¹⁰ Бына Шемдың шәжәрәһе: Шемға йөҙ йәш ине; туфандан һуң ике йыл үткәс, улы Арпахшад тыуҙы. ¹¹ Арпахшад тыуғандан һуң, Шем биш йөҙ йыл йәшәне; уның тағы ла улдары һәм ҡыҙҙары тыуҙы.

¹² Арпахшадҡа утыҙ биш йәш булғанда, уның улы Шела тыуҙы.

¹³ Шела тыуғандан һуң, Арпахшад дүрт йөҙ ҙә өс йыл йәшәне; уның башҡа улдары һәм ҡыҙҙары ла булды.

¹⁴ Утыҙ йәшендә Шеланың улы Эвер тыуҙы. ¹⁵ Эвер тыуғандан һуң, Шела дүрт йөҙ өс йыл йәшәне; уның башҡа улдары һәм ҡыҙҙары ла булды.

¹⁶ Эверға утыҙ дүрт йәш булғанда, улы Пелег тыуҙы. ¹⁷ Пелег тыуғандан һуң, Эвер дүрт йөҙ утыҙ йыл йәшәне; уның башҡа улдары һәм ҡыҙҙары ла булды.

¹⁸ Пелегка утыҙ йәш булғанда, улы Реу тыуҙы. ¹⁹ Реу тыуғандан һуң, Пелег ике йөҙ туғыҙ йыл йәшәне, уның тағы ла улдары һәм ҡыҙҙары булды.

²⁰ Реуға утыҙ ике йәш булғанда, улы Серуг тыуҙы. ²¹ Серуг тыуғандан һуң, Реу ике йөҙ ете йыл йәшәне; уның тағы улдары һәм ҡыҙҙары булды.

²² Серугка утыҙ йәш булғанда, улы Нахор тыуҙы. ²³ Нахор тыуғандан һуң, Серуг ике йөҙ йыл йәшәне; уның тағы улдары һәм ҡыҙҙары булды.

²⁴ Нахорға егерме туғыҙ йәш булғанда, улы Терах тыуҙы.

²⁵ Терах тыуғандан һуң, Нахор йөҙ ҙә ун туғыҙ йыл йәшәне; уның башҡа улдары һәм ҡыҙҙары ла булды.

²⁶ Етмеш йәшенән һуң, Терахтың Ибрам, Нахор һәм Аран исем ле улдары тыуҙы.

²⁷ Бына Терахтың шәжәрәһе: Терахтың Ибрам, Нахор һәм Аран тигән улдары булды. Арандың улы Лут тыуҙы. ²⁸ Аран, атаһы Терах иҫән саҡта уҡ, тыуған ерендә, халдейҙарҙың Ур ҡалаһында, вафат булды. ²⁹ Ибрам — Сарайға, Нахор Арандың ҡыҙы Милкаға өйләнде. Аран шулай уҡ Исканың да атаһы ине.

³⁰ Сарай түлһеҙ булды, бала таба алманы.

³¹Терах халдейҙарҙың Ур ҡалаһынан Ҡынаан еренә күсеп китте. Үҙе менән улы Ибрамды, ейәне Лутты (Арандың улын), Ибрамдың ҡатынын — килене Сарайҙы алды. Харран ҡалаһына килеп еткәс, туҡтап, шунда төпләнеп ҡалдылар. ³² Ошонда ике йөҙ ҙә биш йәшкә етеп, Терах вафат булды.

Ибраһим Алланың Ибраһимды һайлап алғаны

¹ Раббы Ибрамға былай тине:

— Ер-һыуыңды, туған-ырыуыңды, атаң йортон ҡалдыр ҙа Мин күрһәткән ергә кит. ² Һинән бөйөк халыҡ үрсетәсәкмен, һиңә фатихамды бирермен, исемеңде бөйөк итермен, мөбәрәк булырһың!

³ Һиңә берәү фатихаһын бирһә, ул да алыр Минән фатиха!

Ҡәһәр алыр һине ҡәһәрләгән!

11:28 Халдейҙар — Көньяҡ-Көнбайыш Месопотамияла йәшәгән халыҡтың боронғо исеме.

Ер йөҙөндәге бар халыҡ һинең аша булыр фатихалы.

⁴ Ибрам Раббы бойорғанса юлға сыҡты; уның менән бергә Лут та китте. Харрандан сыҡҡанда Ибрамға етмеш биш йәш ине. ⁵ Ул үҙе менән бергә ҡатыны Сарайҙы, ҡустыһының улы Лутты, Харрандағы барлыҡ мөлкәтен һәм бөтә кешеләрен алып, Ҡынаанға юл тотто.

Ҡынаанға килеп еттеләр. ⁶ Ибрам был ерҙәрҙе Шехем тигән урынға, Море ағаслығына тиклем буйҙан-буйға йөрөп сыҡты. Ул заманда бында ҡынаандар йәшәй ине. ⁷Әммә Раббы килеп, Ибрамға былай тине:

— Был ерҙе һинең тоҡомоңа бирәсәкмен.

Ошо урында Ибрам, үҙенә күренгән Раббыға бағышлап, ҡорбан усағы эшләне. ⁸ Артабан ул Бейт-Илдән көнсығышта ятҡан тауға табан китте. Сатырҙарын көнбайышта ятҡан Бейт-Ил менән көнсығыштағы Ая ҡалалары араһына ҡорҙо. Ибрам ошонда Раббыға ҡорбан усағы эшләп, ҡорбан килтерҙе. ⁹ Ибрам тағы ҡуҙғалып юлға сыҡты һәм Негевҡа табан йүнәлде.

Ибраһимдың Мысырҙа булғаны

¹⁰ Был ерҙә көслө йот булғанлыҡтан, Ибрам Мысырға барып йәшәп торорға булды. ¹¹ Мысырға яҡынлашып килгәндә, ҡатыны Сарайға былай тине:

— Һин бик матур ҡатынһың. ¹²Мысыр кешеләре һине күрер ҙә: «Был уның ҡатыны», — тип мине үлтерерҙәр, һине тере ҡалдырырҙар. ¹³ Шуға күрә уларға: «Мин уның һеңле һемен», — тип әйт. Һинең арҡала миңә лә яҡшы булыр, минең ғүмеремде һаҡ лап алып ҡа лырһың.

¹⁴ Ибрам Мысырға килеп еткәс, Мысыр кешеләре, ысынлап та, Сарайҙың һылыу икәнен күрҙе. ¹⁵ Ҡатынды күргән һарай кешеләре уның матурлығы хаҡында фирғәүенгә еткерҙе. Сарай фирғәүендең һарайына алынды. ¹⁶Сарай арҡаһында Ибрамдың эштәре көйләнде: уның һарыҡтары, һыйырҙары, ишәктәре, ҡолдары һәм дөйәләре ишәйеп китте. ¹⁷Әммә Раббы Ибрамдың ҡатынын үҙенә алғаны өсөн фирғәүенгә һәм уның яҡындарына ауыр бәлә-ҡазалар ебәрҙе. ¹⁸Фирғәүен Ибрамды үҙ янына саҡырып алды ла былай тине:

— Ни эшләттең һин мине? Ниңә уның ҡатының икәнен әйтмәнең? ¹⁹ Ни өсөн уны һеңлем тинең? Шунлыҡтан мин уға өйләнергә булғайным. Ҡатыныңды ал да кит!

²⁰ Фирғәүен үҙенең кешеләренә әмер бирҙе, һәм Ибрамды ҡатыны, бөтә мөлкәте менән оҙатып ебәрҙеләр.

Ибраһим менән Лут

В¹ Ибрам ҡатыны, барлыҡ мөлкәте менән Мысырҙан ҡуҙғалып сығып, Негевҡа юл тотто. Лут та уның менән ине. ² Ибрам бик байығып киткәйне — мал-тыуары ла, алтын-көмөшө лә күп ине уның. ³ Негевтан ул бер урындан икенсе урынға күсә-күсә, Бейт-Илгә тиклем килде. Бейт-Ил менән Ая араһындағы элек сатыр ҡорған урынға етте. ⁴ Үҙе ҡорбан усағы эшләгән урынға туҡтап, унда Раббыға ҡорбан бағышланы.

⁵ Ибрам менән бергә күсенеп йөрөгән Луттың да мал-мөлкәте, сатырҙары бар ине. ⁶ Малдары бик күбәйгәнгә күрә, уларға бергә йәшәр өсөн ер етмәй башланы. ⁷ Ибрам менән Луттың көтөүселәре араһында ғауға сыҡты. Ул саҡта был ерҙәрҙә ҡынаандар менән периздар йәшәй ине. ⁸ Ибрам Лутҡа:

— Беҙ бит туғандар, — тине. — Үҙебеҙҙең арала ла, көтөүселәребеҙ араһында ла ыҙғыш-талаш булмаһын! ⁹ Бына бөтөн ер һинең алдыңда. Әйҙә, айырылайыҡ: әгәр һин һулға китһәң, мин уңға китермен. Һин уңға йүнәлһәң, мин һулға ҡайырылырмын.

¹⁰ Лут тирә-яҡты байҡап, шуны күрҙе: Иордан үҙәне тотош, — Соарҙың үҙенә тиклем — Раббының йәннәтеләй, Мысыр тупрағы ише һуғарыулы ерҙәр ине (был Раббы Содом менән Аморраны юҡ иткәнгә тиклем булғайны). ¹¹ Лут үҙенә тотошлайы менән Иордан йылғаһы үҙәнен һайланы ла көнсығышҡа табан китте. Шулай итеп, улар айырылышты: ¹² Ибрам Ҡынаан ерендә йәшәп ҡалды, Лут үҙәнлектәге ҡалалар араһында төйәкләнде. Содомға яҡын бер ерҙә сатырҙарын ҡорҙо. ¹³ Содом кешеләре боҙоҡ күңелле, Раббы алдында бик гонаһлы ине.

