтарығыҙҙы йыуырға һыу килтерерҙәр, ағас күләгәһендә ял итерһегеҙ,5ә мин икмәк алып киләйем, үҙәк ялғап алырһығыҙ, унан юлығыҙҙы дауам итерһегеҙ — барыбер мин ҡолоғоҙ янынан үтеп бараһығыҙ бит.

— Әйҙә, әйткәнеңсә булһын, — тине улар.

6Ибраһим ашығып сатырға инде лә Сараға былай тине:

— Өс ҡаҙаҡ иң яҡшы ондан тиҙ генә ҡамыр баҫ та сөсө икмәк бешер.

7Үҙе көтөүгә йүгерҙе, бер яҡшы, көр башмаҡты һайлап алып, мал көткән хеҙмәтсеһенә тапшырҙы ла ашарға әҙерләргә ҡушты.8Ибраһим ҡунаҡтар алдына эремсеген, һөтөн, бешереп килтерелгән итен ҡуйҙы, ә үҙе, улар ашаған саҡта, яҡындағы ағас янында баҫып торҙо.

9— Ҡатының Сара ҡайҙа? — тип һораны ҡунаҡтар.

— Бында, сатырҙа, — тип яуапланы Ибраһим.

10— Киләһе йыл ошо мәлдә тағы килермен, — тине мосафирҙарҙың береһе. — Ул ваҡытта ҡатының Сараның улы буласаҡ.

Сара ҡунаҡтың артында, сатыр ишеге төбөндә, тыңлап тора ине.11Ибраһим менән Сара ҡартайғайнылар инде, Сараның айлығы ла туҡтағайны.12Ул, эстән генә көлөп: «Ошо йәшемдә бындай һөйөнөскә ирешә буламмы? Етмәһә, ирем дә ҡарт», — тип уйланы.

13— Ниңә Сара, хәҙер инде ҡарсыҡ булғас, мин бала таба аламмы ни инде, тип көлә әле? — тине Раббы Ибраһимға. —14Раббының ҡөҙрәтенән килмәҫ эш бармы? Мин әйтелгән ваҡытта, икенсе йыл ошо мәлдә килгәндә, Сараның улы буласаҡ.

15— Мин көлмәнем, — тип ялғанланы ҡурҡып ҡалған Сара.

— Юҡ, һин көлдөң, — тине Раббы уға.

16Мосафирҙар торҙо ла Содомға ҡарай юл алды. Ибраһим уларҙы оҙатып китте.

17Раббы былай тине:

— Ибраһимдан ниәтемде йәшерә буламмы ни!18Ысынлап та, Ибраһимдан бөйөк, көслө халыҡ тараласаҡ, ер йөҙөндәге бөтә халыҡтар уның аша фатихалы буласаҡ.19Балаларына һәм үҙенән һуңғы нәҫел-ырыуына дөрөҫлөктө яҡлап, ғәҙел хөкөм ҡылып, Раббы юлынан йөрөргә бойорһон тип, Ибраһимды һайланым. Шул саҡта Мин, Раббы, уға нимә вәғәҙә иткән бул һам, шуны үтәрмен.

20Шунан Ибраһимға:

— Содом менән Аморрала ҡылынған залимлыҡ сиктән ашты, гонаһтары ауыр уларҙың, — тине.21— Ергә төшөп ҡарайым әле: Миңә килеп еткән аһ-зар ысындан да дөрөҫмө, түгелме?

22Мосафирҙар, боролоп, Содомға табан китте, Ибраһим иһә Раббы алдында тора бирҙе.23Раббыға яҡыныраҡ килеп:

— Яуыздар менән бергә тәҡүәлеләрҙе лә юҡ итерһеңме икән ни? — тип һораны.24— Бәлки, был ҡалала илле кеше тәҡүәлелер — шулай булһа ла, уны юҡ итерһеңме, ошо илле кеше хаҡына ла аямаҫһыңмы?25Бының булыуы мөмкин түгел! Һин улай эшләмәҫһең: тәҡүәлеләрҙе яуыздар менән бергә һәләк итмәҫһең, яуыз кеше лә, тәҡүәле лә бер үк яҙмышҡа дусар булмаҫ бит инде? Бының булыуы мөмкин түгел! Бөтә ерҙең Хөкөмдары хаҡһыҙ хөкөм итерме?

26— Әгәр Содомда тәҡүәле илле кешене тапһам, улар хаҡына был ҡа ла ны аяр мын, — тип яуап бирҙе Раббы.

27— Мин ни бары көл-туҙан, — тине Ибраһим. — Шулай ҙа Хакимымдан һорарға баҙнат итәм:28әгәр ҙә тәҡүәле иллегә биш кеше тулмаһа, шул етмәгән бишәү өсөн тотош ҡаланы юҡ итерһеңме?

— Әгәр ҙә мәгәр унда ҡырҡ биш тәҡүәлене тапһам, ҡаланы юҡ итмәм, — тип яуап бирҙе Раббы.

29Ибраһим йәнә һора ны:

— Ә, бәлки, унда ҡырҡ ҡына кеше табылыр?

Раббы яуап ла ны:

— Ҡырҡ ҡына кеше булһа ла, быны эшләмәм.

30— Мин әйткәнгә асыуланмаһаң ине, Хакимым: ә, бәлки, унда тәҡүәле утыҙ ғына бәндә табылыр? — тине Ибраһим.

Раббы:

— Ә табыла икән бигонаһ утыҙ бәндә — аярмын ҡаланы, — тине.

31Ибраһим әйтеүен белде:

— Хакимымдан мин тағы һорарға баҙнат итәм: әгәр ундайҙар тик егерме генә булһа?

— Егерме бәндә хаҡына ла ҡәһәремдән аярмын, — тип яуапла ны Раббы.

32— Тағы бер тапҡыр һорауыма асыуланмаһаң ине, Хакимым: бәлки, унда тәҡүәлеләр унау ғыналыр? — тип дауам итте Ибраһим.