¹⁴ Лут айырылып киткәс, Раббы Ибрамға былай тине:

— Үҙең баҫып торған урындан күҙеңде күтәреп баҡ: төньяҡҡа ла, көньяҡҡа ла, көнсығышҡа ла, көнбайышҡа ла ҡара. ¹⁵ Күҙ алдыңда ятҡан бөтә ошо ерҙәрҙе Мин һиңә һәм киләсәк

быуындарыңа мәңгелеккә бирәсәкмен, ¹⁶ нәҫелеңде ерҙәге ҡомдай иҫәпһеҙ-һанһыҙ итәсәкмен: ерҙәге ҡом булһа ни саҡлы, нәҫелең булыр һинең шул саҡлы.

¹⁷ Бар, Мин һиңә бирәсәк ерҙәрҙең иңен-буйын йөрөп сыҡ.

¹⁸ Ибрам, сатырын алып, тағы юлға сыҡты, барып Хеврон ҡалаһы янындағы Мамре ағаслығында урынлашты. Ошонда Раббыға ҡорбан усағы яһаны.

И¹Шинар батшаһы Амрафел, Элласарҙа — батша Ариох, Эламда — батша Кедорлаомер, Гоимда батша Тидал хакимлыҡ ҡылған замандарҙа ²һуғыш булды: улар Содом батшаһы Бераға, Аморра батшаһы Биршаға, Адма батшаһы Шинавҡа, Севоим батшаһы Шемәвергә һәм Бела (хәҙер ул Соар тип атала) батшаһына ҡаршы яу асты. ³ Улар барыһы ла бөгөн Тоҙло диңгеҙ булған Сиддим үҙәнендә йыйылды. ⁴ Был батшалар ун ике йыл буйына Кедорлаомер иҙеүе аҫтында булды, ә ун өсөнсө йылда баш күтәрҙеләр. ⁵ Ун дүртенсе йылда Кедорлаомер үҙе яҡлы батшалар менән Аштарот-Карнаимда — рафаларҙы, Һамда — зуздарҙы, Шаве-Кириатаимда — эмдарҙы, ⁶ таулы Сеир илендә (сүллек ситендәге Әл-Паран янында) хориҙарҙы тар-мар итте. ⁷Унан боролоп, улар Айн-Мишпатҡа (хәҙер ул Кадеш тип атала) килде һәм Хасасон-Тамарҙа йәшәгән амалектар менән әмөриҙәрҙе ҡыйратты. ^8-9 Бынан һуң Содом, Аморра, Адма, Севоим, Бела (хәҙер ул Соар тип атала) батшалары юлға сыҡты. Был биш батша дүрт батшаға: Элам батшаһы Кедорлаомерға, Гоим батшаһы Тидалға, Шинар батшаһы Амрафелға, Элла-сар батшаһы Ариохҡа ҡаршы Сиддим үҙәнендә һуғышҡа инде. ¹⁰ Сиддим үҙәнендә ыҫмалалы соҡорҙар күп ине. Содом менән Аморра батшаларының яугирҙары ҡасып барғанда ошо соҡорҙарға батты, тере ҡалғандар тауҙарға ҡасты. ¹¹ Еңеүселәр Содом менән Аморраның бөтә байлығын, туплаған аҙыҡ-түлектәрен алып китте. ¹²Ибрамдың Содомда йәшәгән туғаны Лутты ла бөтөн мөлкәте менән бергә алып киттеләр.

¹³ Тере ҡалғандарҙан берәү иври Ибрамға килеп бөтәһен дә һөйләп бирҙе. Ибрам ул саҡта үҙе яҡлы Эшкол менән Анерҙың туғаны әмөри Мамреның ағаслығында йәшәй ине. ¹⁴Туғанының әсиргә эләккәнен белгәс, Ибрам ырыуындағы өс йөҙ ун һигеҙ яугирҙы алды ла, дошмандарын эҙәрлекләп, Данға тиклем барып етте. ¹⁵ Ике төркөмгә бүленеп, төндә һөжүм иттеләр. Дошмандарын еңеп, артабан Дамасктан төньяҡта урынлашҡан Ховаға тиклем уларҙы ҡыуып барҙылар. ¹⁶ Ибрам бөтә мөлкәте менән Лутты ла, ҡатын-ҡыҙҙарҙы ла, әсирҙәрҙе лә алып ҡайтты.

Мәлик-Садиҡтың Ибраһимға фатиха биргәне

¹⁷ Ибрам Кедорлаомер менән уның яҡлы батшаларҙы еңеп ҡайтып килгәндә, Шаве үҙәнендә (хәҙер ул Батша үҙәне тип атала) уға Содом батшаһы ҡаршы сыҡты. ¹⁸ Шулай уҡ Шалим батша һы Мәлик-Садиҡ, Бөйөк Алла ҡаһины, Ибрамға икмәк менән шарап тотоп ҡаршы сыҡты ла ¹⁹ шундай фатиха һүҙҙәре әйтте:

²⁰ Күк менән ерҙе яратыусы Бөйөктәрҙән-бөйөк Алла фатихаһында ул Ибрам!

Бөйөк Алла мәрхәмәтле,

бирҙе һинең ҡулыңа дошмандарыңды!

Ибрам уға ғәнимәтенең ундан бер өлөшөн бирҙе.

²¹ Содом батшаһы иһә Ибрамға әйтте:

— Кешеләремде бир миңә, ә табышыңды үҙеңә ҡалдыр.

Әммә Ибрам Содом батшаһына былай тине:

²² — Мин Раббыға, Бөйөктәрҙән-бөйөк Аллаға, күк менән ерҙең Хакимына ҡулымды күтәреп ант итәм. ²³ Һинең мөлкәтеңдән бер нәмә лә — бер һүрентең дә, аяғыңдағы ҡатаңдың ҡайышы ла кәрәкмәй. Һу ңы нан: «Ибрамды мин ба йыт тым», — тип әйтәһе булма. ²⁴ Кешеләрҙе ашатыуға киткән сығымдан һәм минең менән барыусыларға тейеш өлөштән башҡа бер ни ҙә кәрәкмәй миңә. Мине яҡлап яу сапҡан Анер, Эшкол, Мамре үҙҙәренең өлөшөн алһын әйҙә.

Алланың Ибраһим менән килешеү төҙөгәне

И¹ Ошо ваҡиғаларҙан һуң, Ибрам Раббының тауышын ишет те:

— Ҡурҡма, Ибрам.

Мин Ҡал ҡа ның һинең.

Мул булыр һиңә бүләгем.

² Ибрам былай тине:

— Эй Раббым, Хакимым! Балам да булмағас, Һинең бүләгең миңә нимәгә? Вариҫым кем бит — сыбыҡ осо туғаным Дамаск ке ше һе Элиезер.

³ — Миңә нәҫел бирмәгәс, — тине Ибрам, — әҡрәбәм вариҫым була инде.

⁴ Раббы тағы өндәште:

— Юҡ, булмаҫ ул һинең вариҫың:

Вариҫыңды яралтыр үҙ орлоғоң!

⁵ Раббы Ибрамды сатырҙан сығарҙы ла былай тине:

— Ҡара күккә, һана йондоҙҙарҙы: һанап бөтөрһөңмө уларҙы?

— Нәҫелең һинең шул тиклем буласаҡ, — тине уға Раббы.

⁶ Ибрам Раббыға ышанды, һәм Раббы быны тәҡүәлелек билдәһе тип ҡабул итте.

⁷ Ибрамға:

— Ошо ерҙәрҙе һиңә мираҫ итеп бирер өсөн халдейҙарҙың Ур ҡалаһынан һине бында алып килгән Раббы Мин, — тине.

⁸ — Раббым Хакимым! Был ерҙәрҙең минеке булырының билдәһе ҡайҙа? — тип һораны Ибрам.

⁹ Раббы былай тине:

— Ошонда Миңә өс йәшлек тана, өс йәшлек кәзә, өс йәшлек һарыҡ алып кил, алатуба менән күгәрсен килтер.

¹⁰ Ибрам уларҙы алып килде лә, һәр ҡайһыһын урталайға бүлеп, түшкәләрҙе бер-береһенә тәңгәлләп һалып ҡуйҙы; ҡоштарҙы ғына икегә бүлмәне. ¹¹ Һуйып һалынған малдарға йыртҡыс ҡоштар ябырылды, әммә уларҙы Ибрам ҡыуып ебәрҙе.

¹² Ҡояш байып барғанда, Ибрамды тәрән йоҡо баҫа башланы, әллә ниндәй ҡот осҡос ҡараңғылыҡ һәм ҡурҡыу солғап алды уны.

¹³ Раббы Ибрамға былай тине:

— Шуны бел: һинең нәҫел-ырыуың дүрт йөҙ йыл буйына сит илдә ҡол булып, иҙелеп йәшәр. ¹⁴ Әммә уларҙы ҡол иткән халыҡ Минең хөкөмөмә дусар булыр. Шунан һуң һинең нәҫел-ырыуың унан китер, бик байығып ҡайтыр улар.

¹⁵ Ә һин тыныс ҡына ер ҡуйынына инерһең, арҙаҡлы аҡһаҡал булып гүр эйәһе булырһың.

¹⁶ Нәҫел-ырыуыңдың тик дүртенсе быуыны ғына ҡайтасаҡ бында, сөнки әмөриҙәрҙең гонаһы саманан ашмаған әле.

¹⁷ Бына бер саҡ, ҡояш байып, ҡараңғы төшкәс, мейестән бөркөлгәндәй төтөн үә ялҡын хасил булды һәм урталай киҫелгән түшкәләр ара һы нан үтеп китте.