— Ун бәндә хаҡына ла аярмын, — тине Раббы.

33Ибраһим менән һөйләшеп бөткәс, Раббы китеп барҙы. Ибраһим да өйөнә ҡайтып китте.

Луттың һәм Содом менән Аморраның яҙмышы

1 О1Ике мәлик Содомға шул көндө кисләгәс кенә килепА. Уетте. Лут был ваҡытта ҡала майҙанында ултыра ине. Уларҙы күргәс, ҡаршыларға тип урынынан торҙо ла, баш эйеп, былай тине:

2— Әфәнделәрем, мин ҡолоғоҙҙоң өйөнә рәхим итегеҙ. Миндә ҡунығыҙ, аяҡтарығыҙҙы йыуығыҙ, иртән торғас, юлығыҙҙы дауам итерһегеҙ.

— Юҡ, — тине улар. — Беҙ урамда ғына ҡунырбыҙ.

3Әммә Лут бик ҡыҫтағас, риза булдылар, уның йортона киттеләр. Лут уларҙы һыйларға сөсө икмәк бешерҙе, тамаҡтарын туйҙырҙы.4Йоҡларға ятырға ла өлгөрмәнеләр, ҡала кешеләре — Содомдың олоһонан алып кесеһенә тиклем бөтә ирҙәре — Луттың йортон уратып алды.

5— Һиңә йоҡларға килгән кешеләр ҡайҙа? — тип ҡысҡырҙы улар Лутҡа. — Сығар бында, беҙ уларҙы татып ҡарарға теләйбеҙ.

6Лут, тупһаға сығып, артынан ишекте япты ла уларға былай тине:

7— Ағай-эне, золом ҡылмағыҙ!8Бына минең кейәүгә сыҡмаған ике ҡыҙым бар, һеҙгә мин уларҙы бирәм, теләһәгеҙ ни эшләтегеҙ, тик мосафирҙарға теймәгеҙ, улар бит минең өйөмдә.

9— Кит бынан, — тинеләр уға. — Һин, килмешәк, беҙгә аҡыл өйрәтмәксе булаһыңмы? Беҙ һинең үҙеңдең кәрәгеңде бирербеҙ.

Улар Лутты ҡыҫырыҡлап, ишекте емерергә торғанда ғына,

10мосафирҙар Лутты өй эсенә тартып алды ла ишекте йәһәт кенә бикләй һалды.11Ә тупһа янында өйөлөшкән кешеләрҙе — олоһон да, ке се һен дә — һуҡы райт ты лар, улар ишек те таба ал ма-йынса ыҙаланды.12Мосафирҙар Луттан:

— Был ҡалала тағы кемдәрең бар? — тип һораны. — Кейәүҙәрең, улдарың, ҡыҙҙарың йәки башҡа кемең генә булмаһын — бөтәһен дә алып кит:13беҙ был ҡаланы юҡ итәбеҙ. Ҡала кешеләренең яуызлыҡтары хаҡында Раббыға ишетелде, шуға беҙҙе уны юҡ итергә ебәрҙе.

14Лут ҡыҙҙарының кейәү буласаҡ егеттәренә барып әйтте:

— Тиҙерәк китегеҙ был ҡаланан, Раббы хәҙер һәләк итәсәк уны!

Әммә егеттәр, Лут шаярталыр, тип уйланы.

15Таң һыҙылғанда, мәликтәр Лутты ашыҡтыра башланы:

— Бар, ҡатының менән ике ҡыҙыңды ал да кит, юғиһә гонаһлы ҡала менән бергә үҙең дә һәләк булырһың!

16Лут һаман ашыҡмағас, мәликтәр Раббы мәрхәмәте төшкән Лутты, уның ҡатынын, ике ҡыҙын ҡулдарынан етәкләп ҡаланан сығарып ебәрҙе.

17Ҡаланан сыҡҡас, мәликтәрҙең береһе Лутҡа былай тине:

— Йәнеңде ҡотҡар, артыңа әйләнеп ҡарама, был тирәлә бер ерҙә лә туҡталма, тауҙарға табан йүгер, юҡһа һәләк булырһың!

18— Юҡ, Әфәндем! — тине Лут. —19Мин ҡолоңа шундай яҡшылыҡ эшләнең һин! Оло мәрхәмәт күрһәттең миңә — ғүмеремде һаҡлап алып ҡалдың! Ләкин тауҙарға тиклем йүгереп етә алмам мин, бәләгә юлығырмын, һәләк булырмын.20Ә бына алда ятҡан ҡала — яҡын, уға тиклем йүгереп етеп булыр, ул бәләкәй. Мин шунда йүгерәм, ул бәләкәй, шунда тере ҡалырмын!

21— Ярар, — тине уға мәлик, — һинең хаҡыңа мин быны ла эшләрмен, һин әйткән ҡаланы һаҡлармын.22Әммә тиҙерәк йүгер, һин барып етмәйенсә, мин бер ни ҙә эшләй алмайым.

Лут уны бәләкәй тип әйткәнгә күрә, был ҡала Соар, йәғни «бәләкәй» тип атала.

23Ер өҫтөнә ҡояш ҡалҡты, Лут Соарға килеп етте.

24Һәм Раббы Содом менән Аморраға — күктән, Раббынан, ямғыр һымаҡ итеп утлы көкөрт яуҙырҙы,25ике ҡаланы ла, уның бөтә тирә-яғын, ерҙәге барлыҡ үҫемлектәрҙе юҡ итте.

26Луттың ҡатыны артына әйләнеп ҡарағайны — тоҙ бағанаһына әйләнде лә ҡуйҙы.

27Иртә менән Ибраһим кисә генә Раббы алдында торған урынға килеп баҫты,28Содом менән Аморраға, уның тирә-яғына күҙ һалды һәм күрҙе: ер, көршәк яндыра торған мейестәй булып, төтөн аҫтында ята ине.

29Ҡалаларҙы юҡҡа сығарғанда

Алла Ибраһимды иҫкә алды.

Йәшәгән ҡалаһын емергәндә Лутты үлеменән йолоп ҡалды.

30Соарҙан Лут ике ҡыҙы менән тауҙарға китте: Соарҙа ҡалырға ҡурҡты ул. Ике ҡыҙы менән мәмерйә эсендә йәшәй башланы.

31Өлкән ҡыҙы кесеһенә былай тине:

— Атайыбыҙ ҡартая. Ерҙә ата-бабаларҙан ҡалған йола буйынса беҙҙең менән йәшәрлек ир-ат юҡ.32Әйҙә, атайыбыҙҙы шарап эсереп иҫертәйек тә уның менән йоҡлайыҡ. Үҙ атабыҙҙан булһа ла балаларыбыҙ булыр.

33Шул төндө улар аталарын шарап эсереп иҫертте. Өлкән ҡыҙы инеп, атаһы менән йоҡланы, ә Лут бер ни ҙә иҫләмәне — эргәһенә ятҡанын да, сығып киткәнен дә.34Икенсе көндө өлкәне кесеһенә:

— Үткән төндә мин атайым менән йоҡланым, — тине. — Бөгөн төндә лә уны шарап эсереп иҫертәйек тә, һин уның янына ятырһың. Үҙ атайыбыҙҙан булһа ла балаларыбыҙ булыр.

35Улар тағы аталарын шарап эсереп иҫертте лә, кесе ҡыҙы инеп, уның менән йоҡланы, ә Лут бер ни ҙә хәтерләмәне — эргәһенә килеп ятҡанын да, сығып киткәнен дә.

36Шулай итеп, Луттың ике ҡыҙы ла аталарынан ауырға ҡалды.37Өлкәне ул тапты, уға Муав тип исем ҡушты. Хәҙерге Муав кешеләре унан таралған.38Кесеһе лә ул тапты һәм Бән-Амми тигән ат бирҙе. Хәҙерге Аммон кешеләре унан таралып киткән.

Сара менән Ибраһим һәм Авимелех

О1Ибраһим, был урындан ҡуҙғалып, көньяҡҡа китте,^V/ Кадеш менән Шур араһында йәшәне, һуңынан Герарҙа урынлашты.2Ул ҡатыны Сараны һеңлем тип танытты. Герар батшаһы Авимелех, Сара артынан кеше ебәртеп, уны үҙенә алдыртты.3Әммә төндә Алла, Авимелехтың төшөнә инеп, былай тине:

19:37-38 Муав исеме йәһүдсә — «атайымдың улы», ә Бән-Амми «атайымдың ҡустыһының улы» тигәнде аңлата. Бында авторҙың артабанғы замандарҙа Исраилдың дошмандарына әүерелгән халыҡтарға ҡаршы йәшерен бәхәсе сағыла.

— Был ҡатынды үҙеңә алған өсөн үләсәкһең, сөнки уның ире бар.

4Ә Авимелех Сараға әле ҡағылмаған да ине.

— Хакимым! — тип ялбарҙы ул. — Һин бер ни белмәгән ғәйепһеҙ халыҡты һәләк итерһеңме ни?5Ибраһим бит үҙе миңә, ул минең һеңлем, тип әйтте. Сара ла шул уҡ һүҙҙе һөйләне. Намыҫым да, ҡулым да таҙа минең!

6— Эйе, — тип яуапланы уға Алла төшөндә. — Мин намыҫыңдың таҙа икәнлеген беләм. Шуға күрә һиңә Минең алда гонаһ эшләргә ирек бирмәнем — уға ҡағылыуҙан тыйҙым.7Хәҙер инде уны иренә кире ҡайтар, ул — пәйғәмбәр, доға ҡылһа, иҫән ҡалырһың. Тик бел: әгәр уны кире ҡайтармаһаң, үҙең дә, бөтә туған-тыумасаң да үлеп бөтәсәк.

8Икенсе көндө Авимелех иртә менән торҙо ла, яҡын кешеләрен йыйып алып, ошо һүҙҙәрҙе еткерҙе — барыһы ла бик ныҡ ҡурҡты.9Авимелех Ибраһимды саҡыртып алды ла:

— Ни эшләнең һин беҙҙең менән? — тине. — Ниндәй ғәйебем бар ине һинең алдыңда — мине лә, батшалығымды ла гонаһҡа батыра яҙҙың бит. Әҙәм ҡылмаҫты ҡылдың һин миңә.

10Авимелех Ибраһимдан:

— Һин быны ниндәй ниәт менән эшләнең? — тип һораны.

11— Мин, был яҡтарҙа Алланан ҡурҡмайҙарҙыр, ҡатыным арҡаһында мине үлтерерҙәр, тип уйлағайным, — тине Ибраһим.

12— Етмәһә, ул ысынлап та миңә һеңле лә — атайымдың ҡыҙы ул, тик икенсе әсәнән. Ул минең ҡатыным булды,13әммә Алла миңә атам йортон ҡалдырып, ил гиҙергә бойорғас, ҡатыныма: «Үтенеп һорайым, ҡайҙа ғына барһаҡ та, мине ағайым тип әйт», — тинем.

14Авимелех Ибраһимға һарыҡтар, һыйырҙар, хеҙмәтселәр бирҙе, Сара ны кире ҡайтарҙы.

15— Бына минең бөтә ерем һинең күҙ алдыңда, ҡайҙа теләһәң, шунда йәшә, — тине.

16Ә Сараға ул былай тине:

— Ағайыңа мең шекел көмөш бирәм, был һинең яныңдағы кешеләрҙең күҙен ҡаплар пәрҙә булыр, намыҫың аҡланыр.