¹⁸ Шул көндө Раббы Ибрам менән килешеү төҙөнө һәм былай тине:

¹⁹ — Мысыр сигендәге йылғанан алып бөйөк йылға — Евфрат йылғаһына тиклемге ошо ерҙе — кениҙар, кениздар, кадмондар, ²⁰ хеттар, периздар, рафалар, ²¹әмөриҙәр, ҡынаандар, гиргаштар һәм иевустарҙың бөтә ерен һинең нәҫелеңә бирәм.

Хәжәр менән Исмәғил

Л ¹ Ибрамдың ҡатыны Сарай бала тапмай ине. Сарайҙың А. О Мысырҙан килгән Хәжәр исемле хеҙмәтсеһе була. ² Сарай Ибрамға былай тине:

— Раббы миңә бала бирмәне инде. Минең хеҙмәтсем менән йоҡла, бәлки, ул миңә бала табып бирер.

Ибрам Сарайҙың һүҙен тыңланы.³ Сарай хеҙмәтсеһен — Мысыр ҡыҙы Хәжәрҙе иренә ҡатын итеп бирҙе. Был ваҡытта Ибрамдың Ҡынаанға килеп урынлашыуына ун йыл самаһы үткәйне. ⁴ Ибрам Хәжәр менән йоҡланы. Хәжәр ауырға ҡалды. Үҙенең йөклө икәнен белгәс, маһайып китеп, ул хужабикәһен һанға һуҡ май баш ла ны.

⁵ — Минең ошолай кәмһенеп йәшәүемә һин ғәйепле, — тине Сарай Ибрамға. — Хеҙмәтсемде ҡуйыныңа һалдым, ә ул, ауырға ҡалғайны, эреләнде лә китте. Әйҙә, Раббы беҙгә Үҙе хөкөмөн ҡылһын.

⁶ — Үҙ хеҙмәтсеңә үҙең хужа, — тип яуапланы Ибрам. — Теләһәң ни эшләт.

Сарай Хәжәрҙе рәнйетә башланы, һәм Хәжәр унан ҡасып китте. ⁷Раббы мәлиге Хәжәрҙе сүлдә бер ҡоҙоҡ — Шурға алып барған юлдағы ҡоҙоҡ янында осратты. ⁸ Унан:

— Сарай хеҙмәтсеһе Хәжәр, ҡайҙан киләһең дә ҡайҙа китеп бараһың? — тип һораны.

— Хужабикәм Сарайҙан ҡасып китеп барам, — тип яуап бирҙе Хәжәр.

⁹ Раббы мәлиге уға былай тине:

— Хужабикәңә кире ҡайт та уға буйһон. ¹⁰ Һинең нәҫелеңде кү-бәйткәндән-күбәйтермен, хатта уны һанап иҫәбенә сығырлыҡ булмаҫ.

¹¹ Раббы мәлиге уға тағы шуны әйтте:

— Әле ауырлыһың, һинең улың булыр. Уға Исмәғил, йәғни «Алла ишетер» тип исем ҡуш, сөнки һинең хәсрәтеңде Раббы үҙе ишетте.

¹² Улың булыр егелмәгән тайҙай,

Һәр кешегә ҡулын күтәрер.

Барыһынан да үҙе шуны күрер,

Ситтә йәшәр туғандарынан.

¹³ Үҙе менән һөйләшкән Раббыны Хәжәр: «Эл-Рои», йәғни «Мине күргән Алла» тип атаны. Сөнки: «Мин Алланың үҙен күреп, Уны күргәндән һуң да иҫән ҡалдыммы икән ни?» — тине.

¹⁴ Шуға күрә Кадеш менән Беред араһында ятҡан был ҡоҙоҡ Беғер-Лахай-Рои тип атала.

¹⁵ Хәжәр Ибрамға ул табып бирҙе, Ибрам Хәжәрҙән тыуған улына Исмәғил тип исем ҡушты. ¹⁶ Хәжәр Исмәғилде тыуҙырғанда, Ибрам һикһән алты йәшендә ине.

Алланың Ибраһим менән Сараға ул вәғәҙәләгәне

Л ¹ Ибрамға туҡһан туғыҙ йәш булғанда, Раббы уға күренде лә былай тине:

— Мин Ҡөҙрәтлеләрҙән-ҡөҙрәтле Алламын. Минең юлымдан йөрө, тәҡүәле бул. ² Һинең менән килешеү төҙөйөм һәм нәҫел-нә сә бең де иҫәп һеҙ-һан һыҙ күп итәм.

³ Ибрам йөҙ түбән ергә йығылды, ә Алла уға:

⁴ — Мин һинең менән килешеүем шул, — тине. — Һин бик күп халыҡтарҙың атаһы булырһың. ⁵Исемең Ибрам түгел, Ибраһим, йәғни «күп халыҡтарҙың атаһы» булыр, сөнки һине бик күп халыҡтарҙың тәүатаһы итәсәкмен.

⁶ Сикһеҙ күп итермен ырыуыңды һинең, таралырҙар һинән тотош халыҡтар, нә ҫел-нә сә бең дән сығыр бат ша лар!

⁷ Һинең менән, тоҡомоң менән килешеү төҙөрмөн — был килешеүем мәңгегә булыр, быуындан-быуынға күсер: Мин һинең Аллаң, һинең нәҫел-нәсәбеңдең Аллаһы булырмын.

⁸ Әле һин килмешәк булып йәшәгән ошо ерҙе Мин һиңә һәм нәҫел-ырыуыңа бирәсәкмен — ҡынаандарҙың бөтә ерен нәҫел-ыры уы ңа мәңгегә бирәсәкмен һәм уларҙың Ал ла һы бу ла саҡмын.

⁹ Алла Ибраһимға былай тине:

— Һин үҙең, һинән һуң нәҫел-нәсәбең быуындан-быуынға Минең менән килешеүҙе үтәр. ¹⁰ Минең һеҙҙең менән төҙөгән килешеүҙе барлыҡ нәҫел-нәсәбең үтәһен: ир-аттарығыҙҙың һәммәһе лә сөннәтле булһын. ¹¹ Минең менән килешеү билдәһе итеп енес ағзаһы осондағы тирене киҫегеҙ. ¹² Яңы тыуған ир балаларҙың һәр береһе донъяға килгәндең һигеҙенсе көнөндә үк сөннәтләнһен — быуындан-быуынға китһен был. Үҙ йортоңда тыуған бала ла, сит ырыуҙан һатып алынған бала ла — ¹³ һәммәһе лә: үҙ йортоңда тыуғаны ла, һатып алынғаны ла һис кисекмәҫтән сөннәтләнергә тейеш. Ошо рәүешле Минең менән мәңгелек килешеү билдәһе һеҙҙең ғәүрәтегеҙҙә ҡаласаҡ.

¹⁴ Ә сөннәтләнмәгән — енес ағзаһы осондағы тиреһе киҫелмәгән — кеше үҙ халҡынан ситкә ҡыуылыр, Минең менән булған килешеүҙе боҙған өсөн булыр был.

¹⁵ Алла Ибраһимға тағы былай тине:

— Ҡатының Сарайҙы инде Сарай тип атама, бынан һуң уның исеме Сара, йәғни «батша ҡыҙы» булыр.

¹⁶ Мин уға фатиха ҡылам һәм һиңә улан бирәм, Саранан донъяға киләсәк ул.

Фатихамды бирәм Мин уға: унан тыуыр, таралырҙар донъялағы тотош халыҡтар, нәҫеленән булыр батшалар.

¹⁷ Ибраһим йөҙ түбән ергә ҡапланды ла эстән генә көлөмһөрәп: «Йөҙ йәшлек ҡарттың балаһы буламы? Сара туҡһан йәшендә бала таба булырмы?» — тип уйланы.

¹⁸ Аллаға:

— Эй Раббым, исмаһам, Исмәғилдең минең вариҫым булыуын насип итсе, — тине.

¹⁹ — Үҙеңдең ҡатының Сара ул табыр, — тине Алла Ибраһим-ға. — Һин уға Исхаҡ тип исем ҡушырһың. Мин уның менән, уның нә ҫел-нә сә бе менән мәңгелек ки ле шеү төҙөрмөн.

²⁰ Һинең Исмәғил тураһындағы үтенесеңде лә ишеттем: Мин уға фатихамды бирәм, уның тоҡомон түлле итермен, бик күп булыр уның нәҫел-ырыуы. Исмәғилдән ун ике юлбашсы сығыр, унан бөйөк халыҡ таралыр. ²¹ Әммә Минең килешеүем киләһе йыл ошо ваҡытта Саранан тыуасаҡ улың Исхаҡ менән булыр.

²² Алла Ибраһим менән һөйләшеп бөткәндән һуң юғарыға олғашты.

²³ Шул уҡ көндө Ибраһим улы Исмәғилдең дә, йортонда тыуған йәки һатып алынған хеҙмәтселәренең дә — өйөндәге бөтә ир затынан булғандарҙың енес ағзалары осондағы тирене киҫте. Ул бөтәһен дә Алла ҡушҡанса эшләне. ²⁴ Сөннәткә ултырған саҡта Ибраһимға — туҡһан туғыҙ, ²⁵ ә улы Исмәғилгә ун өс йәш ине. ²⁶ Ибраһим да, улы Исмәғил дә, ²⁷Ибраһим йортондағы ир затынан булғандарҙың һәммәһе — уның өйөндә тыуғандар ҙа, сит ырыуҙарҙан һатып алынған хеҙмәтселәр ҙә шул бер көндә сөннәтләнде.

Раббының Ибраһимда ҡунаҡта булғаны

"I О ^1-2 Мамрелағы изге ағас янында Ибраһимға Раббы күренде. Ибраһим көндөҙгө эҫелә сатыр ауыҙында ултыра ине. Күтәрелеп баҡһа, күрә: алдында өс мосафир тора. Уларҙы күреү менән ҡаршыларына йүгереп барҙы ла, ергә ҡап ла нып, былай тине:

³ — Эй Ха ки мым, Һинең ил ти фа ты ңа ла йыҡ мын икән, мин ҡолоң эргәһенән үтеп китмәсе. ⁴ Хәҙер аяҡтарығыҙҙы йыуырға һыу килтерерҙәр, ағас күләгәһендә ял итерһегеҙ, ⁵ ә мин икмәк алып киләйем, үҙәк ялғап алырһығыҙ, унан юлығыҙҙы дауам итерһегеҙ — барыбер мин ҡолоғоҙ янынан үтеп бараһығыҙ бит.