17Ибраһим Аллаға доға ҡылды. Алла Авимелехты, уның ҡатынын һәм хеҙмәтселәрен һауыҡтырҙы, ҡатындар тағы бала таба башланы,18ә быға тиклем Ибраһимдың ҡатыны Сара арҡаһында Раббы Авимелехтың йортондағы бөтә ҡатындарҙы түлдән яҙҙырғайны.

Ибраһим улдары Исхаҡ һәм Исмәғил менән

О 11Раббы Сараға илтифат ҡылды, уға нимә вәғәҙә итһә, шуны үтәне.2Сара Алла билдәләгән ваҡытта ауырға ҡалып, өлкәнәйгән көнөндә Ибраһимға ул табып бирҙе.3Ибраһим сабыйға, Сараның улына, Исхаҡ тип исем ҡушты.4Ә һигеҙенсе көнөндә, Алла бойорғанса, уны сөннәткә ултыртты.

5Исхаҡ тыуғанда Ибраһимға йөҙ йәш ине.

6— Быны ишеткән һәр кеше минең менән бергә шатланыр инде, — тине Сара.

7Әйтте тағы:

— Берәйһе Ибраһимға, Сара бала имеҙәсәк, тиһә, һис ышанмаҫ ине. Бына мин уға ҡартайған көнөмдә ул табып бирҙем!

8Бала үҫте, күкрәктән айырған көндө Ибраһим оло мәжлес үткәрҙе.

9Сара, Ибраһимдың мысыр Хәжәрҙән тыуған улы ның Исхаҡтан көлгәнен күреп,10Ибраһимға былай тине:

— Был хеҙмәтсе ҡатынды улы менән бергә ҡыуып ебәр! Уның улы, минең Исхағым менән бер тиң тороп, һинең вариҫың бул ма һын!

11Ибраһимға был һүҙҙәрҙе ишетеү бик ҡыйын булды, сөнки Исмәғил дә үҙ улы ине бит.12Әммә Алла уға былай тине:

— Улың тураһында ла, хеҙмәтсе ҡатының тураһында ла ҡайғырма. Сара нимә әйтһә, шуны тыңла, һинең нәҫелең Исхаҡтан тараласаҡ.13Хеҙмәтсе ҡатыныңдың улынан да тотош халыҡ барлыҡҡа киләсәк, ул да бит һинән тыуған.

14Иртәгәһен Ибраһим Хәжәргә икмәк, бер турһыҡ һыу биреп яурынына артмаҡлатты ла балаһы менән сығарып ебәрҙе. Хәжәр, бара торғас, Бәғәр-Шәвә сүллегендә аҙашты.15Турһығындағы һыу ҙа бөттө. Ул балаһын бер ҡыуаҡ аҫтында ҡалдырҙы ла

16атылған уҡ арауығы ситкә китеп ултырҙы. «Баламдың үлемен күрмәһәмсе», — тип ҡысҡырып илай башланы.17Алла

21:3 Исхаҡ — «Алла йылмайҙы» тигәнде аңлата.

ир баланың илаған тауышын ишетте, шул саҡ Алла мәлиге күктән Хәжәргә:

— Һиңә ни булды, Хәжәр? — тип өндәште. — Ҡурҡма, ҡалдырып киткән балаңдың илаған тауышын Алла ишетте.18Тор, балаң янына бар ҙа уны етәкләп ал. Мин унан бөйөк халыҡ хасил итәсәкмен.

19Алла ҡатындың күҙҙәрен асты — Хәжәр ҡоҙоҡ күрҙе. Ул барып турһығына һыу тул ты рып алды, улына һыу эсерҙе.

20Алла баланы ташламаны, ул үҫте, сүллектә йәшәй башланы һәм уҡсы булып китте.21Ул Паран сүллегендә йәшәне, әсәһе уға Мысырҙан кәләш алып бирҙе.

Ибраһим менән Авимелехтың килешеү төҙөшкәне

22Шул осорҙа Авимелех үҙенең ғәскәр башлығы Пихол оҙатыуында Ибраһимға килеп, былай тине:

— Нимә генә эшләһәң дә, һиңә Алла ярҙам итеп тора.23Мине лә, балаларымды ла, ейәндәремде лә ҡыйырһытмаҫҡа Алла менән ант ит әле. Мин һинең менән яҡшы мөғәмәләлә булғас, һин дә минең менән, һине һыйындырған ил менән яҡшы мөнәсәбәттә булырһың, тип уй ла йым.

24— Ант итәм, — тине Ибраһим.25Әммә ул Авимелехҡа бер ҡоҙоғон тартып алған хеҙмәтселәренән зарланды.

26— Мин быны кем эшләгәнен белмәйем, — тип яуапланы Авимелех. — Һин үҙең дә әйтмәнең, ошоға тиклем ишеткәнем дә юҡ ине.

27Шунан һуң Ибраһим, Авимелехҡа ваҡ һәм эре мал биреп, уның менән килешеү төҙөнө.28Ваҡ мал көтөүенән ете һарыҡты алып, айырым ҡуйҙы.

29— Ә был ете һарыҡты ниңә айырып ҡуйҙың? — тип һораны Авимелех.

30— Ошо ете һарыҡты был ҡоҙоҡтоң минеке булыу билдәһе итеп ҡабул ит, — тип яуап бирҙе Ибраһим. — Мин ҡаҙыным уны.

31Улар бер-береһенә ант иткән ошо урын хәҙер Бәғәр-Шәвә, йәғни Ант ҡоҙоғо тип атала.

32Бәғәр-Шәвәлә Ибраһим менән килешеү төҙөгәс, Авимелех менән уның ғәскәр башлығы Пихол Пелешти еренә ҡайтып китте.33Аҙаҡ Ибраһим Бәғәр-Шәвәлә мәңге йәшел ағас ултыртты һәм шунда Раббыға, мәңгелек Аллаға доға ҡылды.

34Ошонан һуң Ибраһим Пелешти ерендә килмешәк булып бик оҙаҡ йәшәне.