— Әйҙә, әйткәнеңсә булһын, — тине улар.

⁶ Ибраһим ашығып сатырға инде лә Сараға былай тине:

— Өс ҡаҙаҡ иң яҡшы ондан тиҙ генә ҡамыр баҫ та сөсө икмәк бешер.

⁷Үҙе көтөүгә йүгерҙе, бер яҡшы, көр башмаҡты һайлап алып, мал көткән хеҙмәтсеһенә тапшырҙы ла ашарға әҙерләргә ҡушты. ⁸ Ибраһим ҡунаҡтар алдына эремсеген, һөтөн, бешереп килтерелгән итен ҡуйҙы, ә үҙе, улар ашаған саҡта, яҡындағы ағас янында баҫып торҙо.

⁹ — Ҡатының Сара ҡайҙа? — тип һораны ҡунаҡтар.

— Бында, сатырҙа, — тип яуапланы Ибраһим.

¹⁰ — Киләһе йыл ошо мәлдә тағы килермен, — тине мосафирҙарҙың береһе. — Ул ваҡытта ҡатының Сараның улы буласаҡ.

Сара ҡунаҡтың артында, сатыр ишеге төбөндә, тыңлап тора ине. ¹¹ Ибраһим менән Сара ҡартайғайнылар инде, Сараның айлығы ла туҡтағайны. ¹²Ул, эстән генә көлөп: «Ошо йәшемдә бындай һөйөнөскә ирешә буламмы? Етмәһә, ирем дә ҡарт», — тип уйланы.

¹³ — Ниңә Сара, хәҙер инде ҡарсыҡ булғас, мин бала таба аламмы ни инде, тип көлә әле? — тине Раббы Ибраһимға. — ¹⁴ Раббының ҡөҙрәтенән килмәҫ эш бармы? Мин әйтелгән ваҡытта, икенсе йыл ошо мәлдә килгәндә, Сараның улы буласаҡ.

¹⁵ — Мин көлмәнем, — тип ялғанланы ҡурҡып ҡалған Сара.

— Юҡ, һин көлдөң, — тине Раббы уға.

¹⁶ Мосафирҙар торҙо ла Содомға ҡарай юл алды. Ибраһим уларҙы оҙатып китте.

¹⁷ Раббы былай тине:

— Ибраһимдан ниәтемде йәшерә буламмы ни! ¹⁸Ысынлап та, Ибраһимдан бөйөк, көслө халыҡ тараласаҡ, ер йөҙөндәге бөтә халыҡтар уның аша фатихалы буласаҡ. ¹⁹ Балаларына һәм үҙенән һуңғы нәҫел-ырыуына дөрөҫлөктө яҡлап, ғәҙел хөкөм ҡылып, Раббы юлынан йөрөргә бойорһон тип, Ибраһимды һайланым. Шул саҡта Мин, Раббы, уға нимә вәғәҙә иткән бул һам, шуны үтәрмен.

²⁰ Шунан Ибраһимға:

— Содом менән Аморрала ҡылынған залимлыҡ сиктән ашты, гонаһтары ауыр уларҙың, — тине. ²¹ — Ергә төшөп ҡарайым әле: Миңә килеп еткән аһ-зар ысындан да дөрөҫмө, түгелме?

²² Мосафирҙар, боролоп, Содомға табан китте, Ибраһим иһә Раббы алдында тора бирҙе. ²³ Раббыға яҡыныраҡ килеп:

— Яуыздар менән бергә тәҡүәлеләрҙе лә юҡ итерһеңме икән ни? — тип һораны. ²⁴ — Бәлки, был ҡалала илле кеше тәҡүәлелер — шулай булһа ла, уны юҡ итерһеңме, ошо илле кеше хаҡына ла аямаҫһыңмы? ²⁵ Бының булыуы мөмкин түгел! Һин улай эшләмәҫһең: тәҡүәлеләрҙе яуыздар менән бергә һәләк итмәҫһең, яуыз кеше лә, тәҡүәле лә бер үк яҙмышҡа дусар булмаҫ бит инде? Бының булыуы мөмкин түгел! Бөтә ерҙең Хөкөмдары хаҡһыҙ хөкөм итерме?

²⁶ — Әгәр Содомда тәҡүәле илле кешене тапһам, улар хаҡына был ҡа ла ны аяр мын, — тип яуап бирҙе Раббы.

²⁷ — Мин ни бары көл-туҙан, — тине Ибраһим. — Шулай ҙа Хакимымдан һорарға баҙнат итәм: ²⁸ әгәр ҙә тәҡүәле иллегә биш кеше тулмаһа, шул етмәгән бишәү өсөн тотош ҡаланы юҡ итерһеңме?

— Әгәр ҙә мәгәр унда ҡырҡ биш тәҡүәлене тапһам, ҡаланы юҡ итмәм, — тип яуап бирҙе Раббы.

²⁹ Ибраһим йәнә һора ны:

— Ә, бәлки, унда ҡырҡ ҡына кеше табылыр?

Раббы яуап ла ны:

— Ҡырҡ ҡына кеше булһа ла, быны эшләмәм.

³⁰ — Мин әйткәнгә асыуланмаһаң ине, Хакимым: ә, бәлки, унда тәҡүәле утыҙ ғына бәндә табылыр? — тине Ибраһим.

Раббы:

— Ә табыла икән бигонаһ утыҙ бәндә — аярмын ҡаланы, — тине.

³¹ Ибраһим әйтеүен белде:

— Хакимымдан мин тағы һорарға баҙнат итәм: әгәр ундайҙар тик егерме генә булһа?

— Егерме бәндә хаҡына ла ҡәһәремдән аярмын, — тип яуапла ны Раббы.

³² — Тағы бер тапҡыр һорауыма асыуланмаһаң ине, Хакимым: бәлки, унда тәҡүәлеләр унау ғыналыр? — тип дауам итте Ибраһим.

— Ун бәндә хаҡына ла аярмын, — тине Раббы.

³³ Ибраһим менән һөйләшеп бөткәс, Раббы китеп барҙы. Ибраһим да өйөнә ҡайтып китте.

Луттың һәм Содом менән Аморраның яҙмышы

1 О ¹ Ике мәлик Содомға шул көндө кисләгәс кенә килеп А. У етте. Лут был ваҡытта ҡала майҙанында ултыра ине. Уларҙы күргәс, ҡаршыларға тип урынынан торҙо ла, баш эйеп, былай тине:

² — Әфәнделәрем, мин ҡолоғоҙҙоң өйөнә рәхим итегеҙ. Миндә ҡунығыҙ, аяҡтарығыҙҙы йыуығыҙ, иртән торғас, юлығыҙҙы дауам итерһегеҙ.

— Юҡ, — тине улар. — Беҙ урамда ғына ҡунырбыҙ.

³ Әммә Лут бик ҡыҫтағас, риза булдылар, уның йортона киттеләр. Лут уларҙы һыйларға сөсө икмәк бешерҙе, тамаҡтарын туйҙырҙы.⁴ Йоҡларға ятырға ла өлгөрмәнеләр, ҡала кешеләре — Содомдың олоһонан алып кесеһенә тиклем бөтә ирҙәре — Луттың йортон уратып алды.

⁵ — Һиңә йоҡларға килгән кешеләр ҡайҙа? — тип ҡысҡырҙы улар Лутҡа. — Сығар бында, беҙ уларҙы татып ҡарарға теләйбеҙ.

⁶ Лут, тупһаға сығып, артынан ишекте япты ла уларға былай тине:

⁷— Ағай-эне, золом ҡылмағыҙ! ⁸ Бына минең кейәүгә сыҡмаған ике ҡыҙым бар, һеҙгә мин уларҙы бирәм, теләһәгеҙ ни эшләтегеҙ, тик мосафирҙарға теймәгеҙ, улар бит минең өйөмдә.

⁹ — Кит бынан, — тинеләр уға. — Һин, килмешәк, беҙгә аҡыл өйрәтмәксе булаһыңмы? Беҙ һинең үҙеңдең кәрәгеңде бирербеҙ.

Улар Лутты ҡыҫырыҡлап, ишекте емерергә торғанда ғына,

¹⁰ мосафирҙар Лутты өй эсенә тартып алды ла ишекте йәһәт кенә бикләй һалды. ¹¹ Ә тупһа янында өйөлөшкән кешеләрҙе — олоһон да, ке се һен дә — һуҡы райт ты лар, улар ишек те таба ал ма-йынса ыҙаланды. ¹² Мосафирҙар Луттан:

— Был ҡалала тағы кемдәрең бар? — тип һораны. — Кейәүҙәрең, улдарың, ҡыҙҙарың йәки башҡа кемең генә булмаһын — бөтәһен дә алып кит: ¹³ беҙ был ҡаланы юҡ итәбеҙ. Ҡала кешеләренең яуызлыҡтары хаҡында Раббыға ишетелде, шуға беҙҙе уны юҡ итергә ебәрҙе.

¹⁴ Лут ҡыҙҙарының кейәү буласаҡ егеттәренә барып әйтте:

— Тиҙерәк китегеҙ был ҡаланан, Раббы хәҙер һәләк итәсәк уны!

Әммә егеттәр, Лут шаярталыр, тип уйланы.

¹⁵ Таң һыҙылғанда, мәликтәр Лутты ашыҡтыра башланы:

— Бар, ҡатының менән ике ҡыҙыңды ал да кит, юғиһә гонаһлы ҡала менән бергә үҙең дә һәләк булырһың!