Ибраһимдың Аллаға тоғролоғо

О О1Ошо ваҡиғаларҙан һуң бер ни тиклем ваҡыт үткәс, Алла Ибраһимды һынап ҡарарға булды.

2— Ибраһим, — тип өндәште уға Алла.

— Эйе, мин, — тип яуап бирҙе Ибраһим.

Алла былай тине:

— Яратҡан берҙән-бер улың Исхаҡты ал да Мория еренә бар. Шунда Мин күрһәткән тауҙа улыңды ҡорбан итерһең.

3Иртәгәһен Ибраһим, иртә менән тороп, ишәгенә йүгән һалды, ике хеҙмәтсеһен, Исхаҡты эйәртте, ҡорбанды яндырыу өсөн утын ҡырҡып алды ла юлға сыҡты — Алла күрһәткән урынға йүнәлде.4Өсөнсө көндә ул алыҫтан уҡ шул урынды күрҙе.

5— Ошонда ишәк янында тороп тороғоҙ, — тине ул хеҙмәтселәренә. — Ә беҙ улым менән барып Аллаға ғибәҙәт ҡылабыҙ ҙа һеҙҙең янға кире килербеҙ.

6Ул, ҡорбан яндыра торған утынды алып, улы Исхаҡтың яурынына һалды. Унан һуң ут тоҡандырыу өсөн тере ҡуҙ, бысаҡ алды ла, Исхаҡ менән икәүләп китеп барҙылар.

7Исхаҡ атаһы Ибраһимға өндәште:

— Атай! — тине ул.

— Эйе, улым, — тип яуап бирҙе Ибраһим.

— Беҙҙең ҡуҙыбыҙ ҙа, утыныбыҙ ҙа бар, ә ҡорбан өсөн һарыҡ бәрәсе ҡайҙа һуң?

8— Ҡорбан өсөн бәрәсте Алла Үҙе хәстәрләр, — тине Ибраһим.

Икәүләшеп ары киттеләр.

9Алла күрһәткән урынға килеп еткәс, Ибраһим, ҡорбан усағы эшләп, уға утын өйҙө. Шунан Исхаҡтың аяҡ-ҡулын бәйләп, ҡорбан усағына өйөлгән утын өҫтөнә һалды,10бысағын алып, улының муйынына терәне.11Шул ваҡытта күктән Раббы мәлиге тауыш бирҙе:

— Ибраһим, Ибраһим!

— Эйе, мин, — тип яуап бирҙе ул.

12— Улыңа ҡул күтәрмә, — тине мәлик. — Уға бер ни ҙә эшләмә! Хәҙер беләм, Аллаға буйһонаһың һин — берҙән-бер улыңды ла йәлләмәнең Минән!

13Күтәрелеп ҡараһа, Ибраһим ҡуйы ҡыуаҡлыҡҡа мөгөҙө менән эләгеп торған һарыҡты күреп ҡалды. Ул һарыҡты барып алды ла улы урынына ҡорбан итеп салды.

14Ибраһим был урынды «Раббы йүнен биргән ер» тип атаны. «Раббының тауында йүне күрелер», — тигән әйтем шунан тороп ҡалған.

15Раббы мәлиге Ибраһимға күктән тағы тауыш бирҙе:

16— Берҙән-бер улыңды йәлләмәйсә Быны эшләгәнең өсөн —

Үҙем менән Үҙем ант итәм —

17Фатихамды бирәм Мин һиңә!

Күктәге йондоҙҙар ҡанса булһа,

Күпме булһа диңгеҙ ярында ҡом,

Бирәм һиңә шул ҡәҙәрле нәҫел-тоҡом.

Балаларыңдың алдында

Дошман ҡапҡалары ҡолар!

18Мине тыңлағаның өсөн Тоҡомоң аша фатиха аласаҡ Ерҙәге бөтә халыҡтар.

19Ибраһим хеҙмәтселәрен ҡалдырған урынға кире килеп, улар менән бергә Бәғәр-Шәвәгә ҡайтты.

Нахорҙың тоҡомдары

20Ошо ваҡиғаларҙан һуң бер аҙ ваҡыт үткәс, Ибраһимға ҡустыһы Нахорҙың ҡатыны Милканың улдар табыуын хәбәр иттеләр.21Бына улар: Ус (баш бала), Буз, Кемуел (ул — Арамдың атаһы),22Кесед, Хазо, Пилдаш, Идлаф, Бетуил.

23Бетуилдың Рабиға исемле ҡыҙы тыуҙы.

Ибраһимдың ҡустыһы Нахорға Милка ошо һигеҙ улды табып бирҙе.24Бынан башҡа Нахорҙың Реума исемле ҡатыны уға Тевахты, Гахам, Тахаш һәм Мааханы тапты.

Сараның вафаты

О О1Сара йөҙ ҙә егерме ете йыл йәшәне.2Ул Ҡынаан ерен-//ь/ дә хәҙер Хеврон тип аталған Кириат-Арбала вафат булды. Ибраһим Сара янында һыҡтап иланы,3шунан мәрхүмә эргәһенән китеп, хеттарға мөрәжәғәт итте:

4— Мин һеҙҙең арала килмешәк һәм ҡунаҡ ҡына. Мәрхүмә ҡатынымды ерләү өсөн миңә зыярат урыны бирегеҙсе.

5— Рәхим итә күр, әфәндебеҙ! — тине хеттар. — Һин хөрмәтле, Ал ла ның6һөйөклө бәндәһе. Мәрхүмәңде беҙҙең иң яҡшы зыяратыбыҙға ерлә, беҙҙең беребеҙ ҙә һиңә ҡәбер урыны биреүҙән баш тартмаҫ.

7Ибраһим, аяҡ өҫтө баҫып, ошо ерҙең халҡы хеттарға баш эйҙе лә:

8— Әгәр миңә мәрхүмәмде ерләргә рөхсәт итәһегеҙ икән, зинһар өсөн, Сохар улы Эфрондан миңә9баҫыуының ситендәге Махпела мәмерйәһен һатыуын һорағыҙ әле. Ул был ерҙе һеҙҙең алда үҙе һораған хаҡҡа миңә зыярат урыны итеп һатһын ине, — тине.