¹⁶ Лут һаман ашыҡмағас, мәликтәр Раббы мәрхәмәте төшкән Лутты, уның ҡатынын, ике ҡыҙын ҡулдарынан етәкләп ҡаланан сығарып ебәрҙе.

¹⁷Ҡаланан сыҡҡас, мәликтәрҙең береһе Лутҡа былай тине:

— Йәнеңде ҡотҡар, артыңа әйләнеп ҡарама, был тирәлә бер ерҙә лә туҡталма, тауҙарға табан йүгер, юҡһа һәләк булырһың!

¹⁸ — Юҡ, Әфәндем! — тине Лут. — ¹⁹ Мин ҡолоңа шундай яҡшылыҡ эшләнең һин! Оло мәрхәмәт күрһәттең миңә — ғүмеремде һаҡлап алып ҡалдың! Ләкин тауҙарға тиклем йүгереп етә алмам мин, бәләгә юлығырмын, һәләк булырмын. ²⁰ Ә бына алда ятҡан ҡала — яҡын, уға тиклем йүгереп етеп булыр, ул бәләкәй. Мин шунда йүгерәм, ул бәләкәй, шунда тере ҡалырмын!

²¹ — Ярар, — тине уға мәлик, — һинең хаҡыңа мин быны ла эшләрмен, һин әйткән ҡаланы һаҡлармын. ²² Әммә тиҙерәк йүгер, һин барып етмәйенсә, мин бер ни ҙә эшләй алмайым.

Лут уны бәләкәй тип әйткәнгә күрә, был ҡала Соар, йәғни «бәләкәй» тип атала.

²³ Ер өҫтөнә ҡояш ҡалҡты, Лут Соарға килеп етте.

²⁴ Һәм Раббы Содом менән Аморраға — күктән, Раббынан, ямғыр һымаҡ итеп утлы көкөрт яуҙырҙы, ²⁵ ике ҡаланы ла, уның бөтә тирә-яғын, ерҙәге барлыҡ үҫемлектәрҙе юҡ итте.

²⁶ Луттың ҡатыны артына әйләнеп ҡарағайны — тоҙ бағанаһына әйләнде лә ҡуйҙы.

²⁷Иртә менән Ибраһим кисә генә Раббы алдында торған урынға килеп баҫты, ²⁸ Содом менән Аморраға, уның тирә-яғына күҙ һалды һәм күрҙе: ер, көршәк яндыра торған мейестәй булып, төтөн аҫтында ята ине.

²⁹ Ҡалаларҙы юҡҡа сығарғанда

Алла Ибраһимды иҫкә алды.

Йәшәгән ҡалаһын емергәндә Лутты үлеменән йолоп ҡалды.

³⁰ Соарҙан Лут ике ҡыҙы менән тауҙарға китте: Соарҙа ҡалырға ҡурҡты ул. Ике ҡыҙы менән мәмерйә эсендә йәшәй башланы.

³¹ Өлкән ҡыҙы кесеһенә былай тине:

— Атайыбыҙ ҡартая. Ерҙә ата-бабаларҙан ҡалған йола буйынса беҙҙең менән йәшәрлек ир-ат юҡ. ³² Әйҙә, атайыбыҙҙы шарап эсереп иҫертәйек тә уның менән йоҡлайыҡ. Үҙ атабыҙҙан булһа ла балаларыбыҙ булыр.

³³ Шул төндө улар аталарын шарап эсереп иҫертте. Өлкән ҡыҙы инеп, атаһы менән йоҡланы, ә Лут бер ни ҙә иҫләмәне — эргәһенә ятҡанын да, сығып киткәнен дә. ³⁴ Икенсе көндө өлкәне кесеһенә:

— Үткән төндә мин атайым менән йоҡланым, — тине. — Бөгөн төндә лә уны шарап эсереп иҫертәйек тә, һин уның янына ятырһың. Үҙ атайыбыҙҙан булһа ла балаларыбыҙ булыр.

³⁵ Улар тағы аталарын шарап эсереп иҫертте лә, кесе ҡыҙы инеп, уның менән йоҡланы, ә Лут бер ни ҙә хәтерләмәне — эргәһенә килеп ятҡанын да, сығып киткәнен дә.

³⁶ Шулай итеп, Луттың ике ҡыҙы ла аталарынан ауырға ҡалды. ³⁷ Өлкәне ул тапты, уға Муав тип исем ҡушты. Хәҙерге Муав кешеләре унан таралған. ³⁸ Кесеһе лә ул тапты һәм Бән-Амми тигән ат бирҙе. Хәҙерге Аммон кешеләре унан таралып киткән.

Сара менән Ибраһим һәм Авимелех

О ¹ Ибраһим, был урындан ҡуҙғалып, көньяҡҡа китте, ^ V/ Кадеш менән Шур араһында йәшәне, һуңынан Герарҙа урынлашты. ²Ул ҡатыны Сараны һеңлем тип танытты. Герар батшаһы Авимелех, Сара артынан кеше ебәртеп, уны үҙенә алдыртты. ³ Әммә төндә Алла, Авимелехтың төшөнә инеп, былай тине:

19:37-38 Муав исеме йәһүдсә — «атайымдың улы», ә Бән-Амми «атайымдың ҡустыһының улы» тигәнде аңлата. Бында авторҙың артабанғы замандарҙа Исраилдың дошмандарына әүерелгән халыҡтарға ҡаршы йәшерен бәхәсе сағыла.

— Был ҡатынды үҙеңә алған өсөн үләсәкһең, сөнки уның ире бар.

⁴ Ә Авимелех Сараға әле ҡағылмаған да ине.

— Хакимым! — тип ялбарҙы ул. — Һин бер ни белмәгән ғәйепһеҙ халыҡты һәләк итерһеңме ни? ⁵ Ибраһим бит үҙе миңә, ул минең һеңлем, тип әйтте. Сара ла шул уҡ һүҙҙе һөйләне. Намыҫым да, ҡулым да таҙа минең!

⁶ — Эйе, — тип яуапланы уға Алла төшөндә. — Мин намыҫыңдың таҙа икәнлеген беләм. Шуға күрә һиңә Минең алда гонаһ эшләргә ирек бирмәнем — уға ҡағылыуҙан тыйҙым. ⁷Хәҙер инде уны иренә кире ҡайтар, ул — пәйғәмбәр, доға ҡылһа, иҫән ҡалырһың. Тик бел: әгәр уны кире ҡайтармаһаң, үҙең дә, бөтә туған-тыумасаң да үлеп бөтәсәк.

⁸ Икенсе көндө Авимелех иртә менән торҙо ла, яҡын кешеләрен йыйып алып, ошо һүҙҙәрҙе еткерҙе — барыһы ла бик ныҡ ҡурҡты. ⁹ Авимелех Ибраһимды саҡыртып алды ла:

— Ни эшләнең һин беҙҙең менән? — тине. — Ниндәй ғәйебем бар ине һинең алдыңда — мине лә, батшалығымды ла гонаһҡа батыра яҙҙың бит. Әҙәм ҡылмаҫты ҡылдың һин миңә.

¹⁰ Авимелех Ибраһимдан:

— Һин быны ниндәй ниәт менән эшләнең? — тип һораны.

¹¹ — Мин, был яҡтарҙа Алланан ҡурҡмайҙарҙыр, ҡатыным арҡаһында мине үлтерерҙәр, тип уйлағайным, — тине Ибраһим.

¹² — Етмәһә, ул ысынлап та миңә һеңле лә — атайымдың ҡыҙы ул, тик икенсе әсәнән. Ул минең ҡатыным булды, ¹³ әммә Алла миңә атам йортон ҡалдырып, ил гиҙергә бойорғас, ҡатыныма: «Үтенеп һорайым, ҡайҙа ғына барһаҡ та, мине ағайым тип әйт», — тинем.

¹⁴ Авимелех Ибраһимға һарыҡтар, һыйырҙар, хеҙмәтселәр бирҙе, Сара ны кире ҡайтарҙы.

¹⁵ — Бына минең бөтә ерем һинең күҙ алдыңда, ҡайҙа теләһәң, шунда йәшә, — тине.

¹⁶ Ә Сараға ул былай тине:

— Ағайыңа мең шекел көмөш бирәм, был һинең яныңдағы кешеләрҙең күҙен ҡаплар пәрҙә булыр, намыҫың аҡланыр.

¹⁷ Ибраһим Аллаға доға ҡылды. Алла Авимелехты, уның ҡатынын һәм хеҙмәтселәрен һауыҡтырҙы, ҡатындар тағы бала таба башланы, ¹⁸ ә быға тиклем Ибраһимдың ҡатыны Сара арҡаһында Раббы Авимелехтың йортондағы бөтә ҡатындарҙы түлдән яҙҙырғайны.

Ибраһим улдары Исхаҡ һәм Исмәғил менән

О 1 ¹ Раббы Сараға илтифат ҡылды, уға нимә вәғәҙә итһә, шуны үтәне. ² Сара Алла билдәләгән ваҡытта ауырға ҡалып, өлкәнәйгән көнөндә Ибраһимға ул табып бирҙе. ³ Ибраһим сабыйға, Сараның улына, Исхаҡ тип исем ҡушты. ⁴ Ә һигеҙенсе көнөндә, Алла бойорғанса, уны сөннәткә ултыртты.

⁵ Исхаҡ тыуғанда Ибраһимға йөҙ йәш ине.

⁶ — Быны ишеткән һәр кеше минең менән бергә шатланыр инде, — тине Сара.

⁷ Әйтте тағы:

— Берәйһе Ибраһимға, Сара бала имеҙәсәк, тиһә, һис ышанмаҫ ине. Бына мин уға ҡартайған көнөмдә ул табып бирҙем!

⁸ Бала үҫте, күкрәктән айырған көндө Ибраһим оло мәжлес үткәрҙе.