10Эфрон иһә халҡы араһында ултыра ине. Уның Ибраһимға яуабын ҡала ҡапҡаһы янында йыйылған барлыҡ хеттар ҙа ишет те:

11— Юҡ, әфәндем, был мәмерйәне мин һиңә баҫыуы менән бергә бирәм. Халҡымдың күҙ алдында бүләк итәм мин һиңә уны, ерлә, әйҙә, мәрхүмәңде.

12Был ер кешеләре алдында баш эйеп,13Ибраһим бөтә халыҡ ише тер лек итеп Эфронға:

— Мине тыңла әле, — тине. — Баҫыу өсөн һиңә көмөш бирәйем. Хаҡын ал, шунан мәрхүмәмде ерләрмен.

14Эфрон Ибраһимға:

15— Әфәндем, ерҙең хаҡы — дүрт йөҙ шекел көмөш, — тине. — Һинең менән миңә нимә генә инде был, әйҙә, ерләй күр шунда.

16Ибраһим Эфрон ҡуйған хаҡ менән килешеп, хет халҡы алдында сауҙагәрҙәр араһында йөрөгән ауырлыҡ үлсәме буйынса дүрт йөҙ шекел көмөш үлсәп бирҙе.17Шулай итеп, Эфрондың Мамре янындағы Махпелалағы баҫыуы, ундағы мәмерйә һәм баҫыуҙағы, уның тирә-яғындағы бөтә ағастар18Ибраһимдың милкенә күсте. Быға хет иленең ҡала майҙанында йыйылған бөтә халҡы шаһит булды.

19Ибраһим ҡаты ны Сара ны Ҡы на ан ерендә Мамре — хәҙер Хеврон — янындағы Махпела баҫыуы мәмерйәһендә ерләне.

20Хет халҡының баҫыуы менән ундағы мәмерйә Ибраһимға зыярат урыны булып ана шулай күсте.

Исхаҡтың өйләнгәне

ОЛ1Ибраһим ҡартайғайны, йәше өлкәнәйгәйне инде. Раббы уға бөтә яҡлап та фатихала булды.

2Ибраһим йортондағы бөтә донъяһын көтөп торған иң өлкән хеҙмәтсеһенә былай тине:

— Ҡулыңды минең йән еремә ҡуйып,3күк һәм ер Аллаһы Раббы исеме менән ант ит: улыңды бындағы Ҡынаан иле ҡыҙына өйләндермәйем,4ә һинең тыуған илеңә, туғандарың янына барып, Исхаҡҡа ҡатынды шунан алып ҡайтам, тип әйт.

5Хеҙмәтсеһе һораны:

— Әгәр ул ҡыҙ минең менән был илгә килергә теләмәһә, ни эшләргә? Мин улыңды үҙең килгән илгә алып китергә тейеш булам мы?

6— Һис юҡ! — тип яуап бирҙе Ибраһим. — Улымды унда алып китәһе булма!7Мине атам йортонан, тыуған илемдән алып килгән, «был ерҙәрҙе нәҫел-нәсәбеңә бирәсәкмен» тип ант иткән күк Аллаһы Раббы һинең алдыңдан мәлиген ебәрер. Шуға күрә һин унан минең улыма кәләш алып ҡайтырһың.

8Әгәр ҙә мәгәр ҡыҙ һинең менән килергә теләмәһә, антыңдан азат буласаҡһың, әммә улымды унда алып барма!

9Хеҙмәтсеһе хужаһының йән еренә ҡулын ҡуйып ант итте.

10Шунан ул хужаһының ун дөйәһен, зиннәтле әйберҙәрен алды ла Месопотамияға Нахор йәшәгән ҡалаға сәфәр сыҡты.

11Дөйәләрен ҡала янындағы ҡоҙоҡ эргәһендә туҡтатты. Эңер мәле, ҡатын-ҡыҙҙарҙың һыу алырға сыҡҡан ваҡыты ине.

12Шунда Ибраһимдың хеҙмәтсеһе былай тине:

— Йә Раббым, хужам Ибраһимдың Аллаһы! Бөгөн юлымды хәйерле ит, хужамды ярҙамыңдан ҡалдырма!13Бына мин ҡала ҡыҙҙары һыуға йөрөй торған ҡоҙоҡ янында торам.14Уларҙың ҡайһыһы: «Көршәгеңдән һыу эсергә рөхсәт итһәңсе», — тип әйтеүемә: «Эс. Ҡана, мин дөйәләреңде лә һуғарайым», — тип яуап бирә, шул ҡыҙ ҡолоң Исхаҡҡа Һин насип иткән ҡатын булыр. Хужама Һин күрһәткән мәрхәмәттең билдәһе шул булһын!

15Шулай тип уйларға ла өлгөрмәне, Ибраһимдың ҡустыһы Нахор менән ҡатыны Милканың улы Бетуилдың ҡыҙы Рабиға, яурынына көршәген ултыртып, килеп тә етте.16Кейәүгә бармаған бик матур ҡыҙ ине ул. Ул, ҡоҙоҡ янына килеп, көршәгенә һыу алды ла кире боролдо.17Шул саҡ Ибраһимдың хеҙмәтсеһе уның ҡар шы һы на йүгереп сыҡты ла:

— Көршәгеңдән һыу эсер әле миңә! — тип үтенде.

18— Эсә күр, әфәндем, — тине Рабиға, шунда уҡ яурынынан көршәген төшөрөп, Ибраһимдың хеҙмәтсеһенә һыу эсерҙе.

19Шунан былай тине:

— Хәҙер мин дөйәләреңде лә һуғарам, әйҙә, туйғансы эс-һендәр.