⁹ Сара, Ибраһимдың мысыр Хәжәрҙән тыуған улы ның Исхаҡтан көлгәнен күреп, ¹⁰ Ибраһимға былай тине:

— Был хеҙмәтсе ҡатынды улы менән бергә ҡыуып ебәр! Уның улы, минең Исхағым менән бер тиң тороп, һинең вариҫың бул ма һын!

¹¹ Ибраһимға был һүҙҙәрҙе ишетеү бик ҡыйын булды, сөнки Исмәғил дә үҙ улы ине бит. ¹² Әммә Алла уға былай тине:

— Улың тураһында ла, хеҙмәтсе ҡатының тураһында ла ҡайғырма. Сара нимә әйтһә, шуны тыңла, һинең нәҫелең Исхаҡтан тараласаҡ.¹³Хеҙмәтсе ҡатыныңдың улынан да тотош халыҡ барлыҡҡа киләсәк, ул да бит һинән тыуған.

¹⁴ Иртәгәһен Ибраһим Хәжәргә икмәк, бер турһыҡ һыу биреп яурынына артмаҡлатты ла балаһы менән сығарып ебәрҙе. Хәжәр, бара торғас, Бәғәр-Шәвә сүллегендә аҙашты. ¹⁵ Турһығындағы һыу ҙа бөттө. Ул балаһын бер ҡыуаҡ аҫтында ҡалдырҙы ла

¹⁶ атылған уҡ арауығы ситкә китеп ултырҙы. «Баламдың үлемен күрмәһәмсе», — тип ҡысҡырып илай башланы. ¹⁷ Алла

21:3 Исхаҡ — «Алла йылмайҙы» тигәнде аңлата.

ир баланың илаған тауышын ишетте, шул саҡ Алла мәлиге күктән Хәжәргә:

— Һиңә ни булды, Хәжәр? — тип өндәште. — Ҡурҡма, ҡалдырып киткән балаңдың илаған тауышын Алла ишетте. ¹⁸ Тор, балаң янына бар ҙа уны етәкләп ал. Мин унан бөйөк халыҡ хасил итәсәкмен.

¹⁹ Алла ҡатындың күҙҙәрен асты — Хәжәр ҡоҙоҡ күрҙе. Ул барып турһығына һыу тул ты рып алды, улына һыу эсерҙе.

²⁰ Алла баланы ташламаны, ул үҫте, сүллектә йәшәй башланы һәм уҡсы булып китте. ²¹ Ул Паран сүллегендә йәшәне, әсәһе уға Мысырҙан кәләш алып бирҙе.

Ибраһим менән Авимелехтың килешеү төҙөшкәне

²² Шул осорҙа Авимелех үҙенең ғәскәр башлығы Пихол оҙатыуында Ибраһимға килеп, былай тине:

— Нимә генә эшләһәң дә, һиңә Алла ярҙам итеп тора. ²³ Мине лә, балаларымды ла, ейәндәремде лә ҡыйырһытмаҫҡа Алла менән ант ит әле. Мин һинең менән яҡшы мөғәмәләлә булғас, һин дә минең менән, һине һыйындырған ил менән яҡшы мөнәсәбәттә булырһың, тип уй ла йым.

²⁴ — Ант итәм, — тине Ибраһим. ²⁵ Әммә ул Авимелехҡа бер ҡоҙоғон тартып алған хеҙмәтселәренән зарланды.

²⁶ — Мин быны кем эшләгәнен белмәйем, — тип яуапланы Авимелех. — Һин үҙең дә әйтмәнең, ошоға тиклем ишеткәнем дә юҡ ине.

²⁷ Шунан һуң Ибраһим, Авимелехҡа ваҡ һәм эре мал биреп, уның менән килешеү төҙөнө. ²⁸ Ваҡ мал көтөүенән ете һарыҡты алып, айырым ҡуйҙы.

²⁹ — Ә был ете һарыҡты ниңә айырып ҡуйҙың? — тип һораны Авимелех.

³⁰ — Ошо ете һарыҡты был ҡоҙоҡтоң минеке булыу билдәһе итеп ҡабул ит, — тип яуап бирҙе Ибраһим. — Мин ҡаҙыным уны.

³¹ Улар бер-береһенә ант иткән ошо урын хәҙер Бәғәр-Шәвә, йәғни Ант ҡоҙоғо тип атала.

³² Бәғәр-Шәвәлә Ибраһим менән килешеү төҙөгәс, Авимелех менән уның ғәскәр башлығы Пихол Пелешти еренә ҡайтып китте. ³³ Аҙаҡ Ибраһим Бәғәр-Шәвәлә мәңге йәшел ағас ултыртты һәм шунда Раббыға, мәңгелек Аллаға доға ҡылды.

³⁴ Ошонан һуң Ибраһим Пелешти ерендә килмешәк булып бик оҙаҡ йәшәне.

Ибраһимдың Аллаға тоғролоғо

О О ¹ Ошо ваҡиғаларҙан һуң бер ни тиклем ваҡыт үткәс, Алла Ибраһимды һынап ҡарарға булды.

² — Ибраһим, — тип өндәште уға Алла.

— Эйе, мин, — тип яуап бирҙе Ибраһим.

Алла былай тине:

— Яратҡан берҙән-бер улың Исхаҡты ал да Мория еренә бар. Шунда Мин күрһәткән тауҙа улыңды ҡорбан итерһең.

³ Иртәгәһен Ибраһим, иртә менән тороп, ишәгенә йүгән һалды, ике хеҙмәтсеһен, Исхаҡты эйәртте, ҡорбанды яндырыу өсөн утын ҡырҡып алды ла юлға сыҡты — Алла күрһәткән урынға йүнәлде. ⁴ Өсөнсө көндә ул алыҫтан уҡ шул урынды күрҙе.

⁵ — Ошонда ишәк янында тороп тороғоҙ, — тине ул хеҙмәтселәренә. — Ә беҙ улым менән барып Аллаға ғибәҙәт ҡылабыҙ ҙа һеҙҙең янға кире килербеҙ.

⁶ Ул, ҡорбан яндыра торған утынды алып, улы Исхаҡтың яурынына һалды. Унан һуң ут тоҡандырыу өсөн тере ҡуҙ, бысаҡ алды ла, Исхаҡ менән икәүләп китеп барҙылар.

⁷ Исхаҡ атаһы Ибраһимға өндәште:

— Атай! — тине ул.

— Эйе, улым, — тип яуап бирҙе Ибраһим.

— Беҙҙең ҡуҙыбыҙ ҙа, утыныбыҙ ҙа бар, ә ҡорбан өсөн һарыҡ бәрәсе ҡайҙа һуң?

⁸ — Ҡорбан өсөн бәрәсте Алла Үҙе хәстәрләр, — тине Ибраһим.

Икәүләшеп ары киттеләр.

⁹ Алла күрһәткән урынға килеп еткәс, Ибраһим, ҡорбан усағы эшләп, уға утын өйҙө. Шунан Исхаҡтың аяҡ-ҡулын бәйләп, ҡорбан усағына өйөлгән утын өҫтөнә һалды, ¹⁰ бысағын алып, улының муйынына терәне.¹¹ Шул ваҡытта күктән Раббы мәлиге тауыш бирҙе:

— Ибраһим, Ибраһим!

— Эйе, мин, — тип яуап бирҙе ул.

¹² — Улыңа ҡул күтәрмә, — тине мәлик. — Уға бер ни ҙә эшләмә! Хәҙер беләм, Аллаға буйһонаһың һин — берҙән-бер улыңды ла йәлләмәнең Минән!

¹³ Күтәрелеп ҡараһа, Ибраһим ҡуйы ҡыуаҡлыҡҡа мөгөҙө менән эләгеп торған һарыҡты күреп ҡалды. Ул һарыҡты барып алды ла улы урынына ҡорбан итеп салды.

¹⁴ Ибраһим был урынды «Раббы йүнен биргән ер» тип атаны. «Раббының тауында йүне күрелер», — тигән әйтем шунан тороп ҡалған.

¹⁵ Раббы мәлиге Ибраһимға күктән тағы тауыш бирҙе:

¹⁶ — Берҙән-бер улыңды йәлләмәйсә Быны эшләгәнең өсөн —

Үҙем менән Үҙем ант итәм —

¹⁷ Фатихамды бирәм Мин һиңә!

Күктәге йондоҙҙар ҡанса булһа,

Күпме булһа диңгеҙ ярында ҡом,

Бирәм һиңә шул ҡәҙәрле нәҫел-тоҡом.

Балаларыңдың алдында

Дошман ҡапҡалары ҡолар!

¹⁸ Мине тыңлағаның өсөн Тоҡомоң аша фатиха аласаҡ Ерҙәге бөтә халыҡтар.

¹⁹ Ибраһим хеҙмәтселәрен ҡалдырған урынға кире килеп, улар менән бергә Бәғәр-Шәвәгә ҡайтты.

Нахорҙың тоҡомдары

²⁰ Ошо ваҡиғаларҙан һуң бер аҙ ваҡыт үткәс, Ибраһимға ҡустыһы Нахорҙың ҡатыны Милканың улдар табыуын хәбәр иттеләр. ²¹ Бына улар: Ус (баш бала), Буз, Кемуел (ул — Арамдың атаһы), ²² Кесед, Хазо, Пилдаш, Идлаф, Бетуил.

²³ Бетуилдың Рабиға исемле ҡыҙы тыуҙы.

Ибраһимдың ҡустыһы Нахорға Милка ошо һигеҙ улды табып бирҙе. ²⁴ Бынан башҡа Нахорҙың Реума исемле ҡатыны уға Тевахты, Гахам, Тахаш һәм Мааханы тапты.