20Ул һыуын тиҙ генә мал һуғара торған ялғашҡа ҡойҙо ла яңынан ҡоҙоҡҡа йүгерҙе — дөйәләрҙең бөтәһен дә һуғарып бөткәнсе шулай һыу ташыны ла ташыны.21Раббының үҙ юлын хәйерле иткәнме, әллә юҡмы икәнен аңларға теләп, хеҙмәтсе уны өндәшмәй генә ғәжәпләнеп күҙәтте.22Дөйәләре һыу эсеп туйғас, ул ярты шекел ауырлыҡтағы алҡа, ун шекел ауырлығындағы ике алтын беләҙек бүләк итте.

23— Кем ҡыҙы һин? — тип һораны. — Атаң йортонда ҡунып сығырлыҡ урын булмаҫмы икән?

24— Мин Милка менән Нахорҙың улы Бетуилдың ҡыҙы булам, — тип яуап бирҙе ҡыҙ. —25Беҙҙә малға аҙыҡ та, һалам да етерлек, йоҡларға ла урын табылыр.

26-27Шунда Ибраһимдың хеҙмәтсеһе, эйелеп, Раббыға доға ҡылды:

— Хужам Ибраһимдың Аллаһы Раббыға шөкөр! Әфәндемде фатихаһынан һәм мәрхәмәтенән айырманы. Раббы мине туп-ту ра хужамдың туғандары йортона алып килде!

28Рабиға өйөнә, әсәһе янына йүгереп ҡайтып, ҡунаҡ килеүе хаҡында хәбәр итте.29-30Рабиғаның Лаван тигән ағаһы бар ине. Һеңлеһендә алҡа менән беләҙектәрҙе күргәс, Рабиға теге кешенең нимә тураһында һөйләгәндәрен дә әйткәс, ҡоҙоҡ янына ашыҡты. Ибраһимдың хеҙмәтсеһе янына килде — ул дөйәләре менән һаман ҡоҙоҡ янында тора ине.

31— Рәхим ит, Раббы рәхмәтендәге кеше! — тине Лаван. — Ниңә бында тораһың, үҙеңә лә, дөйәләреңә лә урын әҙерләнем.

32Ибраһимдың хеҙмәтсеһе өйгә инде. Дөйәләрҙең йөгөн бушаттылар, уларға һалам менән аҙыҡ һалдылар, ә ҡунаҡ менән уның юлдаштарына аяҡтарын йыуырға һыу бирҙеләр.33Табынға ултырғас, Ибраһимдың хеҙмәтсеһе былай тине:

— Ашарҙан алда мине бында ни өсөн ебәргәндәрен һөйләргә те йеш мен.

— Һөйлә, улайһа, — тинеләр.

34— Мин Ибраһимдың хеҙмәтсеһемен, — тип һүҙ башланы ҡунаҡ. —35Раббы минең хужама мәрхәмәтен һалды, ул бик байып китте: эреле-ваҡлы малдары ла, алтын-көмөшө лә, хеҙмәтселәре лә, дөйә-ишәктәре лә күп уның.36Хужамдың ҡатыны Сара ҡартайғас ҡына уға бер ул табып биргәйне, бөтә мөлкәтен шул улына бирҙе.37Хужам минән ант иттерҙе. Улына ҡатынды әле ул йәшәп ятҡан Ҡынаан иле ҡыҙҙарынан түгел,38ә уның тыуған яғына барып, үҙенең нәҫел-нәсәбе араһынан алып ҡайтырға ҡушты.

39Хужамдан: «Әгәр ҡыҙ минең менән килергә риза булмаһа?» — тип һораным.40Ул әйтте: «Минең бөтә тормошом Раббы алдында булды. Ул мәлиген һинең менән бергә ебәреп, юлыңды хәйерле итер, — тине. — Улыма ҡатынды тыуған яҡтарымдан, үҙемдең нәҫел-нәсәбем араһынан алып ҡайтырһың.41Әгәр инде туғандарыма барып та, ҡыҙҙарын бирмәһәләр, ул саҡта биргән антыңдан азат булырһың».

42Бөгөн ҡоҙоҡ янына килдем дә былай тинем: «Йә Раббы, хужам Ибраһим Аллаһы! Әгәр юлымды хәйерле ҡылырға яҙғанһың икән,43бына мин әле ҡоҙоҡ янында торам. Һыу алырға килгән ҡыҙға мин: „Көршәгеңдән һыу эсер әле“, — тип әйтермен.44Әгәр ул: „Үҙең дә эс, дөйәләреңде лә һуғарырмын“, — тип яуап ҡайтарһа, хужамдың улына Раббы насип иткән ҡатындың шул икәнлеген аңлармын».

45Шулай тип уйларға ла өлгөрмәнем, яурынына көршәген ултыртып, Рабиға килде лә һыу ала башланы. Мин унан, һыу эсер әле, тип һораным.46Ул шунда уҡ көршәген һоноп: «Эс.

Мин һинең дөйәләреңде лә һуғарырмын», — тине. Үҙем дә эстем, дөйәләремде лә һуғарҙы.47Мин: «Кем ҡыҙы һин?» — тип һораным. Ул: «Нахор менән Милканың улы Бетуилдың ҡыҙы-мын», — тине. Шунан мин уға алҡа-беләҙектәр бирҙем.48Үҙем Раббы алдында баш эйҙем. Хужамдың улына ҡустыһының ҡыҙын алыр өсөн миңә тоғро юл күрһәткән Раббыға, хужам Ибраһим Аллаһына шөкөр ҡылдым.49Хәҙер инде миңә шуны әйтегеҙ: хужамдың теләген үтәргә ниәтегеҙ бармы һеҙҙең? Яуап бирегеҙ, миңә ни эшләргә икәнен хәл итергә кәрәк.

50Лаван менән Бетуил:

— Раббы эше был, — тип яуап ҡайтарҙы. — Беҙ һиңә яҡшынан да, насарҙан да бер нәмә лә әйтә алмайбыҙ.51Бына Рабиға ҡаршыңда, уны үҙең менән алып кит. Раббының ихтыяры менән хужаңдың улына ҡатын булһын әйҙә.

52Был һүҙҙәрҙе ишеткәс, Ибраһимдың хеҙмәтсеһе Раббы алдында баш эйҙе.53Шунан ул Рабиғаға зиннәтле кейемдәр, алтын-көмөш биҙәүестәр сығарып бирҙе, шулай уҡ уның ағаһы менән әсәһенә лә затлы бүләктәр өләште.54Аҙаҡтан ул юлдаштары менән бергә ашап-эсте лә йоҡларға ятты. Иртән торғас, Ибраһимдың хеҙмәтсеһе:

— Хужама ҡайтырға рөхсәт итегеҙ, — тине.

55Ләкин ҡыҙҙың ағаһы менән әсәһе:

— Ҡыҙ беҙҙең менән ун ғына көн булһа ла торһон әле, шунан китерһегеҙ, — тинеләр.

56— Тотҡарламағыҙ мине, — тине хеҙмәтсе. — Раббы юлымды хәйерле иткән икән, ебәрегеҙ мине, ҡайтайым хужама.

57— Ҡыҙҙы саҡырып һорайыҡ, ул ни әйтер, — тинеләр.

58Рабиғаны саҡырҙылар ҙа:

— Ошо кеше менән китәһеңме? — тип һоранылар.

— Китәм, — тине ул.

59Рабиғаны, уның һөт әсәһен, Ибраһимдың хеҙмәтсеһен һәм юлдаштарын — барыһын да оҙатып ебәрҙеләр.60Рабиғаға фатиха биреп, ошо һүҙҙәрҙе әйттеләр:

— Нәҫел-нәсәбең, һылыуҡайыбыҙ,

Мең булһын, ун мең булһын!

Һинең балаларың алдында

Дошман ҡап ҡа лары ҡола һын!

61Рабиға менән уның хеҙмәтселәре дөйәләргә атланды ла Ибраһимдың хеҙмәтсеһе ар ты нан эйәрҙе.

62Исхаҡ яңы ғына Беғер-Лахай-Роиҙан ҡайтҡайны. Был ваҡытта ул Негевта йәшәй ине.63Кисләгәс кенә ул яланға сығып, уйға батып йөрөй ине, ҡараһа — дөйәләр килә.64Рабиға, Исхаҡты күргәс, дөйәһенән төштө.

65Ибраһимдың хеҙмәтсеһенән:

— Ялан буйлап беҙҙең ҡаршыға килгән кеше кем ул? — тип һо ра ны.

— Был минең хужам, — тине хеҙмәтсе.

Быны ишеткәс, Рабиға бөркәнсеген алып ябынды.

66Хеҙмәтсе иһә Исхаҡҡа үҙенең сәфәре хаҡында һөйләне.

67Шунан һуң Исхаҡ Рабиғаны әсәһе Сараның сатырына алып

инде, уны ҡатыны итте. Исхаҡ Рабиғаны яратты, мәрхүмә әсәһе тураһындағы ҡайғыһы баҫылды.

Ибраһимдың аҙаҡҡы йылдары һәм тоҡомдары

О ^1Ибраһим тағы өйләнде, ҡатынының исеме Кәтүрә ине.

2Унан Зимран, Йокшан, Медан, Мәдйән, Ишбак, Шуах исемле балалары тыуҙы.3Йокшандың Шева һәм Дедан исемле улдары булды. Ашшурим, Летушим, Леуммим — Дедандың улдары.4Мәдйәндең уландары: Эфа, Эфер, Ханох, Авида, Элдаға. Улар ба ры һы ла — Кәтүрәнең ба ла ла ры.

5Ибраһим бөтә мөлкәтен Исхаҡҡа бирҙе.6Ә башҡа ҡатындарынан тыуған улдарына Ибраһим, үҙе тере саҡта уҡ, мул итеп бүләктәр биреп, көнсығышҡа — шул яҡтағы ерҙәргә ебәрҙе — Исхаҡ янынан алыҫҡараҡ оҙатты уларҙы.

7Ибраһим йөҙ ҙә етмеш биш йыл йәшәне.8Ул ныҡ ҡартайып, фани донъяла күререн күреп, хөрмәтле аҡһаҡал булып вафат булды — әхирәткә китте.

9Улдары Исхаҡ менән Исмәғил уны хет кешеһе — Сохар улы Эфрондың баҫыуындағы Махпела мәмерйәһендә ерләне.

10Ибраһим уны хеттарҙан һатып алғайны; Ибраһим менән Сара ана шунда күмелгән.11Ибраһим үлгәндән һуң, Раббы Исхаҡҡа фатихаһын бирҙе. Исхаҡ Беғер-Лахай-Роиҙа йәшәй ине.

12Бына Ибраһим улы Исмәғилдең — Сараның хеҙмәтсеһе мысыр Хәжәрҙән тыуған улының — һәм уның нәҫел-нәсәбенең шәжәрәһе.

13Исмәғилдең улдарының исемдәре: Невайот (Исмәғилдең баш балаһы), Кедар, Адбеел, Мивсам,14Мишма, Дума, Масса,

15Хадад, Тема, Йетүр, Нафиш һәм Кедма.16Исмәғилдең улдары былар — йәшәгән һәм күсеп йөрөгән урындарында уларҙың исемдәре. Ун ике ырыуҙың ун ике юлбашсыһы булды улар.

17Исмәғил йөҙ ҙә утыҙ ете йыл йәшәп вафат булды, теге донъяға ата-бабалары янына китте.18Уның нәҫел-нәсәбе Хавиланан алып Шурға тиклемге ерҙәрҙә йәшәне, был ерҙәр Ассирияға барған юлда, Мысыр сигендә урынлашҡан. Тик ағай-энеләр үҙ-ара татыу бул ма ны.