Сараның вафаты

О О ¹ Сара йөҙ ҙә егерме ете йыл йәшәне. ² Ул Ҡынаан ерен-//ь/ дә хәҙер Хеврон тип аталған Кириат-Арбала вафат булды. Ибраһим Сара янында һыҡтап иланы, ³ шунан мәрхүмә эргәһенән китеп, хеттарға мөрәжәғәт итте:

⁴ — Мин һеҙҙең арала килмешәк һәм ҡунаҡ ҡына. Мәрхүмә ҡатынымды ерләү өсөн миңә зыярат урыны бирегеҙсе.

⁵ — Рәхим итә күр, әфәндебеҙ! — тине хеттар. — Һин хөрмәтле, Ал ла ның ⁶ һөйөклө бәндәһе. Мәрхүмәңде беҙҙең иң яҡшы зыяратыбыҙға ерлә, беҙҙең беребеҙ ҙә һиңә ҡәбер урыны биреүҙән баш тартмаҫ.

⁷Ибраһим, аяҡ өҫтө баҫып, ошо ерҙең халҡы хеттарға баш эйҙе лә:

⁸ — Әгәр миңә мәрхүмәмде ерләргә рөхсәт итәһегеҙ икән, зинһар өсөн, Сохар улы Эфрондан миңә ⁹ баҫыуының ситендәге Махпела мәмерйәһен һатыуын һорағыҙ әле. Ул был ерҙе һеҙҙең алда үҙе һораған хаҡҡа миңә зыярат урыны итеп һатһын ине, — тине.

¹⁰ Эфрон иһә халҡы араһында ултыра ине. Уның Ибраһимға яуабын ҡала ҡапҡаһы янында йыйылған барлыҡ хеттар ҙа ишет те:

¹¹ — Юҡ, әфәндем, был мәмерйәне мин һиңә баҫыуы менән бергә бирәм. Халҡымдың күҙ алдында бүләк итәм мин һиңә уны, ерлә, әйҙә, мәрхүмәңде.

¹² Был ер кешеләре алдында баш эйеп, ¹³ Ибраһим бөтә халыҡ ише тер лек итеп Эфронға:

— Мине тыңла әле, — тине. — Баҫыу өсөн һиңә көмөш бирәйем. Хаҡын ал, шунан мәрхүмәмде ерләрмен.

¹⁴ Эфрон Ибраһимға:

¹⁵ — Әфәндем, ерҙең хаҡы — дүрт йөҙ шекел көмөш, — тине. — Һинең менән миңә нимә генә инде был, әйҙә, ерләй күр шунда.

¹⁶ Ибраһим Эфрон ҡуйған хаҡ менән килешеп, хет халҡы алдында сауҙагәрҙәр араһында йөрөгән ауырлыҡ үлсәме буйынса дүрт йөҙ шекел көмөш үлсәп бирҙе. ¹⁷ Шулай итеп, Эфрондың Мамре янындағы Махпелалағы баҫыуы, ундағы мәмерйә һәм баҫыуҙағы, уның тирә-яғындағы бөтә ағастар ¹⁸ Ибраһимдың милкенә күсте. Быға хет иленең ҡала майҙанында йыйылған бөтә халҡы шаһит булды.

¹⁹ Ибраһим ҡаты ны Сара ны Ҡы на ан ерендә Мамре — хәҙер Хеврон — янындағы Махпела баҫыуы мәмерйәһендә ерләне.

²⁰ Хет халҡының баҫыуы менән ундағы мәмерйә Ибраһимға зыярат урыны булып ана шулай күсте.

Исхаҡтың өйләнгәне

О Л ¹ Ибраһим ҡартайғайны, йәше өлкәнәйгәйне инде. Раббы уға бөтә яҡлап та фатихала булды.

² Ибраһим йортондағы бөтә донъяһын көтөп торған иң өлкән хеҙмәтсеһенә былай тине:

— Ҡулыңды минең йән еремә ҡуйып, ³ күк һәм ер Аллаһы Раббы исеме менән ант ит: улыңды бындағы Ҡынаан иле ҡыҙына өйләндермәйем, ⁴ ә һинең тыуған илеңә, туғандарың янына барып, Исхаҡҡа ҡатынды шунан алып ҡайтам, тип әйт.

⁵ Хеҙмәтсеһе һораны:

— Әгәр ул ҡыҙ минең менән был илгә килергә теләмәһә, ни эшләргә? Мин улыңды үҙең килгән илгә алып китергә тейеш булам мы?

⁶ — Һис юҡ! — тип яуап бирҙе Ибраһим. — Улымды унда алып китәһе булма! ⁷ Мине атам йортонан, тыуған илемдән алып килгән, «был ерҙәрҙе нәҫел-нәсәбеңә бирәсәкмен» тип ант иткән күк Аллаһы Раббы һинең алдыңдан мәлиген ебәрер. Шуға күрә һин унан минең улыма кәләш алып ҡайтырһың.

⁸ Әгәр ҙә мәгәр ҡыҙ һинең менән килергә теләмәһә, антыңдан азат буласаҡһың, әммә улымды унда алып барма!

⁹ Хеҙмәтсеһе хужаһының йән еренә ҡулын ҡуйып ант итте.

¹⁰ Шунан ул хужаһының ун дөйәһен, зиннәтле әйберҙәрен алды ла Месопотамияға Нахор йәшәгән ҡалаға сәфәр сыҡты.

¹¹ Дөйәләрен ҡала янындағы ҡоҙоҡ эргәһендә туҡтатты. Эңер мәле, ҡатын-ҡыҙҙарҙың һыу алырға сыҡҡан ваҡыты ине.

¹² Шунда Ибраһимдың хеҙмәтсеһе былай тине:

— Йә Раббым, хужам Ибраһимдың Аллаһы! Бөгөн юлымды хәйерле ит, хужамды ярҙамыңдан ҡалдырма! ¹³ Бына мин ҡала ҡыҙҙары һыуға йөрөй торған ҡоҙоҡ янында торам. ¹⁴ Уларҙың ҡайһыһы: «Көршәгеңдән һыу эсергә рөхсәт итһәңсе», — тип әйтеүемә: «Эс. Ҡана, мин дөйәләреңде лә һуғарайым», — тип яуап бирә, шул ҡыҙ ҡолоң Исхаҡҡа Һин насип иткән ҡатын булыр. Хужама Һин күрһәткән мәрхәмәттең билдәһе шул булһын!

¹⁵ Шулай тип уйларға ла өлгөрмәне, Ибраһимдың ҡустыһы Нахор менән ҡатыны Милканың улы Бетуилдың ҡыҙы Рабиға, яурынына көршәген ултыртып, килеп тә етте. ¹⁶ Кейәүгә бармаған бик матур ҡыҙ ине ул. Ул, ҡоҙоҡ янына килеп, көршәгенә һыу алды ла кире боролдо. ¹⁷ Шул саҡ Ибраһимдың хеҙмәтсеһе уның ҡар шы һы на йүгереп сыҡты ла:

— Көршәгеңдән һыу эсер әле миңә! — тип үтенде.

¹⁸ — Эсә күр, әфәндем, — тине Рабиға, шунда уҡ яурынынан көршәген төшөрөп, Ибраһимдың хеҙмәтсеһенә һыу эсерҙе.

¹⁹ Шунан былай тине:

— Хәҙер мин дөйәләреңде лә һуғарам, әйҙә, туйғансы эс-һендәр.

²⁰ Ул һыуын тиҙ генә мал һуғара торған ялғашҡа ҡойҙо ла яңынан ҡоҙоҡҡа йүгерҙе — дөйәләрҙең бөтәһен дә һуғарып бөткәнсе шулай һыу ташыны ла ташыны. ²¹ Раббының үҙ юлын хәйерле иткәнме, әллә юҡмы икәнен аңларға теләп, хеҙмәтсе уны өндәшмәй генә ғәжәпләнеп күҙәтте. ²² Дөйәләре һыу эсеп туйғас, ул ярты шекел ауырлыҡтағы алҡа, ун шекел ауырлығындағы ике алтын беләҙек бүләк итте.

²³ — Кем ҡыҙы һин? — тип һораны. — Атаң йортонда ҡунып сығырлыҡ урын булмаҫмы икән?

²⁴ — Мин Милка менән Нахорҙың улы Бетуилдың ҡыҙы булам, — тип яуап бирҙе ҡыҙ. — ²⁵ Беҙҙә малға аҙыҡ та, һалам да етерлек, йоҡларға ла урын табылыр.

^26-27 Шунда Ибраһимдың хеҙмәтсеһе, эйелеп, Раббыға доға ҡылды:

— Хужам Ибраһимдың Аллаһы Раббыға шөкөр! Әфәндемде фатихаһынан һәм мәрхәмәтенән айырманы. Раббы мине туп-ту ра хужамдың туғандары йортона алып килде!

²⁸ Рабиға өйөнә, әсәһе янына йүгереп ҡайтып, ҡунаҡ килеүе хаҡында хәбәр итте. ^29-30 Рабиғаның Лаван тигән ағаһы бар ине. Һеңлеһендә алҡа менән беләҙектәрҙе күргәс, Рабиға теге кешенең нимә тураһында һөйләгәндәрен дә әйткәс, ҡоҙоҡ янына ашыҡты. Ибраһимдың хеҙмәтсеһе янына килде — ул дөйәләре менән һаман ҡоҙоҡ янында тора ине.

³¹ — Рәхим ит, Раббы рәхмәтендәге кеше! — тине Лаван. — Ниңә бында тораһың, үҙеңә лә, дөйәләреңә лә урын әҙерләнем.

³² Ибраһимдың хеҙмәтсеһе өйгә инде. Дөйәләрҙең йөгөн бушаттылар, уларға һалам менән аҙыҡ һалдылар, ә ҡунаҡ менән уның юлдаштарына аяҡтарын йыуырға һыу бирҙеләр. ³³ Табынға ултырғас, Ибраһимдың хеҙмәтсеһе былай тине:

— Ашарҙан алда мине бында ни өсөн ебәргәндәрен һөйләргә те йеш мен.

— Һөйлә, улайһа, — тинеләр.

³⁴ — Мин Ибраһимдың хеҙмәтсеһемен, — тип һүҙ башланы ҡунаҡ. — ³⁵ Раббы минең хужама мәрхәмәтен һалды, ул бик байып китте: эреле-ваҡлы малдары ла, алтын-көмөшө лә, хеҙмәтселәре лә, дөйә-ишәктәре лә күп уның. ³⁶ Хужамдың ҡатыны Сара ҡартайғас ҡына уға бер ул табып биргәйне, бөтә мөлкәтен шул улына бирҙе. ³⁷Хужам минән ант иттерҙе. Улына ҡатынды әле ул йәшәп ятҡан Ҡынаан иле ҡыҙҙарынан түгел, ³⁸ ә уның тыуған яғына барып, үҙенең нәҫел-нәсәбе араһынан алып ҡайтырға ҡушты.

³⁹ Хужамдан: «Әгәр ҡыҙ минең менән килергә риза булмаһа?» — тип һораным. ⁴⁰ Ул әйтте: «Минең бөтә тормошом Раббы алдында булды. Ул мәлиген һинең менән бергә ебәреп, юлыңды хәйерле итер, — тине. — Улыма ҡатынды тыуған яҡтарымдан, үҙемдең нәҫел-нәсәбем араһынан алып ҡайтырһың. ⁴¹ Әгәр инде туғандарыма барып та, ҡыҙҙарын бирмәһәләр, ул саҡта биргән антыңдан азат булырһың».

⁴² Бөгөн ҡоҙоҡ янына килдем дә былай тинем: «Йә Раббы, хужам Ибраһим Аллаһы! Әгәр юлымды хәйерле ҡылырға яҙғанһың икән, ⁴³ бына мин әле ҡоҙоҡ янында торам. Һыу алырға килгән ҡыҙға мин: „Көршәгеңдән һыу эсер әле“, — тип әйтермен. ⁴⁴ Әгәр ул: „Үҙең дә эс, дөйәләреңде лә һуғарырмын“, — тип яуап ҡайтарһа, хужамдың улына Раббы насип иткән ҡатындың шул икәнлеген аңлармын».

⁴⁵ Шулай тип уйларға ла өлгөрмәнем, яурынына көршәген ултыртып, Рабиға килде лә һыу ала башланы. Мин унан, һыу эсер әле, тип һораным. ⁴⁶ Ул шунда уҡ көршәген һоноп: «Эс.

Мин һинең дөйәләреңде лә һуғарырмын», — тине. Үҙем дә эстем, дөйәләремде лә һуғарҙы. ⁴⁷ Мин: «Кем ҡыҙы һин?» — тип һораным. Ул: «Нахор менән Милканың улы Бетуилдың ҡыҙы-мын», — тине. Шунан мин уға алҡа-беләҙектәр бирҙем.⁴⁸ Үҙем Раббы алдында баш эйҙем. Хужамдың улына ҡустыһының ҡыҙын алыр өсөн миңә тоғро юл күрһәткән Раббыға, хужам Ибраһим Аллаһына шөкөр ҡылдым.⁴⁹Хәҙер инде миңә шуны әйтегеҙ: хужамдың теләген үтәргә ниәтегеҙ бармы һеҙҙең? Яуап бирегеҙ, миңә ни эшләргә икәнен хәл итергә кәрәк.

⁵⁰ Лаван менән Бетуил:

— Раббы эше был, — тип яуап ҡайтарҙы. — Беҙ һиңә яҡшынан да, насарҙан да бер нәмә лә әйтә алмайбыҙ. ⁵¹ Бына Рабиға ҡаршыңда, уны үҙең менән алып кит. Раббының ихтыяры менән хужаңдың улына ҡатын булһын әйҙә.

⁵² Был һүҙҙәрҙе ишеткәс, Ибраһимдың хеҙмәтсеһе Раббы алдында баш эйҙе. ⁵³ Шунан ул Рабиғаға зиннәтле кейемдәр, алтын-көмөш биҙәүестәр сығарып бирҙе, шулай уҡ уның ағаһы менән әсәһенә лә затлы бүләктәр өләште. ⁵⁴ Аҙаҡтан ул юлдаштары менән бергә ашап-эсте лә йоҡларға ятты. Иртән торғас, Ибраһимдың хеҙмәтсеһе:

— Хужама ҡайтырға рөхсәт итегеҙ, — тине.

⁵⁵ Ләкин ҡыҙҙың ағаһы менән әсәһе:

— Ҡыҙ беҙҙең менән ун ғына көн булһа ла торһон әле, шунан китерһегеҙ, — тинеләр.

⁵⁶ — Тотҡарламағыҙ мине, — тине хеҙмәтсе. — Раббы юлымды хәйерле иткән икән, ебәрегеҙ мине, ҡайтайым хужама.

⁵⁷ — Ҡыҙҙы саҡырып һорайыҡ, ул ни әйтер, — тинеләр.

⁵⁸ Рабиғаны саҡырҙылар ҙа:

— Ошо кеше менән китәһеңме? — тип һоранылар.

— Китәм, — тине ул.

⁵⁹ Рабиғаны, уның һөт әсәһен, Ибраһимдың хеҙмәтсеһен һәм юлдаштарын — барыһын да оҙатып ебәрҙеләр. ⁶⁰Рабиғаға фатиха биреп, ошо һүҙҙәрҙе әйттеләр:

— Нәҫел-нәсәбең, һылыуҡайыбыҙ,

Мең булһын, ун мең булһын!

Һинең балаларың алдында

Дошман ҡап ҡа лары ҡола һын!

⁶¹ Рабиға менән уның хеҙмәтселәре дөйәләргә атланды ла Ибраһимдың хеҙмәтсеһе ар ты нан эйәрҙе.

⁶² Исхаҡ яңы ғына Беғер-Лахай-Роиҙан ҡайтҡайны. Был ваҡытта ул Негевта йәшәй ине. ⁶³ Кисләгәс кенә ул яланға сығып, уйға батып йөрөй ине, ҡараһа — дөйәләр килә. ⁶⁴ Рабиға, Исхаҡты күргәс, дөйәһенән төштө.

⁶⁵ Ибраһимдың хеҙмәтсеһенән:

— Ялан буйлап беҙҙең ҡаршыға килгән кеше кем ул? — тип һо ра ны.

— Был минең хужам, — тине хеҙмәтсе.

Быны ишеткәс, Рабиға бөркәнсеген алып ябынды.

⁶⁶ Хеҙмәтсе иһә Исхаҡҡа үҙенең сәфәре хаҡында һөйләне.

⁶⁷Шунан һуң Исхаҡ Рабиғаны әсәһе Сараның сатырына алып

инде, уны ҡатыны итте. Исхаҡ Рабиғаны яратты, мәрхүмә әсәһе тураһындағы ҡайғыһы баҫылды.

Ибраһимдың аҙаҡҡы йылдары һәм тоҡомдары

О ^ ¹ Ибраһим тағы өйләнде, ҡатынының исеме Кәтүрә ине.

² Унан Зимран, Йокшан, Медан, Мәдйән, Ишбак, Шуах исемле балалары тыуҙы. ³Йокшандың Шева һәм Дедан исемле улдары булды. Ашшурим, Летушим, Леуммим — Дедандың улдары. ⁴ Мәдйәндең уландары: Эфа, Эфер, Ханох, Авида, Элдаға. Улар ба ры һы ла — Кәтүрәнең ба ла ла ры.

⁵ Ибраһим бөтә мөлкәтен Исхаҡҡа бирҙе. ⁶ Ә башҡа ҡатындарынан тыуған улдарына Ибраһим, үҙе тере саҡта уҡ, мул итеп бүләктәр биреп, көнсығышҡа — шул яҡтағы ерҙәргә ебәрҙе — Исхаҡ янынан алыҫҡараҡ оҙатты уларҙы.

⁷ Ибраһим йөҙ ҙә етмеш биш йыл йәшәне. ⁸ Ул ныҡ ҡартайып, фани донъяла күререн күреп, хөрмәтле аҡһаҡал булып вафат булды — әхирәткә китте.

⁹ Улдары Исхаҡ менән Исмәғил уны хет кешеһе — Сохар улы Эфрондың баҫыуындағы Махпела мәмерйәһендә ерләне.

¹⁰ Ибраһим уны хеттарҙан һатып алғайны; Ибраһим менән Сара ана шунда күмелгән. ¹¹ Ибраһим үлгәндән һуң, Раббы Исхаҡҡа фатихаһын бирҙе. Исхаҡ Беғер-Лахай-Роиҙа йәшәй ине.

¹² Бына Ибраһим улы Исмәғилдең — Сараның хеҙмәтсеһе мысыр Хәжәрҙән тыуған улының — һәм уның нәҫел-нәсәбенең шәжәрәһе.

¹³ Исмәғилдең улдарының исемдәре: Невайот (Исмәғилдең баш балаһы), Кедар, Адбеел, Мивсам, ¹⁴Мишма, Дума, Масса,

¹⁵ Хадад, Тема, Йетүр, Нафиш һәм Кедма. ¹⁶ Исмәғилдең улдары былар — йәшәгән һәм күсеп йөрөгән урындарында уларҙың исемдәре. Ун ике ырыуҙың ун ике юлбашсыһы булды улар.

¹⁷ Исмәғил йөҙ ҙә утыҙ ете йыл йәшәп вафат булды, теге донъяға ата-бабалары янына китте. ¹⁸Уның нәҫел-нәсәбе Хавиланан алып Шурға тиклемге ерҙәрҙә йәшәне, был ерҙәр Ассирияға барған юлда, Мысыр сигендә урынлашҡан. Тик ағай-энеләр үҙ-ара татыу бул ма ны.